Immagini della pagina
PDF

φαίνει τους λόγους, και η μεν γνώμη κοινωνείτω και προσαπτέσδω45 τι και ποιητικής, παρ' όσον μεγαλήγορος και διηρμένη και εκείνη, και μάλισδ' οπόταν παρατάξεσι και μάχαις και ναυμαχίαις συμπλέκηται δεήσει γάρ τότε ποιητικού τινός ανέμου επουριάσοντος τα ακάτια και συνδιοίσοντος υψηλήν και επ’ άκρων των κυμάτων5 την ναύν ή λέξις δε όμως επί γης βεβηκέτω, το μεν κάλλει και τώ μεγέθει των λεγομένων συνεπαιρομένη και ώς ένι μάλιστα όμοιουμένη, μη ξενίζουσα δε μηδ' υπέρ τον καιρόν ενθουσιώσα κίνδυνος γαρ αυτή τότε μέγιστος παρακινήσαι και κατενεχθήναι ες τον της ποιητικής κορύβαντα, ώστε μάλιστα πειστέον τηνικαύτα τώ χαλινώ10 και σωφρονητέον, ειδότας ώς ιπποτυφία τις και εν λόγοις πάδος ου μικρόν γίνεται άμεινον ούν εφ' ίππου οχουμένη τότε τη γνώμη την ερμηνείαν πεζή συμπαραδείν, εχομένην του έφιππίου ώς μή απολείποιτο της φοράς, και μην και συνδήκη των ονομάτων ευκράτω46 και μέση χρηστέον, ούτε άγαν αφιστάντα και απαρτώντα (τραχύ 15 γάρ) ούτε ρυθμό παρ' ολίγον, ώς οι πολλοί, συνάπτονται το μεν γαρ επαίτιον, το δ' αηδές τοίς ακούουσιν, τα δε πράγματα αυτά ουχ ώς έτυχε συνακτέον, αλλά φιλοπόνως 47 και ταλαιπώρως πολλάκις περί των αυτών ανακρίναντα, και μάλιπα μεν παρόντα και εφορώντα, ει δε μή, τοις αδεκαστότερον» εξηγουμένoις προσέχοντα, και ούς εικάσειεν άν τις ήκιστα προς χάριν ή απέχθειαν αφαιρήσειν ή προσδήσειν τοις γεγονόσιν κανταύδα ήδη και στοχαστικός τις και συνδετικός του πιδανωτέρου έστω και επειδαν αθροίση άπαντα ή τα πλείστα, πρώτα μεν 48 υπόμνημά τι συνυφαινέτω αυτών, και σώμα ποιείτω ακαλλές έτι25 και αδιάρθρωτoν, είτα επιδεις την τάξιν επαγέτω το κάλλος και χρωννύτω τη λέξει και σχηματιζέτω και ρυθμιζέτω, και όλως 49 εoικέτω τότε τό του Ομήρου Διί, άρτι μεν την των ιπποπόλων θρηκών γην ορώντι, άρτι δε την Μυσών, κατά ταύτα γάρ και αυτός άρτι μεν τα ίδια οράτω, και δηλούτω ημίν οία εφαίνετο30 αυτό αφ' υψηλού ορώντι, άρτι δε τα Περσών, είτ' αμφότερα, ει μάχοιντο, και εν αυτή δε τη παρατάξει μή προς έν μέρος οράτω, μηδ' ες ένα ιππέα ή πεζόν, ει μη Βρασίδας τις είη προπηδών ή Δημοσθένης ανακόπτων την επίβασιν ες τους στρατηγούς μεν τα πρώτα, και εί τι παρεκελεύσαντο, κακείνο ακηκούσδω, και όπως35 και η τινί γνώμη και επινοία έταξαν, επειδαν δε αναμιχθώσι, κοινή έστω η δέα, και ζυγοστατείτω τότε, ώσπερ εν τρυτάνη τα γινόμενα, και συνδιωκέτω και συμφευγέτω, και πάσι τούτοις μέτρον 50 επέστω, μή ες κόρον μηδ' απειροκάλως μηδε νεαρώς, αλλά βαδίως απολυέσθω, και στήσας ενταύθά που ταύτα επ' εκείνα μεταβαινέτω, ήν κατεπείγη είτα επανίτω λυδείς, οπόταν εκείνα καλή και προς πάντα σπευδέτω, και ώς δυνατόν ομοχρονείτω, και μετα5πετέσδω απ' Αρμενίας μεν ες Μηδίαν, εκείθεν δε ροιζήματι ενί ες Ιβηρίαν, είτα ες Ιταλίαν, ώς μηδενός καιρού απολείποιτο. 51μάλιστα δε κατόπτρω εοικυίαν παρασχέσθω την γνώμην αδόλω και στιλπνό και ακριβεί το κέντρον και οποίας αν δέξηται τάς μορφάς των έργων, τοιαύτα και δεικνύτω αυτά, διάστρoφoν δε ή παρά10χρουν ή έτερόσχημον μηδέν ου γαρ ώσπερ τοίς βήτορσι γράφουσιν, αλλά τα μεν λεχθησόμενα έστι και ειρήσεται, πέπρακται γάρ ήδη, δεί δε τάξαι και ειπείν αυτά ώστε ου τί είπωσι ζητητέον αυτοίς, αλλ' όπως είπωσιν όλως δε νομιστέον τον ιστορίαν συγγράφοντα Φειδία ή Πραξιτέλει χρήναι εoικένα, ή Αλκαμένει ή το άλλο 15εκείνων, ουδε γαρ ουδ' εκείνοι χρυσόν ή άργυρον ή ελέφαντα ή την άλλην ύλην επoίoυν αλλ' ή μεν υπήρχε και προύποβέβλητο, Ηλείων ή Αθηναίων ή Αργείων πεπορισμένων, οι δε έπλαττον μόνον και έπριον τον ελέφαντα και έξεον και εκόλλων και ερρύ5μιζον και επήνδιζον το χρυσό, και τούτο ήν η τέχνη αυτοίς, 20ες δέον οικονομήσασθαι την ύλην τοιούτο δή τι και το του συγγραφέως έργον, ες καλον διαδέσθαι τα πεπραγμένα και ες δύναμιν εναργέστατα επιδείξαι αυτά, και όταν τις ακροώμενος οίηται οράν τα λεγόμενα και κατά τούτο επαινή, τότε δή τότε άπηκρίβωται και τον οικείον έπαινον απείληφε το έργον τό της 25 ιστορίας Φειδία. 52 πάντων δε ήδη παρεσκευασμένων, και απροοιμίαστονμέν ποτε ποιήσεται την αρχήν, οπόταν μή πάνυ κατεπείγη το πράγμα προδιοικήσασθαί τι εν τώ προοιμίω δυνάμει δε και τότε φροιμίω χρή53 σεται τώ αποσαφούντι περί των λεκτέων, οπόταν δε και φροιμιά30ζηται, από δυοίν μόνον άρξεται, ουχ ώσπερ οι ρήτορες από τριών, αλλά το της ευνοίας παρεις προσοχήν και ευμάδειαν εμποιήσει τοις ακούουσιν προσέξουσι μεν γαρ αυτό, ήν δείξη ώς περί μεγά, λων ή αναγκαίων ή οικείων ή χρησίμων ερεί ευμαθή δε και σαφή τα ύστερον ποιήσει, τάς αιτίας προεκτιθέμενος και περιορίζων τα 54 κεφάλαια των γεγενημένων τοιούτοις προοιμίοις οι άριστοι των συγγραφέων εχρήσαντο, Ηρόδοτος μεν ως μή τα γενόμενα εξίτηλα τώ χρόνω γένηται, μεγάλα και θαυμαστά όντα, και ταύτα νίκας "Ελληνικάς δηλούντα και ήττας βαρβαρικάς, Θουκυδίδης δε μέγαν γε και αυτός ελπίσας έσεσθαι και αξιολογώτατον και μείζω τών προγεγενημένων εκείνον τον πόλεμον και γαρ παδήματα εν αυτό μεγάλα ξυνέβη γενέσδαι. μετά δε το προοίμιον ανάλογον τοις πράγμασιν ή μηκυνόμενον 55 ή βραχυνόμενον ευαφής και ευάγωγος έστω η επί την διήγησιν5 μετάβασις, άπαν γάρ ατεχνώς το λοιπόν σώμα της ιστορίας διήγησις μακρά εστιν, ώστε ταίς της διηγήσεως αρεταίς κατακεκοσμήσδω, λείως τε και ομαλώς προϊούσα και αυτή ομοίως, ώστε μη πρoύχειν μηδε κοιλαίνεσδαι, έπειτα το σαφές επανδείτω, τή τε λέξει, ώς έφην, μεμηχανημένον και τη συμπεριπλοκή των πραγμά-10 των απόλυτα γαρ και εντελή πάντα ποιήσει, και το πρώτον εξεργασάμενος επάξει το δεύτερον εχόμενον αυτού και αλύσεως τρόπον συνηρμοσμένον, ως μή διακεκόφδαι, μηδε διηγήσεις πολλάς είναι αλλήλαις παρακειμένας, αλλ' αεί το πρώτον τώ δευτέρω μή γειτνιάν μόνον αλλά και κοινωνείν και ανακεκράσδαι κατά τα άκρα. τάχος 56 επί πάσι χρήσιμον, και μάλιστα ει μη απορία των λεκτέων εύη, και τούτο πορίζεσδαι χρή μή τοσούτον από των ονομάτων ή βημάτων όσον από των πραγμάτων, λέγω δε ει παραδέοις μεν τα μικρά και ήττον αναγκαία, λέγοις δ’ ικανώς τα μεγάλα, μάλλον δε και παραλειπτέον πολλά ουδε γαρ ήν έστιάς τους φίλους και πάντα ή 20 παρεσκευασμένα, διά τούτο εν μέσοις τοις πέμμασι και τους ορνέοις και λοπάσι τοσαύτας και συσίν αγρίοις και λαγώοις και υπογαστρίοις και σαπέρδην ενδήσεις και έτνος, ότι κακείνο παρεσκεύαστο, αμελήσεις δε των ευτελεστέρων, μάλιστα δε σωφρονητέον 57 εν ταις των ορών ή τειχών ή ποταμών ερμηνείας, ώς μη δύναμιν 25 λόγω απειροκάλως παρεπιδείκνυσδαι δοκoίης και το σαυτού δράν, παρεις την ιστορίαν, αλλ' ολίγον προσαψάμενος του χρησίμου και σαφούς ένεκα μεταβήση, εκφυγών τον ιξόν τον εν τώ πράγματι και την τοιαύτην άπασαν λιχνείαν, οίον οράς τι και "Ομηρος ώς μεγαλόφρων ποιεί, καίτοι ποιητής ών παραδεί τον Τάνταλον και30 τον Ιξίονα και τον Τιτυόν και τους άλλους, ει δε Παρδένιος ή Ευφορίων ή Καλλίμαχος έλεγε, πόσοις αν οίει έπεσι το ύδωρ άχρι προς το χείλος του Ταντάλου ήγαγεν, είτα πόσοις αν 'Ιξίονα εκύλισεν, μάλλον δε ο Θουκυδίδης αυτός, ολίγα τώ τοιούτω είδει του λόγου χρησάμενος, σκέψαι όπως ευθύς αφίσταται, ή μηχάνημα35 ερμηνεύσας, ή πολιορκίας σχήμα δηλώσας αναγκαίον και χρειώδες όν, η Επιπoλών σχήμα ή Συρακουσίων λιμένα, όταν μεν γαρ τον λοιμόν διηγήται και μακρός είναι δοκή, συ τα πράγματα εννόησον

27. χρηματιζέτω

23. οίηται μετά ταύτα οράν * μετά * 31. ευπορήσει *

[ocr errors][ocr errors]

είση γαρ ούτω το τάχος, και ώς φεύγοντος όμως επιλαμβάνεται 58 αυτού τα γεγενημένα πολλά όντα, ήν δέ ποτε και λόγους ερούντά τινα δεήση εισάγειν, μάλιστα μεν εoικότα τό προσώπω και τώ πράγματι οικεία λεγέσδω, έπειτα ώς σαφέστατα και ταύτα πλην 5εφείται σοι τότε και ρητορεύσαι και επιδείξαι την των λόγων δεινό59τητα. έπαινοι μεν γαρ ή ψόγοι πάνυ πεφεισμένοι και περιεσκεμμένοι και ασυκοφάντητοι, και μετα αποδείξεων, και ταχείς και μη άκαιροι, έπει έξω του δικαστηρίου εκείνοί εισιν και την αυτήν Θεoπόμπω αιτίαν έξεις, φιλαπεχθημόνως κατηγορούντι των πλείστων 10και διατριβήν ποιουμένω το πράγμα, ώς κατηγορείν μάλλον ή ιστο60ρείν τα πεπραγμένα και μην και μύδος εί τις παρεμπέσοι, λεκτέος μέν, ου μην πιστωτέος πάντως, αλλ' εν μέσω δετέος τους όπως αν εδέλωσιν εικάσουσι περί αυτού. συ δ' ακίνδυνος και προς ουδέτερον επιρρεπέστερος. 61 το δ' όλον εκείνου μοι μέμνησο (πολλάκις γαρ τούτο ερώ) και μή προς το παρόν μόνον ορών γράφε, ώς οι νυν επαινέσονται σε και τιμήσουσιν, αλλά του σύμπαντος αιώνος εστοχασμένος προς τους έπειτα μάλλον σύγγραφε, και παρ' εκείνων απαίτει τον μισθόν της γραφής, ώς λέγηται περί σου «εκείνος μέντοι ελεύθερος ανήρ ήν 20και παρρησίας μεστός, ουδέν ούτε κολακευτικόν ούτε δουλοπρεπές, αλλ' αλήθεια επί πάσιν.» τούτ', ει σωφρονοίη τις, υπέρ πάσας 62 τάς νύν ελπίδας δείτο άν, ούτως ολιγοχρονίους ούσας, οράς τον Κνίδιον εκείνον αρχιτέκτονα οίον εποίησεν, οικοδομήσας γάρ τον επί τη Φάρω πύργον, μέγιστον και κάλλιστoν έργων απάντων, ώς 25πυρσεύοιτο απ' αυτού τοις ναυτιλλομένοις επί πολύ της δαλάττης και μη καταφέροιντο ες την Παραιτονίαν, παγχάλεπον, ώς φασιν, ούσαν και άφυκτον, εί τις εμπέσοι ες τα έρματα, - οικοδομήσας ούν το έργον ένδοθεν μεν κατά των λίθων το αυτού όνομα έγραψεν, επιχρίσας δε τιτάνω και επικαλύψας επέγραψε 30τούνομα του τότε βασιλεύοντος, ειδώς όπερ και εγένετο, πάνυ ολίγου χρόνου συνεκπεσούμενα μεν τώ χρίσματι τα γράμματα, εκφανησόμενον δε «Σώστρατος Δεξιφάνους Κνίδιος θεοίς σωτηρσιν υπέρ των πλωιζομένων.» ούτως ουδ' εκείνος ές τον τότε καιρόν ουδε τον αυτού βίον τον ολίγον έώρα, αλλ' ες τον νυν και τον 63 αεί, άχρις αν έστήκη ο πύργος και μένη αυτού η τέχνη, χρή τοίνυν και την ιστορίαν ούτω γράφεσδαι, συν τό αληθεί μάλλον προς την μέλλουσαν ελπίδα ήπερ συν κολακεία προς το ηδυ τοις νύν επαινουμένους,

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors][merged small]

"Ωσπερ τοίς αδλητικούς και περί την των σωμάτων επιμέλειαν Α ήσκημένοις ου της ευεξίας μόνον ουδε των γυμνασίων φροντίς εστιν,5 αλλά και της κατά καιρον γινομένης ανέσεως (μέρος γούν της ασκήσεως το μέγιστον αυτήν υπολαμβάνουσιν), ούτω δή και τοις περί τους λόγους εσπoυδακόσιν ηγούμαι προσήκειν μετά την πολλήν των σπουδαιοτέρων ανάγνωσιν ανιέναι τε την διάνοιαν και προς τον έπειτα κάματον ακμαιοτέραν παρασκευάζειν. γένοιτο δ' αν εμμε-2 λής ή ανάπαυσις αυτοίς, ει τοίς τοιούτοις των αναγνωσμάτων ομιλοίεν ά μή μόνον εκ του αστείου τε και χαρίεντος ψιλήν παρέξει την ψυχαγωγίαν, αλλά τινα και δεωρίαν ουκ άμουσον επιδείξεται, οίόν τι και περί τώνδε των συγγραμμάτων φρονήσειν υπολαμβάνω. ου γάρ μόνον το ξένον της υποδέσεως ουδε το χάριεν της προαιρέ-15 σεως επαγωγoν έσται αυτοίς, ουδ' ότι ψεύσματα ποικίλα πιθανώς τε και εναλήδως εξενηνόχαμεν, αλλ' ότι και των ιστορουμένων έκαστον ουκ ακωμωδήτως ήνικται πρός τινας των παλαιών ποιητών τε και συγγραφέων και φιλοσόφων, πολλά τεράστια και μυδώδη συγγεγραφότων, ούς και ονομαστί αν έγραφον, ει μη και αυτό σοι 20 εκ της αναγνώσεως φανείσθαι έμελλον. Κτησίας ο Κτησιόχου ο 3 Κνίδιος συνέγραψε περί της Ινδών χώρας και των παρ' αυτοίς α μήτε αυτός είδε μήτε άλλου ειπόντος ήκουσεν έγραψε δε και Ιαμβουλος περί των εν τη μεγάλη δαλάττη πολλά παράδοξα, γνώριμον μεν άπασι το ψεύδος πλασάμενος, ουκ ατερπή δ' όμως συν-25 δεις την υπόθεσιν, πολλοί δε και άλλοι τα αυτά τούτοις προελόμενοι συνέγραψαν ώς δή τινας εαυτών πλάνας τε και αποδημίας, 5ηρίων τε μεγέ5η ιστορούντες και ανθρώπων ώμότητας και βίων καινότητας, αρχηγός δε αυτοίς και διδάσκαλος της τοιαύτης βωμολοχίας ο του Ομήρου Οδυσσεύς, τοις περί τον Αλκίνουν διηγού-30 μενος ανέμων τε δουλείαν και μονοφ δάλμους και ώμοφάγους και αγρίους τινάς ανθρώπους, έτι δε πολυκέφαλα ζώα και τας υπό

14. φρονήσειν σε υπολαμβάνω. * 21, έμελλον, ών (vel oίoν) Κτησίας? *

« IndietroContinua »