Immagini della pagina
PDF
ePub

pedites equitesque armare, et capere eas latebras, ubi ingentem numerum occuleret, jubet. Loco satis inspecto atque undique explorato, dies composita gerendæ rei est. Flavius ad Romanum imperatorem venit: 'Rem se,' ait, 'magnam inchoasse, ad quam perficiendam ipsius Gracchi opera opus esse. Omnium populorum 4 prætoribus, qui ad Poenum in illo communi Italiæ motu descissent, persuasisse, ut redirent in amicitiam Romanorum ; quando res quoque Romana, quæ prope exitium clade Cannensi venisset, in dies melior atque auctior fieret; Hannibalis vis senesceret, ac prope ad nihilum venisset. Veteri delicto haud implacabiles fore Romanos: nullam unquam gentem magis exorabilem, promtioremque veniæ dandæ fuisse. Quoties rebellioni etiam majorum suorum ignotum? Hæc ab se,' ait, dicta:PS ceterum ab ipso Graccho eadem hæc audire malle eos, præsentisque contingere dextram : id pignus fidei secum ferre. Locum se consiliis 6 dixisse' a conspectu amotum, haud procul a castris Romanis. Ibi pauois verbis transigi rem posse, ut omne nomen Lucanum in fide ac societate Romana sit,' Gracchus, fraudem et sermoni et rei abesse ratus, ac similitudine veri captus, cum

P Flavius Graccho dixit, se hujusmodi sermones habuisse apud prætores Luca

norum.

tuendum videtur.' Rupert.-3 Al. opus esset.—4' Perperam Lipsius emena dare volebat popularium, cui assentiebatur Modius, vanus homo. Stroth.— 5 Iu Mss. sint pro ait. Conj. J. F. Gronov. sane dicta.–6 ' Scil. super hac re agendis : consciis Gron. Crev. Drak. et rell. post Gron. ex hujus conjectu

Nos probam snperiorum Edd. lectionem reduximus, cun in Mss. omnibus vel consiliis vel conciliis, solenni permutatione, reperiatur : mox edixisse

ra.

NOTÆ ut ipse Gracchum adduceret.

edixisse) Scribit Gronov. consciis ; sed In locum pacis Gracchum, &c.] Le. stare fortassis potest, quod habent git J. F. Gronovius, quo cum paucis plerique scripti, locum se conciliis edix, Gracchum ait ducturum. Cum ininori isse ; id est, variorum Lucaniæ po. mutatione legere possis : in locum, pulorum cætibus locum indicasse ad cum paucis Gracchum adducturus, &c. colloquendum: vel, ut quidam editi, vel, in locum, quo cum paucis Grac- consiliis, hoc est, ad perficienda con, chum erat adducturus. J. Clericus. silia.

! Locum se consiliis dixisse (conciliis

[ocr errors]

lictoribus ac turma equitum e castris profectus, duce hospite in insidias præcipitatur.7 Hostes subito exorti; et, ne dubia proditio esset, Flavius his se adjungit. Tela undique in Gracchum atque equites conjiciuntur. Gracchus ex equo desilit. Idem ceteros facere jubet, hortaturque,

Ut, quod unum reliquum fortuna fecerit, id cohonestent virtute. Reliquum autem quid esse paucis, a multitudine in valle, sylva ac montibus septa, circumventis, præter mortem ? Id referre, utrum præbentes corpora pecorum modo inulti trucidentur,' an, toto animo"! a patiendo expectandoque eventu in impetum atque iram verso, agentes audentesque, perfusi hostium cruore, inter expirantium inimicorum cumulata armaque et corpora cadant. Lucanum proditorem ac transsugam omnes peterent. Qui eam victimam præ se ad Inferos misisset, eum decus eximium egregiamque solatium suæ morti inventurum.'. Inter hæc dicta, paludamento circum lævum brachium intorto, (nam ne scuta quidem secum extulerant,) in hostes impetum fecit. Major, quam pro numero hominum, editur pugna. Jaculis maxime aperta corpora Romanorum, et, cum undique ex altioribus locis in cavam vallem conjectus esset, transfiguntur. Gracchum, jam nudatum præsidio, vivum capere Pæni nituntur. Ceterum ille, conspicatus Lucanum hos, pitem inter hostes, adeo infestus confertos invasit, ut parci

9 Et cum facilis undique esset e locis editioribus in vallem depressam jactus telo.

Tum.

Edd. ante Gronov. Stroth.7 Precipitatus Edd. ante Gronov.-8 Al, desi. luil.-9 · Id honestent virtute. Men.' id obstent. Voss. id eo obstent. Pet. melior ideo honestent. Put. denique id cohonestent virtute.' J. F. Gronov.10 * Utrum præsenti torpore male Edd. ante Gronov. Rupert.–11 Vox animo non conspicitur in Put. Pet. Men. Voss. Soribe : an toti a patiendo expectan. doque eventu in impetum atque iram versi, agentes. Horatius, totus in illis.' Noster : plebs novarum rerum atque Hannibalis tota esse. J. F. Gronov,

NOTÆ Utrum præbentes corpora pecorum pora, &c. modo inulti trucidentur] Ita in ano " An toto animo] Alias, toti, a patiPal. apud Gron. melius quam ut endo expectandoque eventu in impetum vulgo utrum præsenti torpore : aut, it atque iram versi, in Reg. Colb. aliisque, præsentes cor

ei sine multorum pernicie non posset. Exanimem eum Mago extemplo ad Hannibalem misit, ponique cum captis simul fascibus ante tribunal imperatoris jussit. Hæc vera fama est. Gracchus in Lucanis ad campos, qui Veteres vocantur, periit.

17. Sunt, qui in agro Beneventano, prope Calorem fluvium," ostendant,12% a castris cum lictoribus ac tribus servis lavandi causa progressum, cum forte inter salicta innata ripis laterent hostes, nudum atque inermem, saxisque, quæ volvit amnis, propugnantem, interfectum. Sunt, qui haruspicum monitu quingentos passus a castris progressum, uti loco"} puro' ea, quæ ante dicta prodigia sunt, procuraret, ab insidentibus forte locum duabus turmis Numidarum circumventum scribant. Adeo nec locus, nec ratio mortis, in viro tam claro et insigni constat. Funeris quoque Gracchi varia est 14 fama. Alii in castris Romanis sepultum ab suis, alii ab Hannibale (et ea vulgatior fama est) tradunt in vestibulo Punicorum castrorum rogum exstructum esse : armatum exercitum decucurrisse's cum tripudiis Hispanorum, motibusque armorum et corporum, suæ cuique genti assuetis, 16 ipso Hannibale omni rerum verborumque bonore exequias celebrante. Hæc tradunt, qui in Lucanis rei gestæ auctores sunt. Si illis, qui ad Calorem fluvium in

12 Conj. Ruben. contendant.--13 Loco abest a Ms. Cantabr. prob. Jac. Gron. ut intell. flumine. Forte leg. pure.—14 Quidam codd. omittunt to est.--15 Decurrisse Edd. ante Drak. et plurimi Mss.—16 Voss. sue quisque genti assuetis.

num,

NOTÆ u Prope Calorem A.] Hic amnis, y Loco puro] Hic purum locum suseodem adhuc nomine dictus, in Sa. picari quis posset de eo dici, qui batum infinit, qui labitur io Vultur- opponitur religioso, in quem cadave.

ra illata sunt, (sine quibus vix castra * Ostendant] Ruben. suspicatur ab fuerint ;) vel alias, sanguine pollato · Auctore fuisse scriptum contendant. sed verior significatio est, ut purus Sed neque bis magna contendendi ma dicatar locus, in quo nihil obstat, el teria. Et ostendere aliquando sumi. qui pulla re occupatnr, quæ visur tur pro declarare, et narrando signi. impediat, ut apnd Horat. 'verom ficare, ut apud Plaut, in Asin. •Tua Puræ sunt plateæ, nihil ut meditatoratione animum ostendisti tuum, tibus obsit.'

terfectum memorant, credere velis, capitis tantam Gracchi hostes potiti sunt. Eo delato ad Hannibalem, missus ab eo confestim Carthalo, qui in castra Romana ad Cn. Cornelium quæstorem deferret. Is funus imperatoris in castris, celebrantibus cum exercitu Beneventanis, fecit.

18. Consules, agrum Campanum ingressi, cum passim popularentur, eruptione oppidanorum et Magonis"cum equitatu territi et trepidi, ad signa milites palatos passim revocarunt; et, vixdum instructa acie fusi, supra mille et quingentos milites amiserunt. Inde ingens ferocia superbæ suopte ingenio genti crevit, multisque 18 præliis lacessebant Romanos. Sed intentiores ad cavendum consules una pugna fecerat, incaute atque inconsulte inita. Restituit tamen bis animos et illis minuit audaciam parva una res. Sed in bello nihil tam leve est, quod non magnæ interdum rei momentum faciat. T. Quintio Crispino Badias Campanus hospes erat, perfamiliari hospitio junctus. Creverat consuetudo, quod æger Romæ apud Crispinum Badius ante defectionem Campanam liberaliter comiterque curatus fuerat. Tum Badius, progressus ante stationes, quæ pro porta stabant, vocari 19 Crispinum jussit. Quod ubi est Crispino nuntiatum, ratus colloquium amicum ac familiare quæri, manente memoria, etiam in discidio 20 publicorum føderum, privati juris," paulum a ceteris processit. Post

" Quasi rupto fædere publico, superesset tamen aliquis sensus amicitiæ el hospitalitatis.

17 Conj. Duk. Hannonis vel Bostaris.—18 Minutisque malebat Ruben. et multique J. F. Gronov.-19 Al. evocari.-20 Dissidio Edd. ante Gronov.

NOTÆ • Ad.... quæstorem) Ejus scilicet inutiliter quippe lacessantur præliis, exercitns, cui Gracchus imperabat. qui refugiunt, præliamque nullum

a Multisque praliis] Quia dici vin committunt; nisi velis præliis interdentur non posse præliis lucessi, qui pretari, ad prælia. Facilius Rubepræliari recnsant; corrigit Gronov. nii correctionem admiserim, minutis. multique præliis lacessebant, id est, que præliis lacessebant: nam ab velita. sæpe, identidem lacesse bant, multi tionibus abstineri vix potest inter erant in lacessendis prælio Romanis. vicinos exercitus. Verum idem superest absurdum : In discidio publicorum fæderum]

quam in conspectum venere, “Provoco te,' inquit, ad pugnam, Crispine,' Badius: 'conscendamus. equos, summotisque aliis, uter bello melior sit, decernamus.' Ad ea Crispinus, 'nec sibi, nec illi,' ait, hostes deesse, in quibus virtutem ostendant: se, etiamsi' in acie occurrat, declipaturum, ne hospitali cæde dextram violet,' conversus. que abibat. Enimvero ferocius tum Campanus increpare mollitiem ignaviamque, et se digna probra in insontem jacere,' 'hospitalem hostem appellans, ‘simulantemque parcere, cui sciat parem se non esse. Si parum publicis foederibus ruptis diremta simul et privata jura esse putet, Badium Campanum T. Quintio Crispino Romano palam, duobus. exercitibus audientibus,a c renuntiare hospitium. Nibil sibi cum eo consociatum, nihil fæderatum hosti 3 cum hoste, cujus patriam ac penates publicos privatosque oppugnatum venisset. Si vir esset, congrederetur.' Diu

Convitia in Badium ipsum magis convenientia ; (utpote vere ignarum ;) vel digna homine humanitatis experte qualis ipse Badius.

1 Se ab eo etiamsi Edd. ante Drak. contra plerosque et optimos Mss.2 Palam, duobus exercitibus audientibus, renuntiare hospitium, cf. xxxvi. 3. XXXVIII. 31. XLII. 25. et ad Tac. Ann. 11. 70. 3. palam abundat, ut ap. Cic. Verr. v. 20. ducibus pro duobus conj. Jac. Gron. quia Claudiani, Fulviani, Campani ac Punici exercitus affuerint. Forte pro duobus leg. omnibus, quod post palam adjiciunt Edd. ante Drak. Sed duos Romanos exercitus ab una parte pro uno, et Campanum immixtis Pænis ab altera itidem pro uno exercitu haberi posse, bene monet Duk.' Rupert.—3 Hospiti Edd. ante

NOTÆ Multis hic probat Gronov. discidium vano homine, ac se ultra modum jacpro distractione corporis, aut quasi tante. corporis dici. Dissidium autem pro d Renuntiare hospitium] Hic mos animorum dissensione, contentione, fuit, quemadmodum inter amicos, ita rixa.

et inter hospites, ut interveniente į Palam [omnibus,] duobus exerciti- dissidio, alter alteri amicitiam aut bus audientibus] Veretur Gronov, ne hospitium renuntiaret : neque antea ab auctore scriptum fuerit palam duo censebantur honeste inimicitias exer, bus exercitibus, expunctis reliquis, cere hospites aut amici. quæ sane redundant. Et certe Li. Nihil fæderatum hosti cum hoste] vius idem lib. vi. ' Creditori rem pa. Vulgo hospiti cum hoste, quasi velit lam populo solvi contendit,' Potest Badius bello aboleri et tolli privalas tamen pleonasmus ille ferri in Badio, amicitias.

« IndietroContinua »