Immagini della pagina
PDF
ePub

7

U. C.538. pertinaces viros habebat altera acies. Nam maxima pars

. A.C. 216. Hispani erant: qui vinci in Hispania, quam victores in

Italiam trahi, malebant. Primo igitur concursu, quum vix pila conjecta essent, retulit pedem media acies, inferentibusque sese magno impetu Romanis terga vertit. Nihilo segnius in cornibus prælium fuit. Hinc Ponus, hinc Afer urget; et velut in circumventos: proelio ancipiti pugnant. Sed quum in medium tota jam coisset Romana acies, satis virium ad dimovenda hostium cornua 6 habuit. Itaque duo diversa proelia erant: utroque Romani, ut qui, pulsis tandem mediis, et numero et robore virorum præstarent, haud dubie superarunt. Magna vis hominum ibi occisa : et, nisi Hispani vixdum conserto proelio tam effuse fugissent, perpauci ex tota superfuissent acie. Equestris pugna nulla admodum' fuit; quia, simul inclinatam mediam aciem Mauri Numidæque viderunt, extemplo fuga effusa nuda cornua, elephantis quoque præ se actis, deseruere. Et Hasdrubal, usque ad ultimum eventum pugnæ moratus, e media cæde cum paucis effugit. Castra Romani cepere atque diripuere. Ea pugna, si qua dubia in Hispania erant, Romanis adjunxit: Hasdrubalique non modo in Italiam traducendi exercitus, sed ne manendi quidem satis tuto in Hispania, spem reliquit. Quæ postquam literis Scipionum Romæ vulgata sunt, non tam victoria, quam prohibito

Hasdrubalis in Italiam transitu, lætabantur. 30. Dum hæc in Hispania geruntur, Petelia in Bruttiis,

aliquot post mensibus, quam ccepta oppugnari erat, ab Himilcone, præfecto Hannibalis, expugnata est.

Multo sanguineo ac vulneribus ea Penis victoria stetit: nec ulla magis vis obsessos, quam fames, expugnavit. Absumptis enim frugum alimentis, carnisque omnis generis quadrupedum, sutrinæ postremo coriis, herbisque et radicibus, et corticibus teneris, strictisque rubis vixere; nec, antequam vires ad standum in muris ferendaque arma deerant, expugnati sunt. Recepta Petelia, Ponus ad Consentiam copias traducit: quam, minus pertinaciter defensam, intra paucos

a

and the infinitives following can be any) cavalry battle."
scarcely left without the direct go- 8 Si qua dubia in Hispania, &c.]
vernment of a verb.

"Allthe undecided (neutral) interests
5 Velut in circumventos.] “When in Spain.”
apparently surrounded.” They had 9 Multo sanguine, &c.] “ Much
repulsed and broken the enemy's bloodshed and wounds (many killed
centre, and his wings closed in and wounded)."
(collapsed) into the vacant space. | Sutrinæ] (sc. tabernæ.) “ The

6 Dimovenda hostium cornua.] hides of a leather-store,” i. e. tanned “To keep the enemy's wings asun- leather. Some commentators pro

pose to substitute scutorum, which ? Equestris pugna nulla admodum, presents a more natural association &c.] “There was really no (scarcely of ideas.

der."

dies in deditionem accepit. Iisdem ferme diebus et Brut- U. C. 638.
tiorum exercitus Crotonem?, Græcam urbem, circumsedit, A.C. 216.
opulentam quondam armis virisque, tum jam adeo multis
magnisque cladibus afflictam, ut omnis ætatis minus viginti
millia civium superessent.

Itaque urbe a defensoribus
vasta: facile potiti sunt hostes: arx tantum retenta, in quam
inter tumultum captæ urbis e media cæde quidam effugere.
Et Locrenses* descivere ad Bruttios Ponosque, prodita
multitudine a principibus. Rhegini tantummodo regionis
ejus, et in fide erga Romanos, et potestatis suæ ad ultimum
manserunt. In Siciliam quoque eadem inclinatio animorum
pervenit: et ne domus quidem Hieronis tota ab defectione
abstinuit. Namque Gelo maximus stirpis, contempta simul
senectute patris, simul post Cannensem cladem Romana
societate, ad Panos defecit: movissetque in Sicilia res, nisi
mors adeo opportuna', ut patrem quoque suspicione asper-
geret, armantem eum multitudinem, sollicitantemque socios
absumpsisset. Hæc eo anno in Italia, in Africa, in Sicilia,
in Hispania vario eventu acta.

Exitu anni Q. Fabius Maximus a senatu postulavit, ut ædem Veneris Erycinæ, quam dictator vovisset, dedicare liceret. Senatus decrevit, ut Ti. Sempronius consul designatus, quum primum honorem inisset, ad populum ferret, ut Q. Fabium duumvirum' esse juberent ædis dedicandæ causa. Et M. Æmilio Lepido, qui bis consul augurque fuerat, filii tres, Lucius, Marcus, Quintus, ludos funebres per triduum, et gladiatorum paria duo et viginti per triduum in foro dederunt. Ædiles curules C. Lætorius, et Ti. Sempronius Gracchus, consul designatus, qui in ædilitate magister equitum fuerat, ludos Romanos fecerunt, qui per triduum instaurati sunt. Plebeii ludi ædilium M. Aurelii Cottæ et M. Claudii Marcelli ter instaurati.

Circumacto tertio anno Punici belli, Ti. Sempronius U. C. 539. consul Idibus Martiis magistratum iniit. Prætores Q. A. C. 215. Fulvius Flaccus, qui ante bis consul censorque fuerat, urba

.

[ocr errors]

? Crotonem.] (Now Crotona.) A from the promontory Zephyrium, on full description of the city is given which it stood. The celebrated laws below, (1. xxiv, c. 3.) The losses of Zeleucus, the disciple of Pythaand calamities mentioned here, had goras, constitute its principal claim been sustained in the Tarentine war. to celebrity. It was restored to

3 Adefensoribus vastá.] (sc.vacuá,) Rome, toward the close of the war,
“ destitute of defenders.”

by Scipio. (1. xxix. c. 6.)
4 Et Locrenses.] (Seel. xxiv.c. 1.) 5 Mors adeo opportuna, &c.] “So
The site of Locri is believed to be critically timed, that it even cast
covered by the modern town Gerace. suspicion upon his father.”
it was founded, about the same time 6 Hæc eo anno.] sc. A. U.C. 539.
with Croton and Syracuse, by a The third year of the war.
colony of the Locri Ozolæ, and ? Duumvirum.]

« One of two
named for distinetion Epizephyrii, commissioners.”

[ocr errors]
[ocr errors]

U.C. 539. nam, M. Valerius Lævinus peregrinam sortem in jurisdicA. C. 216. tioné habuit. Ap. Claudius Pulcher Siciliam, Q. Mucius

Scævola Sardiniam sortiti sunt. M. Marcello pro consule imperium esse populus jussit, quod post Cannensem cladem

unus Romanorum imperatorum in Italia prospere rem ges31. sisset. Senatus, quo die primum est in Capitolio consultus,

decrevit, ut, quo eo anno: duplex tributum imperaretur, simplex confestim exigeretur, ex quo stipendium præsens omnibus militibus daretur, præterquam qui milites ad Cannas fuissent. De exercitibus ita decreverunt, ut duabus legionibus urbanis Ti. Sempronius consul Cales ad conveniendum diem ediceret: inde eæ legiones in castra Claudiana supra Suessulam deducerentur: quæ ibi legiones essent, (erant autem Cannensis maxime exercitus) eas Ap. Claudius Pulcher prætor in Siciliam trajiceret; quæque in Sicilia essent, Romam deportarentur. Ad exercitum, cui ad conveniendum Cales edicta dies erat, M. Claudius Marcellus missus; isque jussus in castra Claudiana deducere urbanas legiones. Ad veterem exercitum accipiendum deducendumque inde in Siciliam, T. Metilius Croto legatus ab Ap. Claudio est missus. Taciti primo exspectaverant homines, uti consul comitia collegæ creando haberet. Deinde, ubi ablegatum, velut de industria, M. Marcellum viderunt, quem maxime consulem in eum annum ob egregie in prætura res gestas creari volebant, fremitus in curia est ortus. Quod ubi sensit consul, 'Utrumque, inquit, 'e republica 'fuit, Patres conscripti, et M. Claudium ad permutandos ' exercitus in Campaniam proficisci, et comitia non prius 'edici, quam is inde, confecto, quod mandatum est, negotio, • revertisset; ut vos consulem, quem tempus reipublicæ 'postularet, quem maxime vultis, haberetis.' Ita de comitiis, donec rediit Marcellus, silentium fuit. Interea duumviri creati sunt Q. Fabius Maximus et T. Otacilius Crassus, ædibus dedicandis, Menti Otacilius, Fabius Veneri Erycinæ. Utraque in Capitolio est, canali uno discretæ. Et de trecentis equitibus Campanis, qui, in Sicilia cum fide stipendiis emeritis, Romam venerant, dein latum ad populum, ut cives Romani essent: item, uti municipes Cumani essent, pridie quam' populus Campanus a populo

[ocr errors]

6

6

8 Quo eo anno.] “In order that, nies, and the private guerilla which during this year, a double tax might the publicani would naturally mainbe imposed, the ordinary tax should tain, by means of their own servants, be collected at once,” (i. e. in ad- on the Bruttian lands and forests in vance.)

the occupation of the enemy. 9 De exercitibus.] The Roman 1 Municipes Cumani essent, pridie levies at this time amounted to about quam, &c.] “They were to be free 140,000 men, exclusively of the gar- citizens of Cumæ from the day prerisons in the Latin and other colo- ceding that on which the Campa

Romano defecisset. Maxime, ut hoc ferretur, moverat, U. C. 539. quod, quorum hominum essent, scire se ipsi negabant; A.C. 215. vetere patria relicta, in eam, in quam redierant, nondum adsciti. Postquam Marcellus ab exercitu rediit, comitia uni consuli rogando in locum L. Postumii edicuntur. Creatur ingenti consensu Marcellus, qui extemplo magistratum occiperet. Cui ineunti consulatum quum tonuisset, vocati augures vitio creatum videri pronuntiaverunt; vulgoque Patres ita fama ferebant, quod tum primum duo plebeii consules facti essent, id deis cordi non esse. In locum Marcelli, ubi is se magistratu abdicavit, suffectus Fabius Maximus tertium. Mare arsit eo anno: ad Sinuessam bos equuleum peperit: signa Lanuvii ad Junonis Sospitæ cruore manavere, lapidibusque circa id templum pluit. Ob

quem imbrem novendiale, ut assolet, sacrum fuit: ceteraque prodigia cum cura expiata.

Consules exercitus inter sese diviserunt. Fabio exercitus, 32. cui M. Junius dictator præfuerat, evenit; Sempronio volones, qui fierent“, et sociorum viginti quinque millia; M. Valerio prætori legiones, quæ ex Sicilia redissent, decretæ; M. Claudius proconsul ad eum exercitum, qui supra Suessulam Nolæ præsideret', missus. Prætores in Siciliam ac Sardiniam profecti. Consules edixerunt, quoties in senatum vocassent, uti senatores, quibusque in senatu dicere sententiam liceret, ad portam Capenam convenirent. Prætores, quorum jurisdictio erat?, tribunalia ad Piscinam publicamo posuerunt. Eo vadimonia fierio jusserunt: ibique eo anno jus dictum est.

nians had revolted,” &c. The object improves the connection of the senof this legal fiction was, of course, tence; sc. volonum quod fuerat, i.e. that they might be transferred from taken from the army which Fabius their own state while it was still was about to command. Another friendly, and be regarded, during suggestion alters the punctuation the interval, as citizens of another and sense follows:

Fabio exfriendly community. Gronovius pro. ercitus traditus cui M. Junius dicposes to insert or restore the ellipsis tator præfuerat: evenit Sempronio ex ante diem before pridie.

volonum quod fuerat. After exer2 Quorum hominum essent.) “To citus, tradi or traditus appears in which people they belonged." severa) Mss. 3 Vitio' creatum videri.]

5 Præsideret.] This verb in the election appeared to be informal.” sense of præsidio esse occurs again In the verdicts of the regular judices, (l. xxii. c. 11.) videri was the phrase conventionally 6 Senatores, quibusque.] See note used instead of esse; and the augurs, l. xxii. c. 49. on occasions like the present, were 7 Quorum jurisdictio erat ] “On

. supposed to be invested with a judi- whoin the administration of justice cial character.

devolved." Volones, qui fierent.] 66 The 8 Piscinam publicam.]

The slave-volunteers who might be (as public basin,” used for swimming, &c. many as might be enrolled.” Cre- 9 Vadimonia fieri.] “ Appearvier restores an old reading which ances to be made, (or, registered.)"

[ocr errors]

4

6

6

U. C. 539. Interim Carthaginem, unde Mago frater Hannibalis duoA. C. 215. decim millia peditum et mille quingentos equites, viginti ele

phantos, mille argenti talenta in Italiam transmissurus erat, cum præsidio sexaginta navium longarum, nuntius affertur, in Hispania rem male gestam, omnesque ferme ejus provinciæ populos ad Romanos defecisse. Erant, qui Magonem cum classe ea copiisque, omissa Italia, in Hispaniam averterent; quum Sardiniæ recipiendæ ' repentina spes affulsit. 'Parvum ibi exercitum Romanum esse: veterem prætorem inde A. • Cornelium provinciæ peritum decedere, novum exspectari. Ad hoc, fessos jam animos Sardorum esse diuturnitate

imperii: et proximo iis anno’acerbe atque avare imperatum. • Gravi tributo et collatione iniqua frumenti pressos. Nihil

deesse aliud, quam auctorem, ad quem deficerent. Hæc clandestina legatio: per principes missa erat; maxime earn rem moliente Hampsicora, qui tum auctoritate atque opibus longe primus erat. His nuntiis4 prope uno tempore turbati erectique Magonem cum classe sua copiisque in Hispaniam mittunt. In Sardiniam Hasdrubalem deligunt ducem : et tantum ferme copiarum, quantum Magoni, decernunt.

Et Romæ consules, transactis rebus, quæ in urbe agendæ erant, movebant jam sese ad bellum. Ti. Sempronius militibus Sinuessam diem ad conveniendum edixit; et Q. Fabius, consulto prius senatu, ut frumenta omnes ex agris, ante Kalendas Junias primas 6 in urbes munitas conveherent.

Qui non invexisset, ejus se agrum populaturum, servos sub hasta venditurum, villas incensurum.' Ne prætoribus quidem, qui ad jus dicendum creati erant, vacatio a belli administratione data est. Valerium prætorem in Apuliam ire placuit, ad exercitum a Terentio accipiendum: quum ex Sicilia? legiones venissent, iis potissimum uti ad regionis

5

6

I Sardinia, recipiendæ.]

5 Hasdrubalem. This was the Romans had held it since the close Hasdrubal cui calvo cognomen erat' of the first Punic war. It was (see ch. 34. below,) to be distin. finally reduced by T. Semp. Grac- guished from Hasdrubal Barca and chus, (Livy xli. c. 2.) who brought H. Gisco. so many of the natives to Rome as 6 Kalendas Junias primas.] “Of prisoners of war, that the phrase June next." Primus is thus used Sardi Venales became an expression in formal documents in the sense of contempt. (Cicero Fam. vii. 24.) of our phrase "instant." 2 Proximo iis anno &c.]

? Quum ex Sicilia &c.] " As the preceding year they had been as the legions from Sicily rigorously and extortionately taxed.” should arrive, to einploy these, in 3 Hæc clandestina legatio.]

A preference, for the protection of that secret embassy to this effect.” district (Apulia); and that the army

4 His nuntiis &c.] “ By these of Terentius be sent (to replace announcements (sc. from Spain and them in Sicily) under command of Sardinia) being, nearly at the same some of the lieutenants." moment, agitated and animated.”

[ocr errors]

soon

« IndietroContinua »