Immagini della pagina
PDF
ePub

maximos nostræ ætatis reges ducesque, vicerunt, sed iis, qui hos ipsos Ligures aliquoties, pecorum modo fugientes, per saltus invios consectati ceciderunt? Quod Hispani, quod Galli, quod Macedones Ponive non audeant Ligustinus hostis vallum Romanum subit, obsidet ultro et oppugnat! quem, scrutantes antea devios saltus, abditum et latentem vix inveniebamus.' Ad hæc consentiens reddebatur militum " clamor, nullam militum culpam esse, quibus nemo ad erumpendum signum dedisset. Daret signum; intellecturum, eosdem, qui antea fuerint, et Romanos et Ligures esse.'

28. Bina cis montes castra Ligurum erant. Ex iis, primis diebus, sole orto, pariter omnes compositi et instructi procedebant: tum, nisi exsatiati cibo vinoque, arma non capiebant; dispersi, inordinati exibant, ut quibus pro spe '3 certum esset," hostes extra vallum signa non elaturos. Adversus ita incompositos eos venientes, clamore pariter omnium, qui in castris erant, calonum quoque et lixarum, sublato, simul omnibus portis Romani eruperunt. Liguribus adeo improvisa res fuit, ut perinde, ac si insidiis circumventi forent, trepidarent. Exiguum temporis aliqua forma pugnæ fuit. Fuga deinde effusa, et fugientium passim cædes erat. Equitibus dato signo,t ut conscenderent equos, nec effugere quenquam sinerent, in castra omnes trepida faga compulsi sunt; deinde ipsis exuti castris. Supra quindecim millia Ligurum eo die occisa, capta duo millia et quingenti.14 Triduo post Ligurum Ingaunorum omne nomen, obsidibus datis, in ditionem ' venit. Gubernato

sitis prob. Gron.—12 Militum del. Gron. Doujat. Crev.

13 Multo aptior est lectio prope, quam Muretus ex conjectura proposuit.' Doering.–14 Io c. Mog. capti duo millia et trecenti tres, quod a Drak. baud receptum fuisse mireris.' Rupert.—15 Deditionem Gron. Doojat. Crev. forte

NOTÆ m Ut quibus pro spe certum esset] + Equitibus dato signo] Mirum est Legit Muretus, ut quibus prope certum equites non irruisse simul cum pedi. esset: potest tamen accipi pro spe, ut tibus in Ligures, sed expectasse sig. sit juxta spem, sive quemadmodum num ad conscendendos equos. Ro. ipsi sperabant.

mani sæpius equitibus ad persequen

[merged small][ocr errors][merged small]

res nautæque conquisiti, qui prædatores fuissent navibus,16 atque omnes in custodiam conjecti. Et a C." Matieno duumviro naves ejus generis in Ligustina ora triginta duæ captæ sunt. Hæc qui nuntiarent literasque ad senatum ferrent, L. Aurelius Cotta, C. Sulpicius Gallus Romam missi; simulque peterent, ut L. Æmilio confecta provincia decedere, et deducere secum milites liceret atque dimittere. Utrumque permissum ab senatu, et supplicatio ad omnia pulvinaria per triduum decreta ; jussique prætores, Petillius urbanas dimittere legiones, Fabius sociis atque nomini Latino remittere delectum; et uti prætor urbanus consulibus scriberet, senatum æquum censere, subitarios milites, tumultus causa conscriptos, primo quoque tempore dimitti.

29. Colonia Graviscæ° eo anno deducta est in agrum Etruscum, de Tarquiniensibus quondam captum. Quina jugera agri data. Tresviri 18 deduxerunt, C. Calpurnius Piso, P. Claudius Pulcher, C. Terentius Istra. Siccitate et inopia frugum insignis annus fuit. Sex menses nunquam pluisse, memoriæ proditum est. Eodem anno in .agro L. Petillii scribæ sub Janiculo, dum cultores agri altius moliuntur terram, duæ lapideæ arcæ, octonos ferme pedes longæ, quaternos latæ, inventæ sunt, operculis plumbo deyinctis. Literis Latinis Græcisque utraque arca in

et Mog. prob. Crev.' Rupert.-16 · In prædatoriis f. n. emend. Crev. et quidem ex ea præcipue causa, quod sequentis periodi verba naves ejus generis, jam prius certi cnjusdam navium generis mentionem factam esse indicare videantur.' Doering.-17 Td C. deerat avte Sigon. Mox duæ ac triginta Gron. Doujat. Crev.

NOTÆ dos hostes victos, quam ad vincendos ad septemtrionem Centum Cellarum, utebantur. J. Clericus.

quæ nunc Civita Vecchia. Erant ad * In ditionem (deditionem] venit] Re. ostium fere Martæ fluvii : exque ejus ponit Gron. ex membranis et veteri- oppidi ruinis natum putatur Corneto, bos editis, in ditionem.

in patrimonio sancti Petri : alii est • Colonia Graviscæ] Urbs Tusciæ Montalto. fuit ab aëris gravitate dicta, quod et p Tresviri deduxerunt] Ita melius ex Virgil. insinuat x. Æneid. •Et Pyrgi Barberino et Petav. putat Gronov. veteres, intempestæque Graviscæ ;' quam, ut vulgo scribitur, triumciri. id est, insalubres, pestilentes. Fuit

scripta erat; in altera, Numam Pompilium, Pomponis filium, regem Romanorum, sepultum esse; in altera, libros Numæ Pompilii inesse. Eas arcas cum ex amicorum sententia dominus aperuisset, quæ titulum sepulti regis habuerat, inanis inventa, sine ullo vestigio corporis humani, aut ullius rei, per tabem tot annorum omnibus absumtis: 199 in altera duo fasces, candelis involuti," septenos habuere libros, non integros modo, sed recentissima specie. Septem Latinio de jure pontificio erant; septem Græci de disciplina sapientiæ, quæ illius ætatis esse potuit. Adjicit Antias Valerius, Pythagoricos fuisse, vulgatæ opinioni, qua creditur, Pythagoræ auditorem fuisse Numam, mendacio probabili accommodata fide. Primo ab amicis, qui in re præsenti fuerunt, libri lecti. Mox pluribus legentibus cum vulgarentur, Q. Petillius prætor urbanus, studiosus legendi, eos libros a L. Petillio sumsit. Et erat familiaris usus, quod scribam eum quæstor Q. Petillius in decuriam

18 Triumviri edd, ante Gron.-19 Suspicatur Sigon. legendum esse ossibus

NOTÆ 4 Omnibus absumtis] Merito suspi. eo lapide insuper libros impositos fue catur Sigon. legendum esse ossibus isse, propterea arbitrarier eos non absumtis : sic enim Plui, in Numa computruisse, et libros cedratos, (hoc nullam corporis partem, seu pullas est, cedria perunctos,) propterea arreliquias apparuisse memorat. bitrarier tineas non tetigisse. Sunt

* Duo fasces, candelis involuti] Plin. autem candelæ hoc loco funiculi pice lib. XII. cap. 13. ex Cassio Hemina vel cera illiti, ut ex eodem Plin. lib. auctore Annalium narrat, Cn. Te XXXIII. cap. 7. Gron, observat. Plut. rentium scribam, (Noster et reliqui tamen has arcas non terra ab aratore L. Petillium vocant,) agrum suum in proscissa detectas fuisse refert, sed Janiculo repastinantem, offendisse alluvie vehementissimorum imbrium, arcam, in qua Numa, qui Romæ qui tumulum perruperunt. regnavit, situs fuisset. In eadem • Septem Latini] Ex parte Latinos libros ejus repertos, P. Cornelio L. fuisse hos Numæ libros, ex parte F. Cethego, M. Bæbio Q. F. Tam Græcos, et partim de jure pontificio, plilo coss. ad quos a regno Numæ partim de philosophia conscriptos, colliguntur anni 535. et hos (libros) inter omnes fere convenit: de numero fuisse e charta: majore etiainnum variant auctores : et Varro duodemiracolo, quod tot infossi durave. cim numero fuisse scripserat, teste runt annis : additque lapidem fuisse Plinio eodem, et D. August. lib. yII. quadratum circiter in media arca, de Civit. Dei cap. 34. et Lactant. vinctum candelis quoquoversus. In lib, 1. Institut. cap. 22.

[ocr errors][ocr errors]

legerat." Lectis rerum summis, cum animadvertisset, pleraque dissolvendarum religionum esse, L. Petillio dixit, *Sese eos libros in ignem conjecturum esse. Prius, quam id faceret, se ei permittere, uti, si quod seu jus, seu auxilium se habere ad eos libros repetendos existimaret, experiretur: id integra sua gratia eum facturum. Scriba 20 tribunos plebis adit; ab tribunis ad senatum res est rejecta. Prætor se jus jurandum dare paratum esse aiebat, libros eos legi servarique non oportere. Senatus censuit, “Satis habendum, quod prætor jus jurandam polliceretur. Libros primo quoque tempore in comitio cremandos esse. Pretium pro libris, quantum Q. Petillio prætori majorique parti tribunorum plebis videretur, domino esse solvendum.' Id scriba non accepit. Libri in comitio, igne a victimariis facto, in conspectu populi cremati sunt."

30. Magnum bellum ea æstate coortum in Hispania citeriore. Ad quinque et triginta millia hominum, quantum nunquam ferme antea, Celtiberi comparaverant. Q. Fulvius Flaccus eam obtinebat provinciam. Is, quia armare juventutem Celtiberos audierat, et ipse, quanta poterat, a sociis auxilia contraxerat; sed nequaquam numero militum hostem æquabat. Principio veris exercitum in Carpetaniam duxit, et castra locavit ad oppidum Æburam,"

1

absumtis, prob. Donjat. Mox scandulis conj. Pigh. in Ann. pro candelis.20 Add. ad Gron. Doujat. Crev.

NOTÆ Quod scribam eum] Commune u. * In conspectu populi cremati sunt] triqne Petillii nomen suadet Lucium At inter eos distinguit Valer. Maxim, bonc libertini generis fuisse, et sua lib. I. cap. 5. num. 12. ait enim Lativel paterna manumissione in Petillii nos magna diligentia asservatos ; patroni familiam ascitum. Tritum Græcos, quia aliqua ex parte ad solo enim est scribas, accensos, aliosque vendam religionem pertinere existiejusmodi magistratuum ministros e mabantur, crematos. libertis legi solitos.

y Ad oppidum Æburam) Ebura Ptol. • In decuriam legerat] An tanquam Lusitaniæ oppidum est, inter Ammæmilitem, an tanquam judicem, sive amet Norbam Cæsaream. Ebora præ. assessorem in provincia : an potius terea duplex, alia in Bætica, alia in decuriam ministrorum habuere quæs. Edetanis seu Sedetanis ; Carpetanæ tores ?

hujus non meminit, nisi Libora sit,

modico præsidio in urbe posito. Paucis post diebus Celtiberi, millia duo ferme inde, sub colle posuerunt castra. Quos ubi adesse prætor Romanus sensit, M. Fulvium fratrem cum duabus turmis sociorum equitum ad castra hostium speculatum misit, quam proxime succedere ad vallum jussum, ut viseret, quanta essent; pugna abstineret, reciperetque sese, si hostium equitatum exeuntem vidisset. Ita, ut præceptum erat, fecit. Per dies aliquot nihil ultra motum, quam ut hæ duæ turmæ ostenderentur; dein subducerentur, ubi equitatus hostium castris procucurrissent.3 Postremo Celtiberi, omnibus simul peditum equitumque copiis castris egressi, acie directa medio ferme spatio inter bina castra constiterunt. Campus erat planus omnis et aptus pugnæ. lbi stetere Hispani hostem expectantes. Romanus intra vallam suos continuit per quatriduum continuum; et illi eodem loco aciem instructam tenuerunt. Ab Romanis nihil motum. Inde quievere in castris Celtiberi, quia pugnæ copia non fiebat: equites tantum in stationem egrediebantur, ut parati essent, si quid ab hoste moveretur. Pone castra utrique pabulatum et lignatum ibant, neutri alteros impedientes.

31. Prætor Romanus, ubi satis tot dierum quiete credidit spem factam hosti, nihil se priorem moturum, L. Acilium cum ala sinistra et sex millibus provincialium auxiliorum circumire montem jubet, qui ab tergo hostibus erat; inde, ubi clamorem audisset, decorrere ad castra eorum, Nocte profecti sunt, ne possent conspici. Flaccus luce prima C. Scribonium, præfectum socium, ad vallum hos.

1 Eburiam et Eburam edd. antt.-2 •Non opus est, nt pro abstineret reciperetque cum J. F. Gron. legatur abstinere recipereque. Livius enim in eadem periodo constructionem mutare solet. Doering.–3 Procurrisset Gron. Doujat. Crev. Mox,' particulam et ante Celtiberi, inde ab Aldo in omnibus editt. propagatam, recte delevit Drak.' Doering. Et add. Gron. Doujat. Crev.

NOTÆ ut plerique censent; qnam eandem Moralts, Ant. Beuterus, et Joann. cnm Ebura sive Æbura Livii, et cum Mariana: voluntqne nunc Talavera Elbora, (quæ in lib. conciliorum His la Reina dici ad Tagum fluviuin infra paniæ memoratur,) faciunt Ambr. confluentes Alberche amnis.

« IndietroContinua »