Immagini della pagina
PDF
ePub

Matutæ intra portam Carmentalem, sed et Spei extra portam, quæ priore anno incendio consumtæ fuerant. Tempestates fædæ fuere. In Albano monte biduum continenter lapidibus pluit. Tacta de coelo multa : duæ in Capitolio ædes: vallum in castris multis locis supra Sues- : sulam, et duo vigiles exanimati. Murus turresque quædam Cumis non ictæ modo fulminibus, sed etiam decussæ. Reate saxum ingens visum volitare : sol rubere solito magis sanguineoque similis. Horum prodigiorum causa diem unnm supplicatio fuit, et per aliquot dies consules rebus divinis operam dederunt; et per eosdem dies sacrum novemdiale fuit. Cum Tarentinorum defectio jam diu et in spe Hannibali, et in suspicione Romanis esset, causa forte extrinsecus maturandæ ejus intervenit. Phileas Tarentinus, diu jam per speciem legationis Romæ cum esset, vir inquieti animi, et minime otium, quo tum diutino 9 senescere videbatur, patientis, aditum sibi ad obsides Tarentinos. invenit. Custodiebantur in atrio Libertatis 9 minore cura, quia nec ipsis, nec civitati eorum fallere Romanos expediebat. Hos, crebris colloquiis solicitatos, corruptis ædituis duobus, cum primis tenebris custodia eduxisset, ipse comes occulti itineris factus profugit. Luce prima vulgata per urbem fuga est: missique, qui sequerentur, ab Tarracina comprehensos omnes retraxerunt. Deducti' in comitio, virgisque, approbante populo, cæsi," de saxo dejiciuntur.

7 Hostis intra Italiam Edd. ante Gronov.-8.Particula sed vix ferenda est hoc loco; fortasse latet in hac particula nomen Deæ, v. c. Fidei.' Doering.-9 Al. diuturno.—10 Al. emissique.-11 Lege vel in comitium cum Stroth. vel reducti in comitio virgis a. p. cæsi cum Gron.' Rupert.

NOTÆ nare autem dona est, dona templorum Gron. Certe in seqnentibus vel derecognita scriptis mandare, aut po lenda particula conjunctiva que, ut tins obsignare.

sit, reducti, in comitio virgis cæsi, In atrio Libertatis] In Aventino quemadmodum idem censet ; vel fuit templum et atrium libertatis. mutandus ex sententia Tao. Fabri si

r Deducti] Stare non potest deducti, lus nominum, et legendum, virgisque in comitio, nec deducti, in comitio vir- in comitio cæsi. gisque cæsi : melius reducti, quod vult

[ocr errors]

8. Hujus atrocitas pænæ duarum nobilissimarum in Italia Græcarum civitatium animos irritavit, cum " publice, tum etiam singulos privatim, ut quisque tam fode interemtos aut propinquitate, aut amicitia contingebat. Ex iis tredecim fere nobiles juvenes Tarentini conjuraverunt, quorum principes Nico et Philemenus "3 erant. Hi, prius, quam aliquid moverent, colloquendum cum Hannibale rati, nocte per speciem venandi urbem 14 egressi, ad eum proficiscuntur : et, cum haud procul castris abessent, ceteri sylva prope viam sese occuluerunt; Nico et Philemenus, progressi ad stationes comprehensique, ultro id petentes, ad Hannibalem deducti sunt. Qui cum et causas consilii sui, et quid pararent, exposuissent; collaudati oneratique promissis jubentur, ut fidem popularibus facerent, prædandi causa se urbem egressos, pecora Carthaginiensium, quæ pastum propulsa essent, ad urbem agere. Tuto ac sine certamine id facturos, promissum est. Conspecta ea præda juvenum est; minusque, iterum ac sæpius id eos audere, miraculo fuit. Congressi cum Hannibale rursus, fide sanxerunt, liberos Tarentinos leges suaque omnia habituros, neque ullum vectigal Pæno pensuros, præsidium ve invitos recepturos: prodita præsidia Carthaginiensium fore. Hæc ubi convenerunt, tunc vero Philemenus consuetudinem nocte egrediundi redeundique in urbem frequentiorem facere: (et erat venandi studio insignis) canesque et alius apparatus sequebatur; captumque ferme aliquid, aut ab hoste ex præparato ablatum reportando, donabat aut præfecto, aut custodibus portarum. Nocte maxime commeare propter metum hostium, credebant. Ubi jam eo consuetu

12 Tum Edd, ante Gronov.-13 Al. Philomenus et Philomenes.-14 Ita optimi Ms6. ut et mox se urbem egressos, qnod ex Palat. 2. recepi pro vulg.

NOTÆ * Duarum nobilissimarum in Italia ex Polybio, lib. viii. ubi refert conGræcarum] Tarenti et Thuriorum, ex venisse ut Carthaginiensibus liceret, quibus pars obsidum, infra cap. 15. urbe capta, ædes ac diversoria Ro.

Prodita præsidia Carthaginiensium manorum qui præsidium Tarenti agi. fore] Sensus hujus loci expiscandus tabant, diripere.

ve

dinis adducta res est, ut, quocumque noctis tempore sibilo dedisset signum, porta aperiretur, tempus agendæ rei Hannibali visum est. Tridui viam 's aberat : ubi, quo minus mirum esset uno eodemque loco stativa eum tamdiu habere, ægrum simulabat. Romanis quoque, qui in præsidio Tarenti erant, suspecta esse jam segois mora ejus desierat.

9. Ceterum postquam Tarentum ire constituit, decem millibus peditum atque equitum, quos in expeditione

16 locitate corporum ac levitate armorum aptissimos esse ratus est, electis, quarta vigilia noctis signa movit: præmissisque octoginta fere Numidis equitibus præcepit, ut discurrerent circa vias perlustrarentque omnia oculis, ne quis agrestium procul spectator agminis falleret;& prægressos "7 retraherent, obvios occiderent, ut prædonum magis, quam exercitus, accolis species esset. Ipse, raptim agmine acto,18 quindecim ferme millium spatio castra ab Tarento posuit; et, ne ibi quidem nuntiato, quo pergerent,"9 tantum convocatos milites monuit, via omnes irent, nec deverti quenquam, aut excedere ordinem agminis paterentur, et inprimis intenti ad imperia accipienda essent, neu quid nisi ducum jussu facerent: se in tempore editurum, o quæ vellet agi. Eadem ferme hora Tarentum fama pervenerat, Numidas equites paucos populari agros, terroremque late agrestibus injecisse. Ad quem nuntium nibil ultra motus præfectus Romanus, quam ut partem equitum postero die luce prima juberet exire ad arcendum populationibus hostem. In cetera adeo nihil ob id intenta cura est,' ut contra pro argumento fuerit illa procursatio Numidarum, Hanoi

& Ne rusticorum quis lateret, qui prætereuntes copias e longinquo esset conspica

tus.

urbe.' Rupert.--15 Via Edd, ante Gronov.

16 Conj. Rupert. in expeditionem.-17 Al. progressos.—18 Facto Edd. ante Gronov.–19 Quo pergeret emend. Periz.-20 Conj. Doering. edicturum.1 * Hostem. Interea adeo nihil obedienter curatum est Edd. ante Gronov. qui id, qnod nunc est, partim ex Mstorum vestigiis, partim ex Lipsii conjectura

NOTE + Nuntiato) Aut legendum pronun- Polybius lib. viii. c. 20. utitur verbo tiato, aut idem est simplex nuntiato. diérapev. J. Clericus.

balem exercitumque castris non movisse. Hannibal concubia nocte movit. Dux Philemenus erat, cum solito captæ venationis onere. Ceteri proditores ea, quæ composita erant, expectabant. Convenerat autem, ut Philemenus, portula assueta venationem inferens, armatos induceret: parte alia portam Temenida* adiret Hannibal. Ea mediterranea regione orientem spectabat. Aliquantum intra mænia includuntur.2 y Cum portæ appropinquaret,' editus ex composito ignis ab Hannibale est refulsitque. Idem redditum ab Nicone signum: extinctæ deinde utrimque flammæ sunt. Hannibal silentio ducebat ad portam. Nico ex improviso adortus sopitos+vigiles in cubilibus suis

dedir.' Stroth.—2 • Includitur in Edd, ante Gronov. sed includuntur in omnibis Mss. et regio est orientem spectabest in optimis. orientem spectut ad monumenta, quæ intra mænia includuntur conj. J. Fr. Gron. orientem spectat ad busta, quæ Tarenti intra m. i. Sigon. prob. Struth. sed refrag. J. F. Gron. qui bæc interposita satis ex seqq. intelligi monet. Forie leg. parte alia portam T. adiret Hannibal: (ra m. r. o. spectat) essentque alii, (Nico et Tragiscus cum sociis) qua (parte) tumuli intra mænia includerentur. Cf. Polyb. qui etiam do. cet, cur Tarenti contra morem Græcorum sepulcra fuerint intra menia.' Rupert. Vid. Not. Var.-3. Cum porta appropinquaret sc. Hannibal : quod mailem adjecisset Livius, et deinde ab eo pro ab Hannibale scripsisset. Forte leg. appropinquaretur.' Rupert.—4 Ex improviso ad portas sopitos Edd. ante

NOTÆ u Concubia nocte movit] A loco ubi fuit Apollo Temenites Ciceroni laucænaverant ad prærnptam Aavii ri- datus, a enjus templo Neapolin Syrapam, profectos primis se intenden cusarum partem Thucydides Temeniuibus tenebris Panos, ut ad muros ten appellat. circa noctis dimidium pervenirent, Aliquantum intra mænia includunrefert Polybius, qui rem totam accu tur [includitur] Laborant hic merito ratius longe describit.

interpretes ; et quia nihil ejusmodi Portam Temenida] Hujus por de porta est apud Polybium, qui se. tæ nonien a Temeno deductum veri. pulcra quædam ad quæ Nico et socii simile est, quem constat Herculis ab ejus venerunt, et unde ignem excitanepotem, cum Cresphonte et Aristo runt, intra menia fuisse scribit, et in demo fratribus natu minoribus, Pe. veteribus libris legitur, includuntur, loponpesum, pulsis Pelopidis, occu vel includunt ; idcirco addito supple. passe, primamque ex Heraclidarum mento Sigon. legit, (ea mediterranea gente Argivorum regnum tenuisse. regione orientem spectabat) Nico, cum Ab Aristodemo ejus fratre orti La- sociis ad monumenta esset, ea aliquantum cedæmoniorum reges : Tarentum au- intra mænia includuntur. tem colonia fuit Lacedæmoniorum : Aliquantum] Recle J. F. Grono. sic etiam et Syracusis (quæ urbs ab vius : ad monumenta, quæ intra, &c. Archia, Heraclida et ipso condita) Vide Polybium in bac historia lib.

obtruncat, portamque aperit. Hannibal cum peditum agmine ingreditur, equites subsistere jubet; ut, quo res postulet, occurrere libero campo possent. Et Philemenus portulæ parte alia, a qua commeare assuerat, appropinquabat. Nota vox ejus et familiare jam signum cum excitasset vigilem, dicenti, vix sustinere grandis bestiæ onus, portula aperitur. Inferentes aprum duos juvenes secutus ipse cum expedito venatore, vigilem, incautius miraculo magnitudinis in eos, qui ferebant, versum, vepabulo trajicit. Ingressi deinde triginta fere armati ceteros vigiles obtruncant, refringuntque portam proximam : 6 et agmen sub signis confestim irrupit. Inde cum silentio in forum ducti, Hannibali sese conjunxerunt. Cum duobus millibus Gallorum Pænus, in tres divisis partes, per urbem dimittit Tarentinos, et itinera quam maxime frequentia’occupare jubet; 6 tumultu orto, Romanos passim cædi, oppidanis parci. Sed, ut fieri id posset, præcipit juvenibus Tarentinis, ut, ubi quem suorum procul vidissent, quiescere et silere, ac bono animo esse juberent.

10. Jam tumultus erat clamorque, qualis esse in capta urbe solet: sed, quid rei esset, nemo satis pro certo scire. Tarentini Romanos ad diripiendam urbem credere coortos:

Gronov.–5Dicenti e 2. Mss. recepi cum Stroth. In aliis est dicente, et in reliquis Edd. dicentis.’ Rupert.-6 Portam maximam Edd. ante Gronov.7 Tum duo millia Gallorum Pænus in tres divisa partes, per urbem dimittit. Tarentinos et Afros quam maxima frequentia Edd. ante Gronov.

NOTÆ

VIJI. cap. 23. J. Clericus.

Polyb. vocat hanc alteram portam, • Adortus (ad portas] sopitos] Non qua egredi et regredi solitus Philevideo quæ hic novandi causa Gro menus, Portula. Gall. le guichet, novio. Quid enim habet corrigen Dimittit Tarentinos, et itinera quam dum, qnod dicitur Nico, vigiles, so maxime frequentia occupare jubet] Sic pitos ad portas, ex improviso ob- emendavit Gronov, ex Polybio, qui truncasse ? An melius se res habebit, vicos, qui ad forum ferrent, expres. si legeris adortus sopitos vigiles ? immo sit; quod per itinera maxime frequenredundabit participium adortus in eo tia reddere satis habuit Livius. Quæ qui obtruncasse narratur.

hic Sigonius aliique augurantur rea Portulæ parte alia] Rhinopylam ferre supervacuum ducimus.

« IndietroContinua »