Immagini della pagina
PDF
ePub

Syracusis, cum cetera in Sicilia tanta fide atque integritate composuisset, ut non modo suam gloriam, sed etiam majestatem populi Romani, augeret, ornamenta urbis, signa, tabulasque, quibus abundabant Syracusæ, Romam devexit. Hostium quidem illa spolia et parta belli jure: ceterum inde primum initium mirandi Græcarum artium opera, licentiæque huic sacra profanaque omnia vulgo spoliandi factum est: quæ postremo in Romanos Deos, templum id ipsum primum, quod a Marcello eximie ornatum est, vertit. Visebantur enim ab externis ad portam Capenam dedicata a Marcello templa, propter excellentia ejus generis ornamenta, quorum perexigua pars comparet. Legationes omnium ferme civitatium Siciliæ ad eum conveniebant. Dispar ut causa earum, ita conditio erat. Qui ante captas Syracusas aut non desciverant, aut redierant in amicitiam, ut socii fideles accepti cultique; quos metus post captas Syracusas dediderat, ut victi a victore leges acceperunt. Erant tamen baud parvæ reliquiæ belli circa Agrigentum Romanis; Epicydes et Hanno duces reliqui prioris belli, et tertius novus ab Hannibale in locum Hip

8 Hinc Edd. ante Gronov.-9 Videbantur Grut.-10 “In primis Edd. legi Hippocinatis et Hipponatis, in Put. et Cantabr. Hippacinates, in aliis Mss.

NOTÆ

[graphic]

rinthi expugnatore, ejusmodi artium rudi, non dubitandum ait, ' quin magis pro republica fuerit manere ad. huc rudem Corinthiorum intellectum, quam in tantum ea intelligi ;' et. quin hac prudentia illa imprudentia decori publico fuerit conveni. entior:' quod ait hac prudentia respondet ei quod hic Livius ait licentiæque huic, quod scriptum in uno e Colbertinis : id est, licentiæ hujus temporis,

quo scilicet scriptor vivebat : ceteL. MARCIUS,

rum editi et scriptorum plerique hac Mirandi Græcarum artium opera] bent, licentiæque hinc sucra prophanaque Eleganter eam in rem Velleius Pa- vulgo spoliandi : in quibus nibil viti. terculus lib. 1. ubi de L. Mummio, Co

pocratis missus, Libyphonicum generis d Hipponiates, to e (Mutinem populares vocabant,) vir impiger et sub Hannibale magistro omnes belli artes edoctus. Huic ab Epicyde et Hannone Numidæ dati auxiliares: cum quibus ita pervagatus est hostium agros, ita socios, ad retinendos in fide animos eorum, ferendumque" in tempore cuique auxilium,' adiit, ut brevi tempore totam Siciliam impleret nominis sui, nec spes alia major apud faventes rebus Carthaginiensium esset. Itaque inclusi ad tempus monibus Agrigenti dux Pænus Syracusanusque,& non consilio Mutinis," quam fiducia, magis ausi egredi extra muros, ad Himeram amnem' posuerunt castra. Quod ubi perlatum ad Marcellum est; extemplo copias movit, et ab hoste quatuor ferme millium intervallo consedit, quid agerent pararentve expectaturus. Sed nullum neque locum, neque tempus cunctationi consiliove dedit Mutines, transgressus amnem ac stationibus hostium cum ingenti terrore ac tumultu in

tum, &c.

Hippacinantis, Hippaciates, et similia.. Hinc emend. Hippacrites. Rupert.11 Optimi M88. ferendoque, et quidam ferendosque. Illud recepit Drak. Sed tum to que delendum. Mox to tempore male repetitur et glossatori de.

NOTÆ • Libyphænicum generis) Africani phænicis patria. erant populi, inde dicti, quod mixti f Ferendumque in tempore cuique auxessent ex indigenis Africæ seu Libyæ ilium] In optimis est ferendoque ; rece popnlis, et Pænis advenis ex Phæni te, modo particulam conjunctivam cia. Hi inter Bagradam fluvium et que deleveris, ut sit, ferendo in temSyrtim minorem positi ex Prolemæo, pore cuique auxilium, aut ferendo .... Byzacium incolebant, regionem fer- auxilio. tilitatis eximiæ, ubi Leptis, Adrume. 8 Dux Pænus Syracusanusque] Pæ

nus Hanoo, Syracnsanus Epicydes. e Hipponiates] Oriundus nempe ex h Non consilio Mutinis] Alias nor Africæ urbe Hippone. Sed duæ fu tam Mutinis consilio, quam fiducia, niere ejus nominis urbes in Africa, mirum fiducia quam in Mutine habeHippo regins, qui proprie in Numi. bant: qua lectione non variatur sendia, hodie Bona, in regno Constanti tentia. næ, ditionis Algerianæ : et Hippo i Ad Himeram amnem] Cum duo Diarrhytos, Græce cognominatus, sint in Sicilia fluvii ejus nominis, duLatinis Dilutus, propter aquarum ir bium non est quin de illo accipiendus siguia, in Zeugitana sive Africa pro Auctor hoc loco sit, qui in meridiem prie dicta : unde sivus Hipponensis, Auens decidit in mare Africuin ad or. nunc Rasamilara in regno Tunetano: tum Agrigenti. Vide notas lib. XXIV. quæ, ni fallor, Mutinis illius Liby. cap. 6.

vectus. Postero die prope justo prælio compulit hostem intra munimenta. Inde revocatus seditione Numidarum in castris facta, cum trecenti ferme eorum Heracleam Minoam concessissent, ad mitigandos revocandosque eos profectus, magnopere monuisse duces dicitur, ne absente se cum hoste manus consererent. Id ambo ægre passi duces, magis Hanno, jam ante anxius gloria ejus : Mutinem sibi modum facere,' degenerem Afrum imperatori Carthaginiensi, misso ab senatu populoque.' Is perpulit cunctantem Epicyden, ut, transgressi flumen, in aciem exirent. Nam si Mutinem opperirentur, et secunda pugnæ" fortuna evenisset, haud dubie Mutinis gloriam fore.

41. Enimvero indignum ratus Marcellus, se, qui Hannibalem subnisum' victoria Cannensi ab Nola repulisset, his terra marique victis ab se hostibus cedere,' arma propere capere milites et efferri signa jubet. Instruenti exercitum '4 decem effusis equis advolant ex hostium acie Numidæ, nuntiantes, populares suos, primum ea seditione motos, qua trecenti ex numero suo concesserint Heracleam, dein quod præfectum suum ab obtrectantibus ducibus gloriæ ejus, sub ipsam certaminis diem, ablegatum videant, quieturos in pugna. Gens fallax 'promissi fidem præstitit. Itaque et Romanis crevit animus, nuntio celeri per ordines 15 misso, destitutum ab equite hostem esse, quem maxime

"Mutinem ipsis moderari, et quasi leges dare, qua ratione et quatenus bellum gererent.

Marcellus existimans dignitati ac decori suo nullatenus convenire se, cum Han. nibalem post Cannensem victoriam repulisset a Nolæ moenibus, cedere Hannoni et Epicydæ, quos sæpius terra et mari superarerat.

betnr.' Rupert. Ferendoque dant Stroth. et Kreyssigius.--12 M88. plerique secundæ pugne. 13 Al. subnixum.-14 Ad instruentem ex. Edd. ante Gronov.-15 Per ordi.

NOTE * Degenerem Afrum] Nec mere A. ficat. fer, nec mere Pænus Mutines, sed m Per ordines (ordinem] misso) Le. utroqne genere mixtus, hibris, Gall. gunt Tan. Faber et Gronov. per ordi. un métis.

nes misso; sed tam exarati manu quam Gens fallax, &c.) Promissorum mi- typis expressi habent, per ordinem misnime tenacem, sive fraudulentam in so, potestque intelligi nuntius ad om. promissis gentem Numidarum signi nes copias missus ordinatim.

timuerant: et territi hostes, præterquam quod maxima parte virium suarum non juvabantur, timore etiam incusso, ne ab suo et ipsi equite oppugnarentur. Itaque haud magni certaminis fuit.16o Primus clamor atque impetus rem decrevit. Numidæ, cum in concursu quieti stetissent in cornibus, ut terga dantes suos viderunt, fugæ tantum parumper comites facti, postquam omnes Agrigentum trepido agmine petentes viderunt, ipsi metu obsidionis passim in civitates proximas dilapsi. Multa millia hominum cæsa captaque et octo elephanti. Hæc ultima in Sicilia Marcelli pugna fuit. Victor inde Syracusas rediit. Jam ferme in exitu annus erat. Itaque senatus Romæ decrevit, ut P. Cornelius prætor literas Capuam ad consules mitteret: dum Hannibal procul abesset, nec ulla magni discriminis res ad Capuam gereretur, alter eorum, si ita videretur, ad magistratus subrogandos Romam veniret. Literis acceptis, inter se consules compararunt, ut Claudius comitia perficeret, Fulvius ad Capuam maneret. Consules Claudius creavit Cn. Fulvium Centumalum "7 et P. Sulpicium Servii filium Galbam, qui nullum antea curulem magistratum gessisset. Prætores deinde creati, L. Cornelius Lentulus, M. Cornelius Cethegus, C. Sulpicius, C. Calpurnius Piso. Pisoni juris dictio urbana, Sulpicio Sicilia, Cethego Apni

nem Mss. et Edd. ante Drak.-16 Haud magna vis certaminis fuit Edd. apie Gronov.-17 Al. Centimalam.—18 Vid. inf. et Not. Var.

NOTÆ Quem maxime timuerant] Equitem nelii Siciliæ prætoris mentio fiat lib. nempe, sive equitatum Numidicuin. proxime sequenti cap. 21. et 28. ita

Haud magni (magna vis] certaminis ut appareat ei Siciliam non Apuliam fuit) Placet nagis Gronovio, haud obtigisse. Neque audiendum ait Gla. magni certaminis fuit : quod et in Col reanu m qui putat ibi P. Cornelium bert. altero extat: placeret et mili, intelligendum, qui in Sicilia propræsi additum alicubi reperiretur no tore erat, non Cornelium Lentnlum. men res, quod ille ex proxime se Verum a Livio ibi non P. sed M. qnenti periodo revocat.

Cornelius memoratur: notatque Si. P Pisoni juris dictio urbana, Sulpicio gouius, quod alibi a nobis quoque Sicilia] Livii verba mutila ant cor. observatum, duas illis temporibus in rupta ubique. Sigonius tegit, Sulpicio Sicilia provincias fuisse : veterem, Apulia, Cethego Sicilia, quod M. Cor. jamdiu Carthaginiensibus ereptam,

lia, Lentulo Sardinia evenit.18 Consulibus prorogatum in annum imperium est.

NOTÆ quam P. Cornelius in prætura sor picio, Sicilia Cethego, Lentulo Sardinia titus, inde hoc anno proprætore venit. Itaque M. quidem Cethego obtinebat: alteram, qua regnum Hie non Apuliam, sed Siciliam evenisse ronis continebatnr, et quam post M. vult: Apoliam vero, teste ibid. LiMarcellum obtinuit hic M. Cornelius vio, non Sulpicio evenisse, aut alteri Cethegus prætor. Quia vero lib. se prætori, sed consulum hujus anni quenti cap. 1. dicitur C. Sulpicio sortem fuisse. Verum non video Siciliam evenisse, hunc etiam locum cur de Sulpicio mutandum quicquam idem Sigon. emendat, vultque legi sit, cum diserte Livius lib. prox. cui Apulia etenerat: sed tamen in Si. cap. 1, non tantum ei Siciliam eve. cilia prorogatum M. Marcello impe- nisse dicat ; sed et decretas ei duas rium dicitur ibidem. Pighius ita legiones, quas Pub. Cornelius habucorrigendum censet hunc locum, Pi. erat, Cornelius nimirum Lentulus, soni jurisdictio urbana, peregrina Sul.

« IndietroContinua »