Immagini della pagina
PDF
ePub

cuivis facere potest, mihi hoc imperium, ut amplum judicio vestro, ita re ipsa grave ac solicitum esse. Quo enim tempore, nisi metus mærorem obstupefaceret, vix ita compos mei essem, ut aliqua solatia invenire ægro animo possem ; cogor vestram omnium vicem (quod difficillimum in luctu est) unus consulere: P4 et ne tum quidem, ubi, quonam modo has reliquias duorum exercituum patriæ conservare possim, cogitandum est, avertere animum ab assiduo mærore libet.sp Præsto est enim acerba memoria, et Scipiones me ambo dies noctesque curis insomniisque agitant et excitant sæpe somno; neu se, neu invictos per octo annos in his terris milites suos, commilitones vestros, neu rem pub. licam patiar inultam, et suam disciplinam suaque instituta sequi jubent; et, ut imperiis 6 vivorum nemo obedientior me uno fuerit, ita post mortem suam, quod quaque in re facturos illos fuisse maxime censeam, id optimum ducere. Vos quoque velim, milites, non lamentis lacrymisque tanquam extinctos prosequi, (vivunt vigentque 7 fama rerum gestarum,) sed, quotiescumque occurret memoria illorum, velut si adhortantes signumque dantes videatis eos, ita prælia inire. Nec alia profecto species, hesterno die oculis animisque vestris oblata, memorabile illud edidit prælium; quo documentum dedistis hostibus, non cum Scipionibus extinctum esse nomen Romanum, et, cujus populi vis atque virtus non obruta sit Cannensi clade, ex omni profecto sævitia fortunæ emersuram esse. Nunc, quia tantum ausi estis sponte vestra, experiri libet, quan

P Necesse est ut solus loco omnium vestrum prospiciam rebus nostris.

3 Al. nocturnus error. Vid. Not. Var.–4 Consolari Edd. plurimi ante Gron. quod ex his quibns utor primum in Venet. 1501. invenio, sed puto jam ila editum fnisse in Venet. 1491. consulere h. 1. absolute positum est, pro deliberare, consilium capere. Stroth.—5 Malit J. F. Gronov. licet, probb. Doering. et Rupert.--6 Vid. Not. Var.–7 Al. virunt enim vigentque.-8 ' Emer. surum Tarvis. et all. vett. certe vulgata lectione nonnihil offendor, magisque Livianum videtur, addito pronomine : cam ex omni p. sævitia f. emersurum esse.

NOTÆ p Libet] Suadent sequentia scri vis repuguantibus libris. bendum licet, ut Gronov, vult, quam.

tum audeatis duce vestro auctore. Non enim hesterno die, cum signum receptui dedi sequentibus effuse vobis turbatum hostem, frangere audaciam vestram, sed differre in majorem gloriam atque opportunitatem, volui; ut postmodo præparati incautos, armati inermes, atque etiam sopitos, per occasionem aggredi possetis. Nec hujus occasionis spem, milites, forte temere, sed ex re ipsa conceptam habeo. A vobis quoque profecto si quis quærat, quonam modo pauci a multis, victi a victoribus castra tutati sitis; nibil aliud respondeatis, quam id ipsum timentes vos omnia et operibus firmata habuisse, et ipsos paratos 9 instructosque fuisse. Et ita se res habet: ad id, quod, ne timeatur, fortuna facit, minime tuti sunt homines ;' quia, qnod neglexeris, incautum atque apertum habeas. Nihil ompium nunc minus metuunt hostes, quam ne obsessi modo ipsi atque oppugnati castra sua ultro oppugnemus. Audeamus, quod credi non potest ausuros nos. Eo ipso, quod difficillimum videtur, facillimum '° erit.' Tertia vigilia noctis silenti agmine ducam vos. Exploratum habeo, non vigiliarum ordinem, non stationes justas esse. Clamor in portis auditus et primus impetus castra ceperit. Tum inter torpidos somno paventesque ad necopinatum tumultum, et inermes in cubilibus suis oppressos, illa cædes edatur, a qua vos hesterno die revocatos ægre ferebatis. Scio, audax videri consilium : sed in rebus asperis et tenui spe fortissima" quæque consilia tutissima sunt; quia, si in occasionis momento, cujus prætervolat opportunitas, cunctatus paulum fueris, nequicquam mox omissam quæras." :

9 Mortales parum providi et sic parum securi sunt adversus ea quorum metum fortuna ipsorum præsens uvertit: quoniam cavere ac tegere nemo solet, quod contemnit.

Mox Edd. post principp. ad Drak. qui pro quia.' Stroth.-9 Vet. lib. ap. Sigon. m. cauti s. h.--10 Mss.oprimi facilius, probb. J. F. Gronov, el Stroth.-11 Et tenuibus fortissima Edd. ante Grut.-12 Amissam quæras Gronov. Doujat.

NOTÆ . Et ipsos paratos] Vos nempe ip • Omissam (amissam] quæras) Ita SOS.

forte melius ex Sigoniano et Putear Facillimum erit] Alii facilius. no, quam ut vulgo amissam queraris. Delph. et Var. Clas. Livius.

7 B

Unus exercitus in propinquo est : duo haud procul absunt. Nunc aggredientibus spes aliqua est : 13e et jam tentastis vestras atque illorum vires. Si diem proferimus, et hesternæ eruptionis fama contemni '4 desierimus ;periculum est, ne omnes duces, omnes" copiæ conveniant. Tres deinde duces, tres exercitus sustinebimus hostium, quos Cn. Scipio incolumi exercitu non sustinuit ? Ut dividendo copias periere duces nostri, ita separati ac divisi opprimi possunt hostes. Alia belli gerendi via nulla est. Proinde nihil, præter noctis proximæ opportunitatem, expectemus. Ite, Deis bene juvantibus, corpora curate, ut integri vigentesque eodem animo in castra hostium irrumpatis, quo vestra tutati estis.' Læti et audiere ab novo duce novum consilium, et, quo audacius erat, magis placebat. Reliquum diei expediendis armis et curatione corporum consumtum : et major pars noctis quieti data est. Quarta vigilia movere.

39. Erant ultra proxima castra sex millium intervallo distantes aliæ copiæ Ponorum, Vallis cava intererat, condensa arboribus. In hujus sylvæ medio ferme spatio 16 * cohors Romana arte Punica abditur et equites. Ita medio itinere intercepto," ceteræ copiæ silenti agmine ad

Crevier. Olim legebatur amissam queraris.—13 Nunc aggredientibus par aliqua opportunitas est Edd, ante Gronov.–14 Contenti Edd. ante Gronov.-15 Om. nesque Edd. ante Crevier. 16 Stadio Edd. ante Gronov. et omnes fere Mss.-17 ' Ita medio itinere

NOTÆ Aggredientibus spes aliqua] Ita enim ex contemtu ipsorum oriri hos. Gronov, ex Palat. calamo exarato : tium negligentiam : et si emanaverit alii per, vel par aliqua est. Editi ha. fama egregie et feliciter navatæ opebent par aliqua opportunitas est: sed ræ in eruptione, futuruin ut, contemnomen opportunitas, nec habent scrip- tu cessante, hostes rebus suis magis ti, et ex superioribus supplere licet. invigilent, omnesque copias conjun

u Hesternæ eruptionis fama contemni gant. desierimus] Hæc melior lectio ex me. * Medio ferme spatio] Plures libri, lioribus codicibus, quam quod vulgo in his Regiorum unus, cum editis, in editis, eruptionis fama contenti desie stadio. Alii aliter. Sed quanquam rimus. Quamvis enim desinere acci- vulgata illa lectio tolerari forte pospiatur aliquando pro, cessare: atta set, indubia mihi fere videtur correcmen aptior videtur sententia erni ex tio Gronovii jubentis scribi, medio illis verbis contemni desierimus. Vult ferme spatio.

proximos hostes ductæ ; et, cum statio nulla pro portis, neque in vallo custodiæ essent, velut in sua castra, nullo usquam obsistente, penetravere. Inde signa canunt, et tollitur clamor. Pars semisomnos 18 hostes cædunt: pars ignes casis, stramento "9 arido tectis, injiciunt: pars portas occupant, ut fugam intercludant. Hostes simul ignis, clamor, cædes, velut alienatos sensibus, nec audire, nec providere quicquam sinunt. Incidunt inermes inter catervas armatorum : alii ruunt ad portas, alii obseptis itineribus super vallum saliunt; et, ut quisque evaserat, protenus ad castra altera fugiunt: ubi ab cohorte et equitibus ex occulto procurrentibus 20 circumventi cæsique ad unum omnes sunt: quanquam, etiam si quis ex ea cæde effugisset, adeo raptim captis' propioribus castris in altera transcursum castra ab Romanis est, ut prævenire nuntius cladis non posset. Ibi vero, quo longius ab hoste aberant, et quia sub lucem pabulatum, lignatum, et prædatum quidam dilapsi fuerant, neglecta magis omnia ac soluta invenere: arma tantum in stationibus posita : milites inermes, aut humi sedentes accubantesque, aut obambulantes ante vallum portasque. Cum his tam securis solutisque Romani, calentes adhuc ab recenti pugna, ferocesque victoria, prælium ineunt. Itaque nequaquam resisti in portis potuit. Intra portas, concursu ex totis castris ad primum clamorem et tumultum 3 facto, atrox prælium oritur; diuque te

intercepto, hostibus prærepto et intercluso, vel interrupto, impedito, ut ix. 43. xxix. 9. ap. Curt. Iv. 2. 9. visi malis cum Oudend. ad Front. 1. 5. 11. legere intersepto, ut vi. 9. viii. 25. XXIV. 23. et aliis locis, quæ laudavit Duk.' Rupert.–18 Al. semisopitos.19 Pars ignis escas stramenta Edd. ante Gronov. et plorimi Mss.-20 Proruentibus Edd. ante Gronov.-1 Perplacet conjectura J. F. Gronovii, raptim a captis.' Doering.-2 Sub luce publica pabulatum Edd. vett, ante Ascens. sub luce pura pab. rell. ante Ald. sub lucum Drak. operarum errore, quem Cl. Ernestius servavit, annotato lucem, pro varia Gron, et Crev. lectione.' Stroth.—3 Ex tumultu Edd. pleriqne ante Gronov.

NOTÆ y Pars ignes casis, stramento arido et Colb. stramento arido. Tecta enim tectis) Verisimilis hæc Lipsii emen per se casas sive tagnria militum sadatio ex Put. nihil tamen absurdi ba. tis designant, quæ nostris huttes vobet vulgaris lectio, pars ignis escas stra cantur: nec Latinis tritum admodum menta arida teclis injiciunt: vel, ut Reg. hac in re casarum nomen.

nuisset, ni cruenta scota Romanorum visa, indicium alterius cladis Penis, atque inde pavorem injecissent. Hic terror in fugam avertit 4 omnes; effusique, qua iter est, nisi quos cædes oppressit, exuuntur castris. Ita nocte ac dies bina castra hostium expugnata ductu L. Marcii. Ad triginta septem millia hostium cæsa, auctor est Claudius, qui annales Acilianos? ex Græco in Latinum sermonem vertit:6 captos ad mille octingentos triginta : prædam ingentem partam. In ea fuisse clypeum argenteum pondo centum triginta octo, cum imagine Barcini Hasdrubalis. Valerius Antias una castra Magonis capta tradit, septem millia cæsa hostium :7 altero prælio, eruptione pugnatum cum Hasdrubale: decem millia occisa, quatuor millia trecentos triginta captos. Piso quinque millia hominum, cum Mago cedentes nostros effuse sequeretur, cæsa ex insidiis scribit. Apud omnes magnum nomen Marcii ducis est. Et veræ gloriæ ejus etiam miracula addunt: flammam ei concionanti fusam e capite, sine ipsius sensu, cum magno pavore circumstantium militum. Monumentumque victoriæ ejus de Pænis, usque ad incensum Capitolium, fuisse in templo clypeum, Marcium appellatum, cum imagine Hasdrubalis. Quietæ deinde aliquamdiu in Hispania res fuere, utrisque, post tantas acceptas in vicem illatasque clades, cunctantibus periculum summæ rerum facere.

40. Dum hæc in Hispania geruntur, Marcellus captis

-4 Al. Hinc et rertit.5 Ita nocte et die. Vet. lib. Atque ita noete et die. Sigon.-6 Vet. lib. apud eundem, ex Græco sermone vertit.7 Vet. lib. apud eund. septem millia ferme cæsa hostium.

NOTÆ * Annales Acilianos] Q. Claudius bat, argenti ejus pretium nunc esset Quadrigarius, cujus nunc' Annales' librar. Francicarum ferme 4968. nunc. Historiæ,' nunc • Romanorum b Flammair ei concionanti fusam e libri'citantur a Gellio, aliisque Vate. capite] Marcii effigies, flammas e carom; an idem sit qui annales Caii pite velut cornua quædam fundentis, Acilii, Plutarcho etiam memoratos in in nummis conspicitur. Vide in banc Romulo, Latine transtulit, an vero rem quæ de Servio Tullio lib. 1. c. 39. ab eo diversus, ambigitur.

Simile quid de Salvidieno tempore • Pondo centum triginta octo] Qui Augusti narrat Dio Cassius I. XLVIII. scilicet libras 138. Romanas pende c. 24.

« IndietroContinua »