Immagini della pagina
PDF
ePub

publicam privatamque rem egit, quam in Capitolium iret, ingressusque ædem consideret, et plerumque solus in secreto 20 ibi tempus tereret. Hic mos, per omnem vitam servatus,' seu consulto, seu temere, vulgatæ opinioni fidem apud quosdam fecit, stirpis eum divinæ virum esse; retulitque famam, in Alexandro Magno prius vulgatam,' et vanitate et fabula parem, anguis immanis concubitu conceptum, et in cubiculo matris ejus persæpe visam prodigii ejus speciem, interventuque hominum evolutam repente atque ex oculis elapsam. His miraculis nunquam ab ipso elusa fides est: *2 quin potius aucta arte quadam, nec ab

* Ipse Scipio nunquam horum prodigiorum fidem elevarit, aut imminuit.

nullam.—20 Put. in secretu.-1 Hanc lectionem e ini. Mss. recepit Rupert. pro vulg. Hic mos, qui per o. v. servabatur. Vox qui in nullo pæne Ms. extat. Put, servabat. Petav. servabant.--2 Hujus miraculi et mox abnuentis et affir

NOTÆ Ingressusque ædem consideret] An scriptum est; idem de Pub. Scipionis more Græcorum,qui numina sedentes quoque matre, qui prior Africanus adorabant? Huc pertinet quod ex appellatus est, memoriæ datum est. antiquioribus refert A. Gell. lib. vit. Nam et C. Oppius et Julius Higinus, cap. 1. 'Scipionem hanc Africanum aliiqne qui de vita et rebus Africani solitavisse noctis extremo, priusquam scripserunt,matrem ejus diu sterilem dilacularet, in Capitolium ventitare, existimatam tradunt: Pub. quoque ac jubere aperiri cellam Jovis, atque Scipionem, cum quo nupta erat, libe. ibi solum diu demorari, quasi consul. ros desperavisse: postea in cubiculo tantem de rep. cum Jove; ædituos. atque in lecto mulieris, cum absente que templi sæpe esse demiratos, quod marito cubans sola obdormisset, vi. solum id temporis in Capitolium in sum repente juxta eam cubare ingengredientem, canes, semper in alios tem anguem, eumque iis, qui viderant, sævientes, neque latrarent eum, ne territis et clamantibus, elapsum inve. que incurrerent.'

piri non quisse : id ipsum Pub. Sci. 9 Retulitque famam] Sive hic mos pionem ad haruspices retulisse; eos Jovem ante diluculum adeundi, sive sacrificio facto respondisse fore ut potius Scipio, hoc more aliisque re liberi gignerentur : neque mnltis diebus gestis, renovavit famam, quæ an. bus posteaquam ille anguis in lecto tea de Alexandro Magno vulgata fu- visus est, mulierem concepisse : exerat.

inde mense decimo peperisse.' Hinc r Famam, in Alexandro Magno prius tam ille quam Alexander Jove geniti vulgatam] Id quod testatur Gelli- apud vulgus credi cæpere ; nam anus initio ejusdem capitis : 'Quod tiquitas Jovis alteriusve Dei genios de Olympiade, Philippi regis uxore, ejusmodi serpentes existimabat. Alexandri matre, in historia Græca & His miraculis) Vult Gronov, hujus

nuendi tale quicquam, nec palam affirmandi. Multa alia ejusdem generis, alia vera, alia assimulata, admirationis humanæ in eo juvene excesserant modum : * quibus freta tunc civitas ætati haudquaquam maturæ tantam molem rerum tantumque imperium permisit. Ad eas copias, quas ex vetere exercitu Hispania habebat, quæque a Puteolis cum C.3 Nerone trajectæ erant, decem millia militum 4 u et mille equites adduntur: et M. Junius Silanus proprætor adjutor ad res gerendas datus est. Ita cum triginta navium classe (omnes autem quinqueremes erant) ostiis Tiberinis profectus, præter oram Tusci maris, Alpes atque Gallicum sinum,* et deinde Pyrenæi + circumvectus promontorium, Emporiis s urbe Græca” (oriundi et ipsi a Phocæa a sunt)

mantis conj. J. F. Gron.—3 Claudio Gron. Crev. Doujat.—4 Ita optimi Mss. pon peditum, quod in Edd. vett.- Pyrenes edd. ante Drak.-5 Edd. ante

NOTÆ miraculi, sed nullo laudato Ms. Et dici rum Famil. apud Cicer, ubi Lepidus potest elusa fides cum dandi casu, per. ad eum scribit : itaque ad me cominde ac detracta aut denegata fides. plures milites et equites ab eo trans

i Admirationis humanæ ... excesse ierunt.' Tant modum] Admiratione digna phra s Gallicum sinum] Mare Gallicum, sis: est enim admiratio nonnisi rerum quod Mediterranei pars est, vocant quæ modum excedunt per se: sed hodie nautæ, magna ex parte ab os. hac hyperbole exprimitur Scipionem tiis Rhodani ad Pyrenæos, le Golfe de adeo admirabilem fuisse, ut res ejus Lyon. ea excederent, quæ vulgo admirari » Pyrenæi [Pyrenes) ! circumvectus homines solent.

promontorium] Vocarunt et promontorium Veneris, Græcis Aphrodisium, a templo Veneris Pyrenææ, ad quod usque excurrunt Pyrenæi montes. Hodie nominis vestigia servare videtur, Cap de Vendres, in aditu Cataloniæ; sed longius in mare excurrit promontorium paulo ulterius, quod vulgo vocant Cap de Cadaques, vel Cap de Creuz.

2 Emporiis urbe Græca] De lac Massiliensium colonia jam diximus : hodie Castel d'Amprurias appellatur,

comitatus sui caput, sive tractus qui u Decem millia militum] Milites pro vulgo Lampourda, citra Gerundam. peditibus accipi apud bonos auctores a Phocæa] De hac quoque Græco. satis constat, vel ex lib. x. Epistola rum colonia in Asia minori, quam

[graphic]
[ocr errors]

copias exposuit: inde sequi navibus jussis, Tarraconem pedibus profectus, conventum omnium sociorum (etenim legationes ad faman adventus ejus ex omni se provincia effuderant) habuit. Naves ibi subduci jussit,' remissis quatuor triremibus Massiliensium, quæ officii causa ab domo prosecutæ fuerant. Responsa inde legationibus suspensis varietate tot casuum dare coepit, ita elato ab ingenti virtutum suarum fiducia animo, ut nullum ferox verbum excideret, ingensque omnibus, quæ diceret, cum majestas inesset, tum fides.

20. Profectus ab Tarracone, et civitates sociorum et hyberna exercitus adiit; collaudavitque milites, quod, duabus tantis cladibus deinceps icti, provinciam obtinuissent, nec fructum secundarum rerum sentire hostes passi,' omni cis Iberum agro eos arcuissent, sociosque cum fide tutati essent. Marcium secum habebat cum tanto honore, ut facile appareret, nihil minus, quam vereri, ne quis obstaret gloriæ suæ. Successit inde Neroni Silanus, et in hyberna novi milites deducti. Scipio, omnibus, quæ adeunda agendaque erant, mature aditis peractisque, Tarraconem

· Itinere terrestri pergens ab Emporiis Tarraconem usque.
* Imperavit ut naves in Tarraconensem portum deducerentur e mari.
? Nec passi essent ut hostes utilitatem ex victoria caperent.
m Eum nihil minus formidare, quam ne quis ejus gloriam obscuraret.

Gron. Emptoris. "Verba et ipsi suspecta mihi videntur. Forte exciderunt ut Massilienses, vel tota glossa fuit et ipsi ut Massil.' Rupert.

6 Ita optimi plurimique Mss. Al. nihil minus eum vereri, quam ne quis.

NOTE Velleius Paterculus Ionibus ascrib mos prætorum, aliorumque magisalii Æolibus, quæque hodie nautis tratuum provincialium, ut advenienFocchie, actum antea.

tes conventam baberent sociorum, Oriundi et ipsi a Phocæa] Ita loqui- subjectorumque populorum ; qui ad tur Livius, quod Gallicum sinum me eos, tum officii causa, id est, salutandi morans cogitasset de Massilia illic per legatos, tum mandata accipiendi, sita, et a Phocæis, ut notum est, olim concurrebant : singolis præterea ancondita. Itaque voces hæ et ipsi po- nis, ad certa loca juris disceptandi tius cum cogitatione Livii, quam cum gratia populi conveniebant, quæ idejus oratione connexæ sunt. J. Cle. circo loca conventus quoque appellaricus.

bantur. bo Conventum omnium sociorum) Hic

concessit. Nihilo minor fama apud hostes Scipionis erat, quam apud cives sociosque, et divinatio quædam futuri, quo minus ratio timoris reddi poterat oborti temere, majorem inferens metum."7 In hyberna diversi concesserant : Hasdrubal Gisgonis usque ad oceanum et Gades : Mago in mediterranea, maxime supra Castulonensem saltum :d Hasdrubal Hamilcaris filius proximus Ibero circa Saguntum hybernavit. Æstatis ejus extremo, qua capta : est Capua et Scipio in Hispaniam venit, Punica classis, ex Sicilia Tarentum accita ad arcendos commeatus præsidii Romani, quod in arce Tarentina erat, clauserat quidem omnes ad arcem a mari aditus; sed assidendo diutius arctiorem annonam sociis, quam hosti, faciebat. Non enim tantum subvehi oppidanis per pacata littora apertosque portus præsidio navium Punicarum poterat, quantum frumenti classis ipsa, turba navali mixta ex omni genere hominum, absumebat; ut arcis præsidium etiam sine invecto (quia pauci erant) o ex ante præparato sustentari posset; Tarentinis classique ne invectum quidem sufficeret. Tandem majore gratia, quam venerat, classís dimissa est. Annona " haud multum laxaverat, quia, remoto maritimo præsidio, subvehi frumentum non poterat.

* Et futuri velut augurium hostibus timorem tanto majorem incutiens, quanto minus ejus ratio reddi poterat, utpote qui sine ulla probabili causa exortus esset.

Classis Punicæ jucundior fuit Turentinis digressus, quam fuerat ejusdem ad. ventus,

7 Olim legebatur eo opportune majorem inferens metum. Vide Not. Var. 8 . Ita edidi ex emendatione Periz. pro vulg. quo capta.' Rupert.-9 Olim legebatur quia ibi pauci erant.-10 Classis dimissu annonam cet. conj. J. F. Gron.

NOTÆ e Quo minus ratio timoris reddi pote- lone oppido in Oretanorum citerioris, rat oborti temere] Editi fere habent et Turdulorum ulterioris Hispaniæ oportet temere. Reg. Oportet timere. populis, sito, quod nunc Caslona Vieju, Colb. quo minus ratio timoris reddi pot. dictus est saltus Castulonensis : creerat, eo opportune majorem inferens me ditar esse montium Marianorum pars, tum: quod explicari potest. Elegan- circa vallem, quæ puerto de Muradal, tius Gronov. ex pluribus mire varian et Campestria quibus ab oppido exi. tibus lectionibus, textum restituit, guo Tolosa nomen est, vulgo Navas de qui egregie loci hujus exprimit sen Tolosa, ioter Montiel Castellæ Novæ,

et Ubedam Andalusiæ Orientalis opCastulonensem saltum] A Castu pida.

sum.

21. Ejusdem æstatis exitu M. Marcellus ex Sicilia provincia cum ad Urbem venisset, a C. Calpurnio prætore senatus ei ad ædem Bellonæ datus est. Ibi cum de rebus a se gestis disseruisset, questus leniter" non suam magis, quam militum, vicem, quod provincia confecta exercitum deportare non licuisset, postulavit, ut triumphanti Urbem inire liceret. Id non impetravit. Cum multis verbis actum esset, utrum minus conveniret, cujus nomine absentis, ob res prospere ductu ejus gestas, supplicatio decreta soret, et Diis immortalibus habitus honos, ei præsenti negare triumphum; an, quem tradere exercitum successori jussissent, (quod, nisi manente in provincia bello, non decerneretur,) eum quasi debellato triumphare, cum exercitus, testis meriti atque immeriti 2 triumphi, abesset: medium visum, ut ovans Urbem iniret. Tribuni plebis ex auctoritate senatus ad populum tulerunt, ut M. Marcello, quo die Urbem ovans iniret, imperium esset. Pridie, quam Urbem iniret, in monte Albano e triumphavit. Inde ovans multam præ se prædam in Urbem intulit. Cum simulacro captarum Syracusarum catapultæ ballistæque et alia omnia instrumenta belli lata, et pacis diuturnæ regiæque opulentiæ ornamenta, argenti ærisque fabrefacti vis, alia supellex" pretiosaque vestis et multa nobilia signa, quibus inter primas Græciæ urbes Syracusæ ornatæ fuerant. Punicæ quoque victoriæ signum, octo ducti elephanti. Et non minimum fuit "4 spectaculum cum coronis aureis

P Quasi bello confecto.
9 Eximiæ statuæ picturæque quamplurimæ.

Nota victoriæ de Pænis relatæ.

11 Ms. Gærtn. leviter, quod rectius putat Rupert.–12 J. F. Gron. conj. aut immeriti.—13 Al. argenti ærisque fabrefacta ousa et alia supellex.-14 Sic

NOTÆ e In monte Albano] Nec primus, ali retinere non liceret. Exemplum nec ultimus hoc commento usus est dederat C. Papirius Maso ; secutus Marcellus, ut negato Romæ trium est postea L. Æmilius Paulus. pho, in Albano monte, retentis extra | Fabrefacti vis] In editis scriptis. urbem insignibus imperii proconsul. que pluribus argenti ærisque fabrefaclaris, triumpharet; quod intra urbem

ta vasa. sine senatusconsulto, aut lege speci

« IndietroContinua »