Immagini della pagina
PDF
ePub

inde, seu ipsi staret jam sententia , seu consulendus Hasdrubal et Carthaginienses essent,consuleret. Tempus esse, aut pacem componi, aut bellum naviter geri. Dum consulitur Hasdrubal ab Syphace, ab Hasdrubale Carthaginienses; et speculatores omnia visendi, et Scipio ad comparanda ea, quæ in rem erant 4, tempus habuit. Et ex mentione ac spe pacis negligentia, ut fit, apud Poenos Numidamque orta cavendi, ne quid hostile interim paterentur. Tandem relatum responsum, quibusdam (quia nimis cupere Romanus pacem videbatur) iniquis per occasionem adjectis : quæ peropportune cupienti tollere inducias Scipioni causam præbuere; ac nuntio regis, quum relaturum se ad consilium 5 dixisset, postero die respondit, Se uno frustra tendente, nulli alii pacem placuisse. Renuntiaret igitur, nullam aliam spem pacis , quam relictis Carthaginiensibus, Syphaci cum Romanis esse. Ita tollit inducias, ut libera fide incepta exsequeretur; deductisque navibus 6 (et jam veris principium erat ) machinas tormentaque, velut a mari aggressurus Uticam, imponit, et duo millia militum ad capiendum, quem antea tenuerat, tumulum super Uticam mittit; simul ut ab eo, quod parabat, in alterius rei curam converteret hostium animos, simul ne qua; quum

a

[ocr errors]

sent.

staret sententia ; vide ad IV, 13, n. 6. Se (Scipione) uno frustra tendente,

Supplendum censet Creverius: da- sc. ut pax componeretur. Conf. ad ret statim

responsum , vel aliud quid IV, 7, n. 6. Nulli alii, sc. legatosimile : verbum enim consuleret hic rum aliorumque, qui in consilio affuislocum non habet. ED.

Libera fide, ea liberatus, 4. Quæ in rem erant; vide ad I, solutus. Conf. Polyb. XIV, 2 extr. 27, n. 5. Iniquis conditionibus per 6. Deductisque navibus (vid. VIII, occasionem adjectis , ob pacis, quam 26, n. I), etc. Cf. Polyb. XIV, 2 pr. Scipio præ se ferebat, cupiditatem; -Ad... tumuluin super Uticam mittit; Doering.

vide ad XXIX , 35, n. 6, et XXXI, 5. Relaturum se ad consilium; vide 47, n. 3. Τον υπέρ την πόλιν κείμενον ad VIII, 6, n. 6, et XXVI,

hópov, Polyb. XIV, 2.'

2

7

n. 3.

[ocr errors]
[ocr errors]

ipse ad Syphacem Hasdrubalemque profectus esset , eruptio ex urbe et impetus in castra sua , relicta cum levi præsidio, fieret.

V. His præparatis advocatoque consilio', edicere exploratoribus jussis, quæ comperta afferrent, Masinissaque, cui omnia hostium nota erant; postremo ipse, quid pararet in proximam noctem, proponit. Tribunis edicit, ut, ubi , prætorio dimisso, signa concinuissent”, extemplo educerent castris legiones. Ita, ut imperaverat, signa sub occasum solis efferri sunt coepta3 : ad primam ferme vigiliam agmen explicave

4 runt; media nocte (septem enim millia itineris erant) modico gradu ad castra hostium perventum. Ibi Scipio partem copiarum Lælio Masinissamque ac Numidas attribuit; et castra Syphacis invadere, ignesque conjicere jubet. Singulos deinde separatim, Lælium ac Masinissam, seductos obtestatur, ut, quantum nox. providentiæ adimat, tantum diligentia expleant curaque. Se Hasdrubalem punicaque castra aggressurum : cæterum non ante coepturum, quam ignem in regiis castris conspexisset. Neque ea res morata diu est : nam ut proximis casis 5 injectus ignis hæsit, ex

[ocr errors]

Cap. V. 1. Advocato consilio ; vide 4. Ad primam ferme vigiliam (vid. ad VIII, 6, n. 6. Edicere, ex- ad VΙΙ, 35, n. 2), άρτι ληγούσης της ponere , palam facere, dicere. Conf. Topcons qui cxñs , ynedia nocte, tepi ad XXI, 63, n. 1; Gron. et Drak. ad την τρίτην φυλακήν λήγουσαν ... h. I. Cort. ad Sall. B. C. 48, et Ern. septem enim millia (vide supra ad Clav. Cic.

lib. IX, cap. 24, n. 2) itineris erant, 2. Tribunis edicit, ut, ubi, prætorio Tepi é Enxovt. a otadious, Polyb. XIV, dimisso ( vide ad XXI, 54, n. 3), 4, qui et conf. ad seqq. Tertia vigilia signa concinuissent (vide ad VII, 40, signum tuba datum dicit Appian. Pun. n. 4), extemplo, etc. conf. ad Tac.

Modico gradu; vide ad VIII, Ann. XV, 30, n. 3; Polyb. XIV, 3;

8, not. 6. Lips. Mil. Rom. V, 2; Schel. ad 5. Proximis casis, mapalibus, tenPolyb. cap. 2.

toriis Numidarum. Conf. ad XXV, 3. Efferri sunt cocpta signa; vide 39, n. 2; XXIX, 31, n. 3, et Sil. ad XXV, 41, n. 2.

XVII, 88. Proximis casis, at procima

[ocr errors]

21.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

templo proxima quæque et deinceps continua amplexus, totis se passim dissipavit castris. Et trepidatio quidem, quanta necesse erat, in nocturno effuso tam late incendio orta est : cæterum fortuitum, non hostilem ac bellicum, ignem rati esse, sine armis ad restinguendum incendium effusi, in armatos incidere hostes, maxime Numidas, ab Masinissa notitia regiorum castrorum ad exitus itinerum idoneis locis dispositos. Multos in ipsis cubilibus semisomnos hausit flamma : multi in præcipiti fuga , ruentes super alios alii, in angustiis portarum obtriti sunt.

VI. Relucentem flammam' primo vigiles Carthaginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu quum conspexissent, ab eodem errore credere et ipsi sua sponte incendium ortum. Et clamor inter cædem et vulnera sublatus, an ex trepidatione nocturna esset, confusus, sensum veri adimebat. Igitur pro se quisque inermes, ut quibus? nihil hostile suspectum esset, tecta (tentoria Ponorum), c. 6, n. 3. les Carthag. in vicinis castris HasdruSed Gron. jam recte, opinor, monuit, balis, etc. conf. Polyb. XIV, 5. esse leg. primis casis, tum ob seq. Confusus, incertus, h. e. qui an ex proxima quæque, tum ob verba Polyb. trepidatione, quæ nocturnum incenXIV, 4 , εις τας πρώτας σκηνάς. dium comitari solet, ortus esset, inDeinceps continua; vide ad I, 21, certum erat; Crev. Cum trepid. noct. n. 8, et IV, 22, n. 4. - Quanta ne- confusus conj. Gron. Sed omnino cum cesse erat, forte quantam; Gron. Rhen. leg. confusis, hoc sensu: cla

6. Notitia reg. castrorum, ob eam. mor... sublatus cæteris militibus, an Mox nemo meliorum MSS agnoscit ille ex trepid. noct. oriretur, incertis Multos, non improb. Gron. ut sen- et ambigentibus sensum veri adimesus sit : qui in cubilibus marcebant, bat, ut confusus atque incertus animi, eos, ut erant semisonni, hansit flam. 1, 7, et inf. cap. 15 pr. confusus, fluma. Vulgatæ tamen lect. favet Polyb. ctuans et dubitans, quid faciat; Doer, XIV, 4 extr. ad verbum expressus fere Clamoris hujus nullam mentionem faubivis. Castrorum ab hoste pariter cit Polyb.; at Appian. Pan. 21, incensorum luculenta descriptio, et βοή δε τότε παμμιγεί και σάλπιγξιν admodum poetica legitur apud Nostra- αθρόαις και βυκανήμασιν ες κατάtem Fénélon, Télémaque, lib. VII. ED. πληξιν χρώμενοι, sc. Ρωμαίοι.

Cap. VI. 1. Relucentein flammam 2. Pro se quisque inermes, ut quiin castris regiis seu Numidarum vigi- bus, etc, vide ad I, 59, n. 3, et VIII,

[ocr errors]
[ocr errors]

2

[ocr errors]

C. 203

549

[ocr errors]

omnibus portis , qua cuique proximum erat, ea modo, quæ restinguendo igni forent, portantes, in agmen romanum ruebant. Quibus cæsis omnibus, præterquam hostili odio3, etiam ne quis nuntius effugeret , extemplo Scipio neglectas, ut in tali tumultu, portas invadit : ignibusque in proxima tecta conjectis, effusa flamma primo veluti sparsa pluribus locis reluxit, dein per continua serpens, uno repente omnia incendio hausit. Ambusti homines jumentaque foda primum fuga, dein strage, obruerant itinera portarum : quos non oppresserat ignis , ferro absumpti; binaque castra clade una deleta. Duces tamen ambo et ex tot millibus armatorum duo millia peditum et quingenti equites 5 semiermes, magna pars saucii afflatique incendio, effugerunt. Cæsa aut hausta flammis quadraginta millia hominum 6 sunt, capta supra quinque millia : multi Carthaginiensium nobiles, undecim senatores, signa

[ocr errors]

6

[ocr errors]

VIII, 30, n. 7. Quæ restinguendo Hasdrubale effugisse tradit Appian. igni forent; vide ad III, 35, n. 1.

Pun. 24. In agmen romanum, quod Scipio ipse 6. Cæsa aut hausta flammis XL castris admoverat punicis seu Hasdru- millia h., etc. Polybius numerum non balis, quæ sibi incendenda sumpserat , addit, et Appian. Pun. 23, alium. quum primum ignem in regiis con- Duķeri nota est : « Si his addas 2500, spexisset castris. Hunc rerum ordinem quos effugisse dicit, sunt in univerinvertit Appian. Pun. 21, 22.

sum 47500. Sed XXIX, 35, Hasdru3. Præterquam quod ex hostili odio dalem 30000 ped. 3000 equit. , et fieri solet, præter odium h., etiam Syphacem 50000 ped. 10000 eq. hane, etc., tum odio, tum eam ob cau- buisse scribit, quæ sunt 93000. Et sam ne, etc. Conf. simill. loc. X, 20, sic Polyb. XIV, 1. Si jam perierunt et ad lib.V, cap. 14, n. 5; lib. XXII, 40000 et supra 5000 capti sunt, effucap. 3, n. 8.

In proxima tecta ; git paulo plus dimidia parte ex 93000, vide ad cap. 3, not. 5, et ad cap. 5, Polybius, XIV, 1, alio Hasdrubalem, not. 5.

alio Syphacein fugisse, et Hasdrubaper

continua serpens; vide lem equites ad 500, pedites circiter ad IV, 22, n. 4. Paulo ante sparso 2000 secum habuisse. Hi ergo sunt, (scil. incendio ) optimi MSS, prob. quos effugisse dicit Livius. Sed tamen, Gronovio.

quum ambos duces et ex tot millibus 5. Duo millia peditum et D equites, armatorum duo millia peditum et 500 ut ap. Polyb. XIV, 6. Equites D cum equites effugisse scribit, ita loquitur,

4. Dein

[ocr errors]

:

militaria centum septuaginta quatuor, equi numidici supra duo millia septingenti, elephanti sex capti, octo flamma ferroque absumpti, magnaque vis armorum capta. Ea omnia imperator Vulcano sacrata incendit.

VII. Hasdrubal ex fuga cum paucis Afrorum urbem proximam petierat; eoque omnes, qui supererant, vestigia ducis sequentes, se contulerant: metu deinde, ne dederetur Scipioni, urbe excessit. Mox eodem patentibus portis Romani accepti; nec quidquam hostile, quia voluntate concesserant in ditionem, factum: duæ subinde urbes captæ direptæque. Ea præda, et quæ castris ex incensis et igne rapta erat, militi concessa est. Syphax octo millium ferme inde spatio loco com munito consedit?. Hasdrubal Carthaginem contendit, ne quid per metum ex recenti clade mollius consuleretur:quo tantus primo terror est allatus, ut, omissa Utica, Carthaginem crederent extemplo Scipionem obsessurum. Senatum itaque sufetes (quod velut consulare imperium apud eos erat) vocaverunt. Ibi e tribus (una de pace legatos ad Scipionem decernebat: altera Hannibalem ad tuendam ab exitiabili bello

patriam revocabat: tertia romanæ in adversis rebus constantiæ erat 4; reparandum exercitum, Syphacemque hortandum, ne bello absisteret, censebat), hæc sen

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

ut lector facile putare possit, hos so- una de pace... vicit : hæc edidit Drak. los ex 93000 effugisse. »

ex emend. Gron. pro vulg. Ibi tribus Cap. VII. 1. Afrorum urbem proxi- dictis sententiis, una de pace, etc. mam, Andam teste Appiano, Pun. Optimi MSS non habent id dictis 24, qui solus urbis nomen memoravit. sententiis, et scitam hanc brevitatem Conf. tamen ad hæc et seqq. Polyb. sermonis firmavit multis exemplis 6.

Gron. ad h. I. , ad Stat. Theb. I, 112, 2. Octo millium passuum inde spa- et Obss. IV, 4. E tribus, sc. sententiis, cio loca communito, Abba. Conf. n. 6, quod e seqq. intell., ut passim alia , et Polyb. XIV, 6, 12.

vide ad XXI, 43, n. 4. 3. Sufetes, consulare imperium; vide 4. Tertia romance in a. r. constanad XXVIII, 37, n. 3.

Ibi e tribus, tiæ erat ; vide ad III, 62, n. 5. Mox

XIV,

« IndietroContinua »