Immagini della pagina
PDF
ePub
[ocr errors]
[ocr errors]

.

Turdus, in concionibus lacerarent, rogationemque promul- u. C. 574.
garent, ne Manlius post Idus Martias (prorogatæ namque A. C. 178.
consulibus jam in annum provinciæ erant) imperium retine-
ret, uti caussam extemplo dicere, quum abisset magistratu,
posset; huic rogationi Q. Ælius collega intercessit, mag-
nisque contentionibus obtinuit, ne perferretur. Per eos
dies Ti. Sempronius Gracchus et L. Postumius Albinus ex
Hispania Romam quum revertissent, senatus iis a M. Titi-
nio prætore datus in æde Bellona 18 ad disserendas' res,
quas gessissent, postulandosque honores meritos, 19 ut * Diis
inmortalibus haberetur honos. Eodem tempore et 20 in
Sardinia magnum tumultum esse, literis T. Æbutii prætoris Sardiniæ
cognitum est, quas filius ejus ad senatum adtulerat. llien- tumultus.
ses, adjunctis Balarorum auxiliis, pacatam provinciam in-
vaserant: nec eis invalido exercitu, et magna parte pestilen-
tia absumto, resisti poterat. Eadem et Sardorum legati
nunciabant; orantes, ut urbibus saltem (jam enim agros
deploratos esse) opem senatus ferret. Hæc legatio, totum-
que quod ad Sardiniam pertinebat, ad novos magistratus
rejectum est. Æque miserabilis legatio Lyciorum, qui Lyciorum
crudelitatem Rhodiorum, quibus ab L. Cornelio Scipione querelæ.
adtributi erant, querebantur: Fuisse sub ditione Antiochi :
eam regiam servitutem, conlatam cum præsenti statu, præcla-
ram libertatem visam. non publico tantum se premi imperio,
sed singulos 21 justum pati servitium. 22 juxta se conjuges libe-
rosque vexari : in corpus, in tergum sæviri : famam, quod
indignum sit, maculari dehonestarique : et palam res odiosas
fieri, 23 juris etiam usurpandi caussa; ne pro dubio habeant,
nihil inter se et argento parata mancipia interesse. 24 Motus
his senatus, literas Lyciis ad Rhodios dedit : 25 nec Lycios

fedisserendas Crev.

[ocr errors]

8 et ut Ead.

[ocr errors]

18 Ad edisserendas] Vulgo disseren- 21 Justum ... servitium] Veram ac
das. Correxit Gronovius. Supra lo plenam servitutem. Sic alibi apud
XXXIV. c. 52. Senatus extra urbem nostrum, ab justo exercitu, et duæ le-
Quintio ad res gestas edisserendas da- giones cum suo justo equitatu.
tus est.

22 Juxta se conjuges] Sese pariter
19 Et ut Diis immortalibus] Adje- conjugesque ac liberos vexari. Ante
cimus voculam et, auctore itidem Gro- Sigonium legebatur, procul dubio men-
novio. Et sic solet Livius. Supra l. dose, justos conjuges.
XXVIII. c. 9. In senatu quum more 23 Juris etiam usurpandi causa}
omnium imperatorum, expositis rebus Non fructus alicujus aut emolumenti
ab se gestis, postulassent ... ut et Diis spe, sed plane ut dominos sese proba-
immortalibus haberetur honos, et ipsis rent.
triumphantibus urbem inire liceret. Et 24 Motus his senatus] Sie recte Si-
alibi passim.

gonius, quum legeretur motus is.
20 In Sardinia magnum tumultum 25 Nec Lycios Rhodiis] Polybius
esse, litteris T. Æbutii prætoris] Hic. Excerpt. Legat. 60. tradit boc decre-
bahemus et domen et provinciam unius tum multis nequaquam placuisse :
e prætoribus hujus anni, cujus mentio propterea quod Romani viderentur id
interciderat cum iis quæ ex initio hu. agere, ut committerent inter se Rho-
jus libri deperdita sunt.

dios Lyciosque, ad exbauriendos ap

[ocr errors][merged small][ocr errors]

26

[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]

U. C. 574, Rhodiis, nec ullos alicuiquan, qui nati liberi sint, in servitu-
A. C. 178. tem dari placere. Lycios ita sub Rhodiorum simul imperio et

tutela esse, ut in ditione populi Romani civitates sociæ sint. Triumphi VII. Triumphi deinde ex Hispania duo continui acti. de Hispanis. Prior Sempronius Gracchus de Celtiberis sociisque eorum ;

postero die L. Postumius de Lusitanis aliisque ejusdem
regionis Hispanis triumphavit, 46 quadraginta millia pondo
argenti Ti. Gracchus transtulit, viginti millia Albinus. Mi-
litibus 27 denarios quinos vicenos, duplex centurioni, triplex
equiti ambo diviserunt: sociis tantumdem, quantum Roma-
nis. Per eosdem forte dies M. Junius consul ex Istria
comitiorum caussa Romam venit. Eum quum in senatu
fatigassent interrogationibus tribuni plebis Papirius et Lici-
nius de his, quæ in Istria essent acta, in concionem quoque
produxerunt. Ad quæ quum consul, se dies non plus unde-
cim in ea provincia fuisse, responderet ; quæ se absente acta
essent, se quoque, ut illos,, fama comperta habere; exsequeban-
tur deinde quærentes, Quid ita non potius A. Manlius Ro-
mam venisset, ut rationem redderet populo Romano, cur ex
Gallia provincia, quam sortitus esset, in Istriam transisset?
28 quando id bellum senatus decrevisset, quando id bellum po-
pulus Romanus jussisset? At, Hercute, privato quidem consilio
bellum susceptum esse, sed gestum prudenter fortiterque. Immo,
utrum susceptum sit nequius, an inconsultius gestum, dici non
posse. Stationes duas necopinantes ab Istris obpressas, castra
Romana capta, quod peditum, quod equitum in castris fue-
rit. ceteros inermes 30 fusosque, ante omnes consulem ipsum, ad
mare naves fugisse, Privatum rationem redditurum earum

rerum esse, quoniam consul noluisset,
Coniitia. VIII. Comitia deinde habita, consules creati, C. Clau-

dius Pulcher, Ti. Sempronius Gracchus: et postero die
prætores facti, P. Ælius Tubero iterum, C. Quinctius Fla-
mininys, c. Numisius, 31 C.. Mummius, Cn. Cornelius

b C. 1. L. Crev.
paratus et thesauros Rhodiorum, quo. 29 Quod peditum, quod equitum in
rum cum Perseo amicitia suspecta jam castris fuerit] Videtur adjici debere,
iis erat. Et re quidem vera idem auc- cæsum.“ Nemo enim captus in castris
tor est, Legat. 61. Lycios, qui jam vic- esse dicitur supra c. 2. Sed M. Licinius
ti acquieverant Rhodiorum imperiis, Strabo cum trium signorum militibus
audito Romanorum responso rursus cæcus. Nisi forte bic intelligendi sunt
tumultuari coepisse.

ægri relicti in castris, quorum mentio
26 Quadraginta millia pondo argen- fit c. 4.
ti] Marcas nostrates 62500. Viginti 30 Fusosque] Sparsos, nullo ordine
millia, Marcas 81250.

dilabentes. Sic 1. II. C. 54. Sicut acies
27 Denarios quinos vicenos] Amplius funditur duce occiso. Et Cicero pro
ternas uncias argenti nostrates. Sextio, n. 91. fusi per agros ac dispere

28 Quando id bellum senatus deore si.
visset, quando id bellum populus) Male 31 L. Mummius] Prænomen aberat
profecto iteratur id bellum. Tolle in. in prima editione. Vulgo nunc legitur
gratam repetitionem, auctore Grono. C. Mummius. Sed vocatur L. infra c.
vio.

9. et supra l. XXXVIII. c. 54. mcntio

[ocr errors]

29

[ocr errors][ocr errors]

2

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

18

Scipio, C. Valerius Lævinus. Tuberoni urbana jurisdictio, U. C. 574.
Quinctio peregrina evenit, Numisio Sicilia, Mummio Sar A. C. 158.

Provinciæ.
dinia: sedea propter belli magnitudinem provincia consu-
laris facta. Gracchus eam sortitur, Istriam Claudius; Sci-
pio et Lævinus Galliam, in duas divisam provincias, sortiti
sunt. Idibus Martiis, quo die Sempronius Claudiusque U. C. 875.
consulatum inierunt, mentio tantum de provinciis Sardinia A. C. 177.
Istriaque 32 et utriusque hostibus fuit, qui in his provin. Ti. Sempro-

C.
ciis bellum concivissent, Postero die 53 legati Sardorum, qui nio Coss.

33
ad novos magistratus dilati erant, L. Minucius Tbermus,
qui legatus Manlii consulis in Istria fuerat, in senatum venit.
Ab his edoctus est senatus, quantum belli ea provinciæ
baberentMoverunt senatum et legationes sociûin nominis
Latini, quæ et censores et priores consules 34 fatigaverunt', Latinorum
tandem in senatum introductæ. Summa querelarum erat, querelæ.
Cives suos Romæ censos plerosque Romam commigrasse. Quod
si permittatur, perpaucis lustris futurum, ut deserta oppida,
deserti agri, nullum militem dare possent. Fregellas quoque
millia quatuor familiarum transisse ab se, Samnites Peligni-
que querebantur: neque eo minus 35 aut hos aut illos in
delectum militum dare. Genera autem fraudis duo mutan-
dæ viritim civitatis inducta erapt. Lex 36 sociis ac nominis
Latini, qui stirpem ex sese domi relinquerent, dabat, ut ci-
ves Romani fierent. ea lege male utendo, alii sociis, alii
populo Romano injuriam faciebant. Nam et, ne stirpem
domi relinquerent, liberos suos quibusquibus Romanis in
eam conditionem, ut manumitterentur, mancipio dabant,
libertinique cives essent: 57 et quibus stirpes" deesset, quam

i C. I. P. Gron. Crev. k et L. Crev. fatigaverant Ead. Gron. n stirps Ead. fit L. Mummii tribuni plebis, qui idem censuit Gronovius. Vulgo fatigavevidetur esse cum hoc prætore. 32 Et utriusque hostibus

85 Aut hos, aut illos] Aut Samnites, his provinciis bellum conscivissent] Hoc aut Pelignos. totum, qui in his provinciis bellum 36 * Sociis ac nominis Latini] Sic conscivissent, non videtur esse Livii: infra c. 9. Qui socii ac nominis Latini. cui suffecerat utriusque hostibus, id est, Nimirum sapplendum est populis vel hostibus qui in utraque provincia erant. populi, prout ratio structuræ postulat.

33 Legati Sardorum ... et L. Mi- 37 Et quibus stirpes deesset ... ut nucius Thermus .. in senatum venit) cives Romani fiebant) Primo reposuiGronovius mallet venerunt. Sed ni. mus stirpes, quomodo fuisse in membil videtur esse mutatione opus. Ver- branis testatur Gronovius: et sic quobum refertur ad eum qui ultimo no- que primos editos habuisse monet minatus est, et intelligendum relinqui- Hearuias. Sane non video, inquit ur in primo membro. Sie Horatius, Gronovius, cur non æque antiquitus Quem juvat clamor, gale@que leves: stirpes dici potuerit, cur non usurpari et rursus : Sic te Diva potens Cypri, a Livio, quam plebes. Recentiores editi sic fratres Helenæ, lucida sidera, ven- habent stirps. Deinde Sigonius legi torumque regat pater. Complura si. jubet ii cives. Sed majus bic videtur milia ex Horatio exempla collegit esse vulous, quam ut tam leniter cu. Bentleius in not. ad Hor. Od. I. 24. rari possit. Itaque quamvis aliquot

34 Fatigaverant] Sic legendum editi emendationem Sigonii receperint,

[ocr errors]

1

m illos plus

runt.

qui in

[ocr errors]

U. C. 575. relinquerent, uto cives Romani fiebant. Postea, his quoque
A. C. 177. imaginibus juris spretis, promiscue sine lege, sine stirpe, in

civitatem Romanam per migrationem et censum transibant.
Hæc ne postea fierent, petebant legati, et ut redire in civitates
juberent socios; deinde ut lege caverent, 58 ne quis quem civita-
tis mutandæ caussa suum faceret, neve alienaret: et, si quis
ita civis Romanus factus esset 39** Hæc impetrata ab se-

.

[ocr errors]

88

natu,

[ocr errors]
[ocr errors]

IX. Provinciæ deinde, quæ in bello erant, Sardinia at

que Istria decretæ. In Sardiniam duæ legiones scribi jusExercitus. sæ; quina millia in singulas et duceni pedites, treceni equi

tes; et duodecim millia peditum sociorum ac Latini nomi-
nis, et sexcenti equites, et decem quinqueremes naves, 40 si
deducere ex navalibus vellet. Tantumdem peditum equi-
tumque in Istriam, quantum in Sardiniam, decretum. Et
legionem unam cum equitibus trecentis, et quinque millia
peditum sociorum, et ducentos quinquaginta 41 mittere equi-

tes in Hispaniam consules ad M. Titinium jussi. PriusProdigia. quam consules provincias sortirentur, prodigia nunciata sunt.

Lapidem in agro Crustumino in lacum Martis de cælo ceci-
disse. 12 Puerum trunci corporis in agro Romano natum, et
quadrupedem anguem visum: et Capuæ multa in foro ædificia
de coelo tacta: et Puteolis duas naves fulminis ictu concre-

[merged small][ocr errors][ocr errors]

out I. ii Gron.

veterem scripturam revocavimus, ne tem. Ille enim recte dicitur suum
hic locus specie sanitatis imponeret. facere cum quem mancipio accipit;
Perspicuum est deesse aliquid. Duo hic alienare eum quem tradit. Cete-
enim genera fraudis supra explicanda rum, si ea conjectura quam superiore
proponuntur, alterum quo sociis, alte- nota exposuimus vana non est, videtur
rum quo populo Romano fieret injuria. et hic excidisse aliquod hujus legis ca-
In priore hujus periodi membro prius put, nimirum contra fraudulentas illas
fraudis genus et injuriam sociis factam adoptiones.
intelligimus. Hic igitur exposuerat 39 Civis ne esset] Hoc adjectum est
procul dubio Livius et alterum quod- ex mente Sigonii, ut expleretur sensus :
dam genus fraudis ab iis inductum nisi quod, quum ille scribi voluerit,
quibus stirps deesset, et injuriam fac. civis non esset, maluimus sequi Duja.
tam populo Romano. Suspicamur tium, qui observat formulam in sanc-
fraudem in eo positam fuisse, quod, tionibus hujusmodi receptam exigere
quibus stirps deesset, ii adoptarent potius ne, quam non.
quosdam cires suos, quos fortasse post- 40 Si deducere ex navalibus vellet)
ea emancipatos domi relinquerent, ut Quænam illa dubitatio est ? aut cur
ipsi, quasi stirpem relinquentes in pac nollet consul naves e navalibus dedu-
tria sua, cives Romani fierent. Hac re cere ? Gronovius legit, quas deduceret
fiebat populo quoque Romano injuria, ex quibus navalibus vellet.
in quem inquilini nullo jure et adver. 41 Mittere in Hispaniam . . ad
sus legis mentem sese immiscebant. M. T'itinium] Ex hoc loco collegit
Itaque crediderimus nullum vitium Pighius fuisse superiore anno, præter
inesse in vocula ut, Liviumque scrip- M. Titinium prætorem urbis, etiam
sisse ut cives Romani fierent ... Re- alterum M. Titinium prætorem, cui
liqua explere sine libris non possumus. Hispaniam citeriorem obtigisse apparet

38 Ne quis quem . suum faceret, ex c. 26. infra.
neve alienaret] Prior pars est, ut recte 42 Puerum trunci corporis] Brachi.
observat Gronovius, contra accipien- isne carentem, an capite ? Vox enim
tem mancipio, posterior contra dan- trunci ambigua est.

[ocr errors]

matas esse. Inter hæc, quæ nunciabantur, lupus etiam V. Q. 875.
Romæ interdiu agitatus, quum Collina porta intrasset, per A. C. 177.
Esquilinam magno consectantium tumultu evasit. Eorum
prodigiorum caussa consules majores hostias inmolarunt,
et diem unum circa omnia pulvinaria supplicatio fuit. Sa-
crificiis rite perfectis, provincias sortiti sunt: Claudio Is-
tria, Sempronio Sardinia obvenit. 43 Legem dein P de sociis Lex de La-
C. Claudius tulit senatusconsulto, et edixit: qui socii ac no-

tinis.
minis Latini, ipsi majoresve eorum, M. Claudio, T. Quinctio
censoribus, postque ea, apud socios nominis Latini censi essent,
ut omnes in suam quisque civitatem ante Kalendas Novembresa
redirent. Quæstio, qui ita non redissent, L. Mummio præ-
tori decreta est. ad legem et edictum consulis senatuscon-
sultum adjectum est: ut, dictator, consul, interrex, censor,

4
prætor, qui nunc esset, apud eorum quem manumitteretur,
in libertatem vindicaretur, ut jusjurandum daret, qui eum
manumitteret, civitatis mutandæ caussa manu non mittere:
qui id non juraret, eum manumittendum non censuerunt.
* Hæc in posterum caussa jurisque dictio C. Claudio con-
suli decreta est.

44

[ocr errors]

r tunc Ead.

P deinde conjunctim Gron. 9 Novembris Crev.

* post quem additum [qui] Crev.

s forum

* * Gron.

43 Legem dein de sociis C. Claudius rio, vel consulari, etc. fungeretur eo tulit senatusconsulto] Dein de divisim tempore quo perageretur manumissio, edi jussimus, quomodo habet prima ut is, inquam, qui manumitteretur, editio, teste Hearnio. Sed et lege cum jusjurandum daret, non eam esse menGronovio ex senatusconsulto. Sic enim tem manumittentis, ut ipse, id est, is solet Livius.

qui manumittebatur, civitatem muta44 Ut dictator, consul] Vulgo hic ret. Apud eorum quem idem est atque legitur, Ut dictator . . prætor qui nunc apud eorum aliquem, nempe apud aliesset apud forum, quem manumittere- quem eorum magistratuum qui initio tur. Nos repræsentamus veterem hu. nominati sunt. Qui tunc esset omjus loci lectionem, qualem Lambecius, nino legendum putamus. Hujus enim citante Hearnio, exbibet Comm. de S. C. vis non in præsentem modo ano Biblioth. Vindob. 1. II. c. 8. p. 495. num, sed et in futuros pertinebat. depromptam ex unico codice, qui ho. Præterea nullus erat Romæ, tunc die in Bibliotheca Cæsarea asservatur. quum S. C. illud daretur, nec dictator, Id solum mutavimus, quod pro qui nec interrex, neque etiam, ut videtur, nunc esset edidimus qui tunc esset ex censor. Denique id moram facere non mente Gronovii, et inseruimus vocu- debet, quod ab eo qui manumittitur, lam qui ante manumitteretur. Nam jusjurandum exigitur de mente ceteræ mutationes et leviusculæ sunt, consilio manumittentis. Nam primo et evidenti de causa jam olim factæ a ita se rem habuisse invicte probant ea Simone Grynæo, ab omnibusque dein- quæ proxime sequuntur verba : qui id ceps editoribus approbatæ : manumit- non juraret, eum manumittendum non teret pro manumittere, mutande pro censuerunt.

Jam

vero, quum illa
multanda, juraret pro jurare, etc. fraus, quæ hoc S. C. cavetur, in manu-
Hujas igitur senatusconsulti bunc esse missi præcipue commodum cederet,
sensum credimus, ut qui manumitte- ille habebatur totius rei caput: atque
retur, vel in libertatem vindicaretur ideo ab eo jusjurandum exigitur.
apud aliquem magistratum, puta dic- 45 Hæc... causa jurisque dictio]
tatorem, vel cousulem, vel censorem, Testatur Lambecius, Commentar. de
vel interregem, vel prætorem, qui Biblioth. Vindob. 1. II. C. 8. unicum
tunc esset, id est, qui munere dictato- exemplar habere : hæc. ,, causa jussi-

et

[ocr errors]
« IndietroContinua »