Immagini della pagina
PDF
ePub

M. Valerio Faltoni, qui prætor priore anno Campaniam U. c. 552. provinciam habuerat, prorogatum in annum imperium est; A. C. 200.uti proprætor in Sardiniam trajiceret, atque de exercitu, qui ibi esset, quinque millia sociûm nominis Latini, 36 qui eorum minime multa stipendia baberet, legeret. Et consules duas urbanas legiones scribere jussi : quæ, si quo res posceret, multis in Italia 37 contactis gentibus Punici belli societate, iraque inde tumentibus, mitterentur. -Sex legionibus Roma- Legiones 6. nis eo anno usura respublica erat.

IX. In ipso adparatu belli legati ab rege Ptolemæo ve- Legati Ptonerunt, 38 qui nunciarunt, Athenienses adversus Philippum lemæi. petisse ab rege auxilium. ceterum, etsi communes socii sint, tamen, nisi ex auctoritate populi Romani, neque classem, neque erercitum defendendi aut obpugnandi cujusquam caussa regem in Græciam missurum esse. Vel quieturum eum in regno, si populo Romano socios defendere liceat ; vel Romanos quiescere, si malint, passurum, atque ipsum auxilia, que facile adversus Philippum tueri Athenas possent, missurum. Gratiæ regi ab senatu actæ, responsumque; Tutari socios populo Romano in animo esse : 59 si qua re ad id bellum opus sit, indicaturos regi. regnique ejus opes scire subsidia firma ac fidelia suæ reipublicæ esse. Munera deinde legatis in singulos 10 quin ûm millium æris ex senatusconsulto missa. Quum delectum consules haberent, pararentque, quæ ad bellum opus essent: civitas religiosa, in principiis maxime novorum bellorum, supplicationibus habitis jam, et obsecratione circa omnia pulvinaria facta, ne quid prætermitteretur, quod aliquando factum esset, ludos Jovi donumque vovere consulem, cui provincia Macedonia evenisset, jussit. . Moram voto publico Licinius pontifex maximus adtulit, qui negavit, ex incerta pecunia 4l dovere debere, 42 si ea pecunia non posset in bellum usui esse.

36 Qui eorum minime multa stipen- voveri. dia haberet] Lege haberent. MURETUS. 42 Si ea pecunia] Fortasse hic ali

37 * Contactis ... societate iraque quid mendi subest. Possumus tamen inde tumentibus] Ita se habentibus ut utcuoque exponere, accipiendo partiad eas contagio societatis cum Pænis culam si pro siquidem, hoc nempe noin bello pertineret, et hanc ob causam do. Negavit pontifex maximus voveri ira tacita æstuantibus, quæ occasionem debere ludos ex incerta pecunia, id est, erumpendi quæreret.

non statuta pecuniæ summa, quam in 38 Qui nunciarunt] Has voces pla- eorum apparatum erogari placeret, side supervacuas libenter resecaremus. quidem ea pecunia, id est, pecunia vota

39 Si qua re ad id bellum opus sit] in ludos jam non poterat in bellum MS. Vich si quæ res ad bellum opus usui esse. Hæc fortasse erat mens sint: recte; nisi malis si qua res ... pontificis : Voventur ludi ex pecunia,

quæ ex ærario sumenda est. Nisi igi. 40 Quimim millium eris] Quinque tur statuta fuerit pecuniæ summa, millia æris gravis sunt quingenti dena- eaque seposita, jam tota ærarii pecu

quos pares facimus marcis argenti nia buic voti obligationi obnoxia videpostratibus 7. cum unciis sex et sem- bitur. Pecania autem, in quam voupcia.

tum cadit, non potest in bellum usui 41 Vovere debere] Magis placeret : esse. Itaque, nisi certa pecunia vo

opus sit.

V. C. 559. reponi statim debere, nec cum alia pecunia misceri. quod nisi A. C. 200. factum esset, votum rite solvi non posse. Quamquam et res,

et auctor movebat, tamen ad collegium pontificum * referre consul jussus, si posset recte votum incertæ pecuniæ suscipi. posse, rectiusque etiam esse, pontifices decreverunt. Vovit in eadem verba consul, præeunte maximo pontifice, quibus antea “ quinquennalia vota suscipi solita erant: præterquam quod tanta pecunia, quantam tum, quum solveretur, senatus censuisset, ludos donaque facturum vovit. Toties ante ludi magni de certa pecunia voti erant: ii primi de incerta.

X. Omnium animis in bellum Macedonicum versis, reGallicus tu-pente nihil minus eo tempore timentibus, Gallici tumultus multus,

fama exorta est. Insubres, Cenomanique, et Boii, excitis auctore Hamilcare,

15 Salyis, Ilvatibusque, et ceteris Ligustinis populis, Hamilcare Pano duce, qui in iis locis de Hasdrubalis exercitu substiterat, Placentiam invaserant: et, direpta urbe, ac per iram magna ex parte incensa, vix duobus millibus hominum inter incendia ruinasque relictis, trajecto Pado ad Cremonam diripiendam pergunt. Vicinæ urbis audita clades spatium colonis dedit ad claudendas portas, præsidiaque per muros disponenda; 16 ut obsiderentur tamen prius, quam expugnarentur, nunciosque mitterent ad prætorem Romanum. L. Furius Purpureo tum provinciæ præerat : cetero ex senatusconsulto exercitu dimisso, præter quinque millia sociûm ac Latini nominis, cum iis copiis in proxima regione provinciæ circa Ariminum substiterat. Is tum senatui scripsit, quo in tumultu provincia esset. Duarum coloniarum, quæ ingentem illam tempestatem Punici belli subterfugissent, alteram captam ac direptam ab hostibus, alteram obpugnari. Nec in exercitu suo satis præsidii colonis laborantibus fore, nisi quinque millia sociúm quadraginta millibus hostium (tot enim

qui tum Gron. Crev. veantur ludi, jam publici ærarii usus inter Rhodanum et Alpes iacolebant, in bellum nullus erit.

nihil huc pertinent. Cluverius legit 43 Referre consul jussus, si posset] Statiellis ; Gronovius, Celelatibus. UNota rò si pro an positum : quemado trique populi sunt Liguriæ. Neutri modum jam factum a Livio vidimus emendationi acquiescit Jac. Gronosupra, l. IV. c. 20. Sic et infra l. vius: et quum scripti et prisci editi XXXIII. c. 35. Percunctatus, si con pro Salyis habeant vel Senilibus, vel silium salutare admittere auribus pos. Selinibus, ipse emendat Sollinibus, sive set : et I. XXXVI. c. 38. Percunctatus, Solliniensibus. Sollicitat itidem cò 11si se interim, quæ defecissent ab socie- vatibus, reponitque Iriatibus. Vid. tate Romana urbes, recipere vellct : et quartam Dissert. ejus Epistol. ad cal 1. XXXIX. c. 50. Quæsisse, si incolu. cem II. tomi Liviani. mis Lycortas equitesque evasissent. 46 Ut obsiderentur tamen] Ut non

44 Quinquennalia vota) Vota quæ primo impetu expugnarentur, quemsuscipiebantur, si in quinque annos co. admodum Placentini sed obsideri saldem respubliea stetisset statu : de qui- tem urbem necesse esset, antequam bus vide XXVII. 33. XXX. 27.

caperetur, 45 Salyis Hvatibusque] Salyi, qui

d

in armis esse) trucidanda objicere velit, et tanta sua clade U. C. 552. jam inflatos excidio colonia Romanæ augere hostium animos. A. C. 200.

XI. His literis recitatis decreverunt, ut C. Aurelius consul exercitum, cui 47 in Etruriam ad conveniendum diem edixerat, Arimini eadem die adesse juberct, et aut ipse, si per commodum reipublicæ posset, ad obprimendum 18 Gallicum tumultum proficisceretur; aut L. Furio prætori scriberet, ut, quum ad eum legiones ex Etruria venissent, missis in vicem earum quinque millibys sociorum, qui interim Etruriæ præsidio essent, proficisceretur ipse ad coloniam liberandam obsidione. Legatos item mittendos in Africam Legati Kar. censuerunt, eosdem Karthaginem, eosdem in Numidiam ad thaginem

missi. Masinissam. Karthaginem, ut nunciarent, civem eorum Hamilcarem relictum in Gallia, 19 haud satis scire ex Hasdrubalis prius, an ex Magonis postea exercitu, bellum contra fadus facere. Exercitus Gallorum Ligurumque excivisse ad arma contra populum Romanum. eum, si pax placeret, revocandum illis, et dedendum populo Romano esse: simul nunciare jussi, perfugas sibi non omnes redditos esse : ace magnam partem eorum palam Karthagini obversari dici : quos comprchendi conquirique debere, ut sibi ex fædere restituantur. Hæc ad Karthaginienses mandata. Masinissæ gratulari jussi, quod lidem ad non patrium modo recuperasset regnum, sed, parte florentissima MasinisSyphacis finium adjecta, etiam auxisset. nunciare præterea jussi, bellum cum rege Philippo susceptum, quod Karthaginienses auxiliis juvisset ; injuriasque inferendo sociis populi Romani, 50 flagrante bello Italia', coëgisset classes exercitusque in Græciam mitti; et, distinendo copias, caussa inprimis fuisset serius in Africam trajiciendi. 51 Petere, ut ad id bellum mitteret aurilia Numidarum equitum. Dona ampla data, quæ ferrent regi, vasa aurea argenteaque, 52 toga purpurea, et palmata tunica cum eburneo scipione, et toga prætexta cum curuli sella: jussique polliceri, 53 si quid ei ad firmandum

sam.

e ac del. Gron. Crev. f Italiæ Gron. 47 In Etruriam] Andreas babet in bebant. Non raro enim Livius in hunc Etruria: quod magis placet. Sequitur modam variat orationem. Sic 1. XXX. enim Arimini.

supra, c. 41. Prætori M. Valerio Fab48 Gallicum tumultum) Vid. not. toni duæ legiones ... decretæ. P. Æ52. ad VII. 9.

lius prætor duas legiones ... acciperet. 49 Haud satis scire] Qui utrum ex Et 1. IX. c. 2. Milites decem pastorum Asdrubalis, an ex Magonis exercitu re- habitu mittit, pecoraque diversos alium lictus esset, sese, nempe Romanos, pa- alibi ... pascere jubet : ubi inciderent rum scire.

in predatores, ut idem omnibus sermo 50 Flagrante bello Italia] Revoca- constet. Et alibi sæpius. vimus vett. editorum lectionem, quam 62 Toga purpurea et palmata tuni. tuetur Victor. cod. Vulgo nunc legi- ca] Vid. nott. 26. et 27. ad I. X. c. 7. tur Italie.

De toga prætexta et sella curuli vid. ad 51 Petere, ut ad id bellum] Sic legi I. I. c. 8. jossit Gronovius, ut pendeat verbum 53 Si quid ei] Lege cum Gronovio, a præcedente jussi. Poterat tamen sibi. Sensus enim esse debet : si quid ferri peterent, quomodo prius editi ba- sibi Masinissa opus esse judicassct.

U.C. 552. augendumque regnum opus esse judicasset, enise id populum A. C. 200. Romanum merito ejus præstaturum. Verminæ quoque SyVerminæ

phacis filii legati per eos dies senatum adierunt, excusantes Syphacis alii legati

. errorem adolescentiamque, et culpam omnem in fraudem

Karthaginiensium avertentes. Et Masinissam Romanis ex hoste amicum factum: Verminam quoque adnisurum, ne officiis in populum Romanum aut a Masinissa, aut ab ullo alio vincatur. Petere, ut rex, sociusque, et amicus ab senatu adpellaretur. Responsum legatis est : Et patrem ejus Syphacem sine caussa ex socio et amico hostem repente populi Romani factum : et eum ipsum rudimentum adolescentiæ bello lacessentem Romanos posuisse. Itaque pacem illi prius petendam a populo Romano esse, quam ut Rex, sociusque, et amicus adpelletur. Nominis ejus honorem pro magnis erga se regum meritis dare populum Romanum consuesse. Legatos Romanos in Africa fore, quibus mandaturum senatum, ut Verminæ pacis dent leges, 54 liberum arbitrium eis populo Romano permittente. Si quid ad eas addi, demi, mutarive vellet, rursus ab senatu ei postulandum fore. Legati cum iis mandatis in Africam missi, C. Terentius Varro, Sp.& Lucretius, Cn. Octavius.

quinqueremes singulis datæ. Sublata pe

XII. Literæ deinde in senatu recitatæ sunt Q. Minucii cunia e fano prætoris, cui Bruttii provincia erat; Pecuniam Locris ex Proserpinæ.

Proserpina thesauris nocte clam sublatam: nec, ad quos pertineat facinus, vestigia ulla exstare. Indigne passus senatus, non cessari ab sacrilegiis, et ne Pleminium quidem, tam clarum recensque nosæ simul ac pænæ exemplum, homines deterrere. C. Aurelio consuli negotium datum, ut ad prætorem in Bruttios scriberet: senatui placere, quæstionem de expilatis thesauris eodem exemplo haberi, quo M. Pomponius prætor 55 triennio ante habuisset. Qua inventa pecunia esset, reponi. si quo minus inventum foret, expleri: ac piacularia, si

videretur, sicut ante pontifices censuissent, fieri caussa expianProdigia.

violationis ejus templi. Prodigia etiam sub idem tempus pluribus locis 56 nunciata acciderunt. In Lucanis cælum arsisse adferebant. Priveroi sereno per diem totum rubrum solem fuisse. Lanuvii templo Sospitæ Junonis nocte stre

[blocks in formation]

non

54 Liberum arbitrium cis populo mina). legatis obviam progressus, Romano permittente] Duo scripti ha- ut scriberent ipsi quas vellent pacis bent teste Gronovio, ejus : quibus ac- conditiones permisit. cedunt unus Hearnii codex, et noster 55 Triennio ante] Hoc verum est, si Victor. et Andreæ editio. Unde Ru- numerentur extrema. Alioquin benius censet legendum permittenti, legendum erit quinquennio ante. Vid. quod referri debeat ad Verminam. Si supra l. XXIX. c. 21. nempe Vermina pacis dandæ liberum 56 Nunciata acciderunt] Nunciata arbitrium populo Romano permitteret. pervenerunt ad aures Patrum et poNihil certius. Infra c. 19. Is (Ver- puli,

A, C. 200.

pitum ingentem exortum. Jam animalium obscæni foetus U. c. 552. pluribus locis nunciabantur. in Sabinis incertus infans natus, masculus an femina esset. alter sexdecim jam annorum item ambiguo sexu inventus. Frusinone agnus cum suillo capite, Sinuessa porcus cum capite humano natus: in Lucanis in agro publico equuleus cum quinque pedibus. Fæda omnia et deformia, errantisque in alienos foetus naturæ visa. Ante omnia abominati semimares, jussique in mare extemplo deportari : sicut proxime, C. Claudio, M. Livio consulibus, deportatus similis prodigii fætus erat. Nihilo minus decemviros adire libros de portento eo jusserunt. Decemviri ex libris res divinas easdem, quæ proxime secundum id prodigium factæ essent, imperarunt. carmen præterea ab ter novenis virginibus cani per urbem jusserunt, donumque Junoni Reginæ ferri. Ea uti fierent, C. Aurelius consul ex decemvirorum responso curavit. Carmen, sicut 57 patrum memoria Livius, ita tum condidit P. Licinius Tegula.

XIII. Expiatis omnibus religionibus, (nam etiam Locris Reddita sacrilegium pervestigatum a Q. Minucio erat, pecuniaque Proserpinæ

pecunia. ex bonis noxiorum in thesauros reposita) quum consules in provincias proficisci vellent; privati frequentes, quibus ex pecunia, quam M. Valerio, M. Claudio consulibus mutuam dederant, 58 tertia pensio debebatur eo anno, adierunt senatum : quia consules, quum ad novum bellum, quod magna classe magnisque exercitibus gerendum esset, vix ærarium subficeret, negaverant esse, unde iis in præsentia solveretur. Senatus querentes eos non sustinuit, Si in Punicum bellum pecunia data, in Macedonicum quoque bellum uti respublica vellet; aliis ex aliis orientibus bellis, quid aliud quam publicatam, pro beneficio, tamquam ob noxam, suam pecuniam fore? Pro pecunia Quum et privati æquum postularent, 59 nec tamen solvendo privatis agri

assignati. ære alieno respublica esset, quod medium inter æquum et utile erat, decreverunt, Ut, quoniam magna pars eorum agros vulgo venales esse diceret, et sibimet emtis opus esse; agri publici, so qui intra quinquagesimum lapidem esset, copia iis fieret. Consules agrum æstimaturos, et 61 in jugera asses vectigales, testandi caussa publicum agrum esse, inposituros : ut, si quis,

57. Patrum memoria] Quadraginta 59 Nec ... solvendo ere alieno res. circiter annis ante hunc de quo nunc publica esset] Recta loquendi norma agit poster. Itaque qui tum vivebant, et consuetudo postulat æri. eorum patres æquales fuerant et coæ- 60 Qui intra quinquagesimum lapitanei Livii poetæ. Vid. supra XXVII. dem esset] Qui esset intra quinqua37. et ibi not.

ginta ab urbe millia passuum. Millia58 Tertia pensio debebatur eo anno] ria lapidibus designabantur, ut omviHoc patet ex 1. XXIX. c. 16. At secooda nondum soluta fuerat, ut colli. 61* In jugera asses vectigales) Singitur ex l. XXXIII. c. 42, ubi ultima gulos asses in jugera vectigalis nopensio persolvitur.

mine.

bus notum.

« IndietroContinua »