Immagini della pagina
PDF
ePub

senatorum cum agmine venerunt civitatis: inter quos Q. Cæcilius Metellus verba fecit.

46. “Non obliti sumus, censores, vos paulo ante ab universo populo Romano moribus nostris præpositos esse; et nos a vobis et admoneri, et regi, non vos a nobis debere. Indicandum tamen est, quid omnes bonos in vobis aut offendat, aut certe mutatum malint. Singulos cum intuemur, M. Æmili, M. Fulvi, neminem hodie in civitate habemus, quem, si revocemur in suffragium, velimus vobis prælatum esse. Ambo cum simul aspicimus, non possumus non vereri, ne male comparati sitis, nec tantum rei publicæ prosit,' quod omnibus nobis egregie placetis, quam, quod alter alteri displicetis, noceat. Inimicitias per annos multos vobis ipsis graves et atroces geritis; quæ, periculum est, ne ex hac die nobis et rei publicæ, quam vobis, graviores fiant. De quibus causis hoc timeamus, multa saccurrunt, quæ dicere veremur, ne, si forte jam placabiles' fueritis, implicaverint 45 animos vestros. Has ut hodie, ut in

Ne non satis apte conjuncti fueritis, et simul in eodem honore collocati.

3 Malint pro malit substituit Frob. a. 1531. malimus conj. Gron. et mox te, M. Æmilii, te, M. Fulvi vir doctus ad margin. ed. Cnr.' Rupert.-4. Vid. Nott. inf. Donjatii et J. Clerici. *Pro desperatis hæc verba reliquerunt Sigon. Crev, et Drak. Neque ego deseruissem vulgatam lectionem, nisi sola Glareani conjectura, eaque neutiquam probabili, ne dicam inepta, niteretur. Quæ ego reposui, si non vera, certe veri similiora videbuntur, excepto forsan verbo implicaverint, coi varia, sed minore probabilitate, substitui possunt.' Rupert. "Implacabiles vestræ iræ implicaverint Gron. Donjat. Crev. Drak. Doer. Equidem propius ad corruptæ lectionis vestigia primum tentabam nisi forte implacabiles furores inflammarent, scil. quæ dicerentur; deinde nisi forte, nunc implacabiles, fueritis in posterum placabiles, ita, ut id, quod nunc timemus, minus timendum sit.' Doering. Forte implacabiles

NOTE " Placabiles (implacabiles,] &c.] Cum Ne, si forte jam placabiles fueritis legeretur in Ms. implacabiles fueritis, (nisi forte implacabiles vestræ iræ] inimplicarerint, sic edidit Glarean. Con- plicaverint] Ita Glar. Sigonius locum jici queat, nisi forle implacabiles fiere- desperatum asterisco indicat. In ex. tis, in placandis animis vestris ; sensus emplari Germanico est, implacabiles est, succurrunt quidem quæ diceren- fueritis implicaverint: Gron. auguratur, ea ta nen silebo, ne forte dum tur nisi forte placabiles grarius impli. placare vos conor, implacabiles fialis. carent (vel irritarent) animos restros : J. Clericus.

hoc addito seusu, nisi verendum fo.

isto templo, finiatis simultates, quæsumus vos universi, et, quos conjunxit suffragiis suis populus Romanus, hac s etiam reconciliatione gratiæ conjungi a nobis sinatis. Uno animo, uno consilio legatis senatum, equites recenseatis, agatis censum, lustrum condatis : quod in omnibus fere precationibus nuncupabitis verbis, 'Ut ea res mihi collegæque meo bene et feliciter eveniat,' id ita ut vere, ut ex animo 6 velitis evenire : efficiatisque, ut, quod Deos precati eritis, id vos velle etiam homines credamus. T. Tatius et Romulus, in cujus urbis medio foro acie hostes concurrerant, ibi concordes regnarunt. Non modo simultates, sed bella quoque finiuntur. Ex infestis hostibus plerumque socii fideles, interdum etiam cives fiunt. Albani, diruta Alba, Romam traducti sunt: Latini, Sabini in civitatem accepti. Vulgatum illud, quia verum erat, in proverbium venit: Amicitias immortales, inimicitias mortales debere esse.'? Fremitus ortus cum assensu, deinde universorum voces idem petentium, confusæ in unum, orationem interpellarunt. Inde Æmilius questus cum alia, tum bis a M. Fulvio se certo consulatu dejectum. Fulvius contra queri, se ab eo semper lacessitum, et in probrum suum sponsionem factam. Tamen ambo significare, si alter vellet, se in potestate tot principum civitatis futuros. Omnibus instanti

* Institutam esse litem contra se, facta de more sponsione judicati solvendi.

fueritis, implicaverint Kreyssig.-5. Cod. Mog. hos; forte rectius.' Rupert. -6 Conj. Rupert. et vere et ex animo.--7 'Amicitias immortales, mortales in. imicitias debere esse : sic verba forte transponenda, quia vox mortales ab edd. ante Frob. a. 1531. abest, quæ ita facilius excidere potuit.' Drak.

NOTÆ ret, ne ista relata et repetita animos censorum precatio, de qua sic Varro vestros, (qui punc forte placabiles lib. v. de Ling. Latio. apud Sigon. sunt, dum ea quodam modo oblite. “Ubi noctu in templo censor auspica. rata silentur,) acrius irritarent. Sed verit, atque de cælo nuntiatum erit, num potius et quæ nisi implacabiles præconi sic imperat, ut viros vocet: fueritis, placaverint animos vestros ? Quod bonum, fortunatum, felix, saluFacile enim potuit librarins, cum im. tareque siet populo Romano Quiriplacabiles scripsisset, scribere impli. tium, reique publicæ populi Romani caverint pro placaverint.

Quiritium, mihique, collegæque meo.' Ut ea res mihi] Hæc fuit solennis

[ocr errors]

bus, qui aderant, dexteras fidemque dedere, mittere vere ac finire odium. Deinde, collaudantibus cunctis, deducti sunt in Capitolium. Et cura super tali re principum, et facilitas censorum egregie comprobata ab senatu et laudata est. Censoribus deinde postulantibus, ut pecuniæ summa sibi, qua in opera publica uterentur, attribueretur, vectigal annuum decretum est.

47. Eodem anno in Hispania L. Postumius et Ti. Sempronius proprætores comparaverunt ita inter se, ut in Vaccæos & per Lusitaniam iret Albinus, in Celtiberiam 9 inde reverteretur ; Gracchus, si majus ibi bellum esset, in ultima Celtiberiæ penetraret.10 Mundam" urbem primum vi cepit," nocte ex improviso aggressus. Acceptis deinde obsidibus, præsidioque imposito, castella oppugnare," agros urere, donec ad prævalidam aliam urbem (Certimam "35 appellant Celtiberi) pervenit. Ubi cum jam opera admoveret, veniunt legati ex oppido, quorum sermo antiquæ simplicitatis fuit, non dissimulantium bellaturos, 14 y si vires

8 Vacceos Gron.-9. Magis placet Doer. quod est in edd. Gron. Doojat. Crev. inde in Celtiberiam.--10° Corrupte hic locus in cod. Germ. legitor sic, Si Gracchus majus sibi bellum esset, in ultima Celtiberiæ penetraret. Emendavit igitur primum Gelenius, Gracchus, quod majus ibi bellum esset, in ultima Celtiberiæ penetravit. (Quod Gron. Donjat.] Deinde J. F. Gron. in Celtiberiam inde reverteretur, si majus ibi bellum esset ; Gracchus in ultima Celtiberia penetraret. [Quod Crev.]' Doering.–11 Mantuam fortasse pro Mundam legendum esse suspicatus est Doujat. Vid. Not. Delph. inf.-12 Expugnare conj. Gron.-13 All. Cartamam vel Cartimam; mox cui pro ubi conj. Crev.

NOTÆ In Vaccæos per Lusitanium] Ap sonem audimus, dicebatnr olim, quæ paret L. Postumium ulterioris His. nunc Madrid, regum Hispaniæ hodie paniæ prætorem fuisse, quando per regia. Lusitaniam Vaccæos aditurus dici. * Certimam] Ad urbis hujus nomen tur, venienti enim ex citeriore prio accedit quæ nunc Certana ; sed dis. res occurrerent Vaccæi quam Lusi. tat situs : est enim Certapa oppidum tani.

regni Granatensis supra Malacam, Mundam urbem primum ci cepit) procul a Celtiberorum regione; quæ Nisi Mantuan pro Mundam legeris, pars punc Aragoniæ et Castellæ. An Mundam in Celtiberia, aut circa, non vetusti nominis aliquid retinet atque reperies, sed hinc procul in Bætica, indicat vicus Cetina ip Aragoniæ et quæ nunc Ronda dici creditur. Clu Castellæ confinio ad Salonem fluvi. sius tamen Mundam adhuc dici ait. um, inter Arcos et Calatayud ? Mantua vero Carpetanorum, si San Non dissimulantium bellaturos]

y

[ocr errors]

essent. Petierunt enim, ut sibi in castra Celtiberorum ire liceret ad auxilia accipienda." Si non impetrassent, tum separatim eos ab illis se consulturos. Permittente Graccho, ierunt, et post paucis diebus alios decem legatos secum adduxerunt. Meridianum tempus erat. Nihil prius petierunt a prætore, quam ut bibere sibi juberet dari. Epotis primis poculis, iterum poposcerunt; magno risu circumstantium in tam rudibus et moris omnis ignaris ingeniis. Tam maximus natu ex iis, Missi sumus, inquit, a gente nostra, qui sciscitaremur, qua tandem re fretus arma nobis inferres ?' Ad hanc percunctationem Gracchus, 'Exercitu se egregio fidentem venisse,' respondit; quem si ipsi visere velint, quo certiora ad suos referant, potestatem se eis facturum esse: tribunisque militum imperat, ut ornari omnes copias peditum equitumque, et decurrere jubeant armatas. Ab hoc spectaculo legati missi 16 deterruerunt suos ab auxilio circumsessæ urbi ferendo. Oppidani, cum ignes nocte turribus nequicquam (quod signum convenerat) sustulissent, destituti ab unica spe auxilii, in deditionem venerunt. Sestertium quater et vicies '7 + ab iis est exactum,“ quadraginta nobilissimi equites : nec obsidum nomine, (nam militare jussi sunt,) et tamen re ipsa, ut pignus fidei essent.

48. Inde jam duxit ad Alcen urbem, abi castra Celti

[ocr errors]

14 Rebellaturos edd. ante Frob. a. 1535.—15 Vult Tan. Faber accienda, quod habet Kreyssig. Mox ' tum se consulturos eos Celtiberos separatim ab illis oppidanis : an eos oppidanos separatim ab illis Celtiberis ? Hoc aptius; sed utrumque male expressum. tum s. oppidanos sibi consulturos conj. Gron. tum s. ab illis sibi c. Crev, et tum s. sibi ab illis se c. Drak. An leg. tum separatim suos ab illis (Celtiberis) sibi vel rem consulturos?' Rupert.- 16 Conj. Duk. dimissi ; et mox, quod habet Kreyssig. nocte e turribus.-17“ Male edd. vett. Nummum et Sestertium nummum q. et vRupert.

[ocr errors]

NOTÆ Plures editiones habent rebellaturos, est exactum] Gallica nunc moneta id est, repugnaturos, inquit Gron. fuerint deux cens mille cinq cens li.

+ Sestertium quater et vicies] Triginta quinqne millia ducatorum, seu a Ad Alcen urbem) Memoratur in florenorum 105000. J, Clericus. itinerario Alces inter Laminium et

2 Sestertium qualer et vicies ab iis Cuminarium. Sansoni, qui Lusonibus

ures.

berorum erant, a quibus venerant nuper legati. Eos cum per aliquot dies, armaturam levem immittendo in stationes, lacessisset parvis præliis, in dies majora certamina serebat, ut omnes extra munitiones eliceret. Ubi, quod petebatur, sensit effectum, auxiliorum præfectis imperat, ut, contracto certamine, tanquam multitudine superarentur, repente tergis datis, ad castra effuse fugerent. Ipse intra vallum ad omnes portas instruxit copias. Haud multum temporis intercessit, cum ex composito refugientium suorum agmen, post effuse sequentes barbaros conspexit. Instructam ad hoc ipsum intra vallum habebat aciem. Itaque tantum moratus, ut suos refugere in castra libero introitu sineret, clamore sublato, simul omnibus portis erupit. Non sustinuere impetum necopinatum hostes. Qui ad castra oppugnanda venerant, ne sua quidem tueri potuerunt. Nam extemplo fusi, fugati, mox intra vallum paventes compulsi, postremo exuuntur castris. Eo die novem millia hostiam cæsa: capti vivi trecenti viginti, cqui centum duodecim, signa militaria triginta septem. De exercitu Romano centum novem ceciderunt.

49. Ab hoc prælio Gracchus duxit ad depopulandam 18 Celtiberiam legiones, et, cum ferret passim cuncta atque ageret, populique alii voluntate, alii metu jugum acciperent, centum tria oppida intra paucos dies in deditionem accepit; præda potitus ingenti est. Convertit inde agmen retro, unde venerat, ad Alcen, atque eam urbem oppugnare institit. Oppidani primum impetum hostium sustipuerunt: deinde, cum jam non armis modo, sed etiam operibus op

18 Ad depopulandum Drak. Kreyssig. Doer. cujus nota est, ' Sic legitur in uno illo codice Germ. in cujus sola auctoritate textus extremæ hujus libri partis nititur: Gron. tamen præfert depopulandam; qnæ quidem posterior loquendi forma sane usitatior est.' Populandam Gron. Crev. populandum

NOTÆ ascribit, est hodie Sahelices. A ve b Centum tria oppida) Mirum fue. teri vocabulo minus discrepare Ucles rit, si tot vicos in Celtiberia fuisse videtur, nec situs longe abit in Cas. dicamus. tella Nova inter Tagum et Anam.

« IndietroContinua »