Immagini della pagina
PDF
ePub

tur, ut cum ipsis se subduceret Ichnas, quod in propinquo Romanarum partium oppidum esset. At juvenis eos qui propter ipsum huc malorum pervenissent deserturum negans, dimisit comiter Græcos. Ipse, quia manus trajecta officium negabat, armigero præbuit latus. Exemplum hoc Censorinus imitatus est: ceteri nobiles, quos inter et Megabocchus, sua sibi manu consciverunt necem. Ceteros adorta Parthorum multitudo confodit contis : neque

amplius quingentis vivi capti sunt. Val. Max. 46. Filio imperatoris hunc ad modum pæne sub oculis 1:6. Dio. patris interfecto, Parthi in ipsum signa converterunt, jam Oros.v1.13. accepto nuntio periculi ad opem filio ferendam profectum. Plut.

Ubi in conspectum agmina venerunt, quidam Parthorum hasta suffixum caput ostentantes, obequitabant Romanis, quæritabantque, quibus natalibus iste juvenis ortus esset? non enim se credere, tantam indolem ab ignavissimo hominum Crasso procreari potuisse.' Id spectaculum vehementissime permovit milites, non ut accenderentur in ultionem, sed ut plane torpore et desperatione demitterent animos. At Crassus, nunquam clarius ostensa animi magnitudine, suum hunc dolorem, suam cladem esse vociferabatur : populo quidem Romano, salvis legionibus, nihildum accidisse calamitosum unius militis jactura. Resumerent modo pristinam alacritatem, et, quod sæpe duris temporibus copiæ Romanæ fecissent, dubitantem fortunam ad suas partes virtute cogerent.”

47. Sed jacebat omnis militum vigor, mestique et taciti astabant: mox edere clamorem jussi, tenuem et inæqualem sustulerunt, cum a Parthis ingens et animorum plenus redderetur. Nec alia fortuna pugnæ utrisque, quam animis præceperant, fuit. Romanos ambigua sors lethi terrebat, quod servantibus ordines molesti arcus Parthorum erant; eruptionem tentantes contis figebantur adeo validis, ut interdum duos simul viros idem impetus transverberaret.

48. Laborantibus undique Romanis, novus repente Dio. hostis exortus, cum haud parum detrimenti daret, plus

etiam doloris intulit. Nam cum Osrhoënis Abgarus, quem sibi amicum arbitrati fuerant, terga adversus Par

[ocr errors]
[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small]

thos pugnantium cædebat. Unde plena omnia consterna-
tionis et tumultus : et quia sæpe convertebantur ordines,
ut aliqua ex parte clamor acciderat, multi se induebant
in commilitonum gladios: præsertim, quia vis hostium,
et vitandi sagittas studio, coacti in arctum erant. Susti-
nuerunt tamen ad noctem usque, qua appropinquante, Plut.
Parthi cædendo fessi se receperunt, id dare se Crasso
tempus ad lugendam filii mortem' dictitantes, . nisi pos-
tridie seque et exercitum in fidem Arsacis dederet.' Pa-
trium id Parthis fuit, ut noctes procul ab hostibus age- Dio et

Plut.
rent: quia neque castra munire consueverant, et inter
tenebras equitum et sagittariorum nullus propemodum
usus est.

49. Digressis Parthis, miserabilior apud Romanos, quam Plut. inter ipsam pugnam luctus fuit, quod et acceptam calamitatem noscere vacabat, et impendentem deflere. Crassus, in tenebris abditus, vix a legatis tribunisque in principia adductus est. Neque dubitabatur, quin evadi Carrhas oporteret. Idcirco silentio eductus exercitus, quanquam sequebatur nemo, sæpius tamen acie facta constitit, quia saucii et ægri, cum se relinqui sentirent, mixto ejulatu ac clamore magnum tumultum excitaverant. Et quidam, ut poterant, suorum iter consequebantur : hisque vicissim aut sustollendis aut deponendis, lente procedebat agmen: nisi quod cum Egnatio equites trecenti abrupti a ceteris nocte concubia venerunt Carrhas. Coponius ibi præsidio Romano præerat, cui Egnatius nuntiari cum jussisset, ingenti prælio cum Parthis pugnatum esse,' nihil ultra moratus, ad Zeugma cum suis pervenit incolumis.

50. Coponius nihil ex his quæ allata erant læti suspicatus, armat extemplo milites, et, præmissis exploratoribus, cum venire Crassum audisset, occurrit ei, deducitque in urbem, nihil per tenebras moventibus Parthis, quanquam hostium fugam sensissent. At ubi diluxit, relictos in castris, haud pauciores millibus quatuor, quotquot sua manu non invenerant mortem, qui numerus amplus fuit,

[merged small][ocr errors][merged small]

5 In pro vi legebatur ante Crev.
6 Præcedebat edd, apte Crev.

[ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[blocks in formation]

trucidarunt: palantes per campos exceperunt: quatuor
cohortes cum legato Vargunteio in colle quodam conci-
derunt, præter milites viginti, quibus per medios hostes
strictis gladiis ruentibus, admiratione virtutis dederunt
viam, Carrhasque pervenire passi sunt.

51. Interea Surenas, ut certior fieret, ubi Crassus at-
que Cassius essent, Carrhas mittit certos homines Osrhoë-
nos, qui in castris Romanis utrumque sæpe viderant, una
cum quodam Latinæ linguæ perito, qui Surenam collo-
qui velle cum Crasso, fæderis feriendi causa, diceret. Ita
cognito Carrhis eum esse, postero die admovit exercitum
muris, internecionem denuntians omnibus, nisi Crassum
atque Cassium vinctos tradidissent. At illi videntes se
deceptos, nec in oppido tutos, et longe Armeniorum aux-
ilia fore, decreverunt fugere.

52. Id consilium, cum enuntiari Carrhenorum nemini oportuisset, pessimo omnium et perfidiosissimo Crassus exponit Andromacho, qui flagrantem imperatoris gratiam, non alia magis arte, quam fædissima adulatione meruerat. Neque is prodere omnia Parthis differebat, tyrannidem patriæ pactus, quam et mox obtinuit, sed in pænam a civibus suis cum universa familia concrematus. Sed Crassus adeo confidebat homini, ut illo maxime duce itineris uteretur. Expectata nocte illuni Crassus cum exercitu processit, et a proditore varie circumductus, postremo in loca paludosa, et fossis concisa detrusus, non multum confecit viæ. Cassius, animadverso dolo, repetiit Carrhas; monentibusque ducibus itineris expectare donec luna Scorpionem transisset, plus se timere Sagittarium' dicens, cum equitibus quingentis evasit in Syriam.

53. Legatus Octavius, vir fortis, fidos nactus duces, quinque circiter millia militum habens, montosis locis, Sinnaca vocabant, in tutum se receperat : sed in subjecto colle Crassum urgeri ab hostibus videns, decurrit ad opem ferendam, paucis primo, deinde omnibus sequentibus. Disjectis horum impetu Parthis, in medium acceptus imperator est, non scuta magis quam corpora sua strenue pro eo opponentibus cunctis. Igitur Surenas, ne iterum, producto ad noctem prælio, Romanis in montes deinde eva

[ocr errors]

Plut,

[merged small][ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

XXIV. 5.

[ocr errors][ocr errors]

dendi copia fieret, ad dolum se convertit, quem jamdu-
dum struxerat, ut simulatione pacis deceptos circumveni-
ret. Hunc in usum ex composito in Parthicis castris
sermones, iis locis ubi excipi a captivis possent, seri jusse-
rat; 'beneficio magis illigare Romanos, quam internecino
bello delere constituisse regem.' Id captivi, de industria
negligentius asservati, deferebant ad suos. Simul pug-
nam remittebant barbari, et cum nobilissimo quoque sen-
sim ad collem advectus Surenas, nervo arcus remisso,
invito rege

virtutem se Parthicam ostendisse Romanis
aiebat: ‘nunc illo volente daturum et humanitatis speci-
men, ictoque fædere salutem præstiturum abeuntibus.'
54. Hæc non secus ab Romanis accipiebantur, quam si

Marcel.
ab ipso rege dicerentur. Surenas enim, non viri sed dig-
nitatis nomen, eoque inferioris etiam ævi Persis usurpa-
tum, magistrum vexilli sive militiæ significante vocabulo,
proximus auctoritate et potentia regi erat: et qui tum eo Plut,
honore fungebatur, opibus et genere præcellebat.

55. Gentilitia ei prærogativa erat, ut regi Parthorum
diadema primus imponeret. Ad hæc uti statura et pulchri-
tudine corporis, ita virtute et consilio facile erat omnium
princeps, licet tricesimum ætatis annum nondum imple-
visset. Ipsum qui tum regnabat Oroden, pulsum a Par-
this, reduxerat, et magnam Seleuciam redegerat in potes-
tatem, primus omnium conscenso muro, et repulsis defen-
soribus. Quoties iter faceret, mille cameli cum sarcinis,
et rhedæ ducentæ pellicum sequebantur: equites cata-
phracti mille stipabant, leviter armatorum multo major
numerus. Clientium etiam et servorum (nam et servos Just.xli.2.
armabant Partbi) habebat haud intra decem millia.

Plut.
56. Sed Crassus, toties deceptus, contabatur habere
verbis Surenæ fidem ; donec clamore et conviciis militum
armis concrepantium omnium coactus, - Vos, inquit,
Octavi Petronique, et quotquot adestis legati tribunique
Romani, testor, indigne et violenter me in ordinem cogi.
Vos autem circumventum ab hostibus, non a civibus de-
ditum perisse, quocumque perveneritis, dicetis.' Pactus
deinde cum Partho, uti certo loco, qui æqualiter ab
utroque exercitu distaret, pari numero comitum congre-
derentur,' in planitiem descendit.

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Oros.

57. Ibi Crasso, cum Romano more pedes processisset, Surenas equum adduci jussit, tanquam a rege muneri missum : stratoresque, signo dato, corripuerunt Crassum imposueruntque: tum admoverunt equo virgas, ut in cursum concitarent. At Octavius viso quid ageretur, manum injecit fræno, aliique mox Romani circumsteterunt. Hinc orto certamine, percussit equisonem Octavius, et vicissim a tergo percussus ab alio cecidit: tum accurrentibus ex composito barbaris, Romani, quibus tam celeriter succurri

a suis, peditibus plerisque, non poterat, superati sunt. Plut, et

Crassus quoque, ne quid vivus pateretur, repugnans inter-
Dio. fectus est: incertum hostiline an Romana manu. Tum
Plut. vero Romanarum copiarum reliquiæ partim de colle de.

gressæ permiserunt se victori, partim noctu tentarunt fu-
gam : sed evaserunt omnino pauci.

58. Hæc est nobilis illa Romanorum in Mesopotamia
clades, qua M. Crassus cum filio, clarissimo et præstan-
tissimo juvene, pulcherrimisque legionibus interiit. Plu-
rimi etiam senatores cum aliquot consularibus et prætoriis

desiderati sunt. In universum cecidisse viginti millia, Plut.

decem capta referuntur : quod de Romanis tantummodo Appian. copiis intelligendum arbitror, cum Appianus de centum Parth. millibus hominum, non tota decem millia redisse in SyFlor.111.11. riam narret; Florus, sparsas in Armeniam, Ciliciam, Sy

riamque reliquias, vix nuntium cladis retulisse. Magnum Plin. 11.56. inter hos Lucanorum fuisse numerum annotatum est, prop

ter prodigium, quod anno superiore in Lucanis pluisse
ferro nuntiatum erat, et cavenda superna vulnera harus-
pices responderant, quasi de Parthorum sagittis monuis-
sent, quas

illi solebant imbris instar spargere, non directis
ictibus, sed in altum emissis, unde temere inciderent

subjectis hostium agminibus. Val. Max,

59. Cadaver imperatoris inter cetera corpora feris et Flor. Plut. alitibus relictum: caput cum dextera manu relatum ad

regem, tum maxime epulas cum Artabaze Armenjo cele-
brantem. Pacem enim interea pepigerant, Pacoro filio
Parthi desponsa Artabazis sorore. Forte tum Jason
tragediarum actor, Agaven recitans, corripuit Crassi ca-

put, quassansque, carmina quæ de Pentheo fecerat Euri. Dio. Flor. pides recitavit. Post hoc deinde ludibrium, in rictum

1. 6.

« IndietroContinua »