Immagini della pagina
PDF
ePub

Petri

II.1.

[ocr errors]

Lucan.

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Oros.

[ocr errors]

pari altitudine erat conspicua, profunda vallis interce-
debat. Id spatium explere Cæsar decreverat, insani
laboris opus : sed ille jam multa talia, inausa aut in-

audita ceteris, perfecerat. Prius tamen visum, urbem, Cæs. Civ. qua terræ committitur, (nam tres fere oppidi partes mari

alluuntur,) circumvallare, ductis utrimque a loco castro-
rum ad mare fossis aggeribusque, et per idonea spatia
turribus interpositis. Ad hæc opera cum materia deesset,
antiquæ religionis lucum exscindi jussit, militibusque su-
perstitione contantibus primus arripuit securim. Ceterum
prospiciens longioris moræ negotium esse, quam ipsius ra-

tiones paterentur, C. Trebonium obsidioni præfecit, in Cas. Civ... Hispaniam profecturus, quo jam C. Fabium legatum

cum legionibus sex præmiserat. Cic, ad 11. Massiliensium factum, cum et per se luculentum Att. x. 12. esset, et prope certam spein faceret, in Hispaniis pro

Pompeio esse omnia, quia, si secus esset, homines et

vicini et diligentes minus animi habituri videbantur; M. Plut. Cic. Cicero, post longam et ancipitem dubitationem, ad Pom

peium abnavigavit: ejusque exemplum alii quidam seDio.

natores, qui nondum excesserant Italia, secuti sunt. Ita

que his ad eos adjunctis qui ante transgressi fuerant, Plut.

major in castris Pompeii, quam in Urbe species senatus Pomp. et erat; et quasi de sententia patrum multa decernebantur. Cat.

Quorum illud plurimum favoris adjunxit partibus, quod
Catonem secuti, 'civem Romanum præterquam in acie
neminem occidi; neque oppidum ullum quod populo Ro-

mano pacatum esset diripi debere,' sanxerant. Ciceronem Plut. Cic. tamen clam corripuisse Cato dicitur, quod præter neces

sitatem in castra venisset, plus profuturus patriæ, si medi-
um se gessisset, idoneum conciliatorem babituris partibus,

quandocumque redire ad sanitatem cæpissent.' Cæs.

12. Inter hæc C. Fabius, adhibita celeritate, præsidium L. Afranii ex Pyrenæo saltu dejecerat, magnisque itineribus ad exercitum Afranii contendebat. Sed Afranius ceterique legati adventu Vibullii Rufi, qui fuerat a Pompeio missus, ita composuerant, ut Petreius cum omnibus copiis ad Afranium proficisceretur, Varro cum duabus legionibus Hispaniam ulteriorem omnem obti

[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[merged small][ocr errors][merged small][ocr errors][merged small]

neret.' Petreius et Afranius, Asturum Vettonumque Luc. 1v. 7.
et Celtiberorum coactis auxiliis, ceterarumque gentium Cæs.
quæ ad oceanum colunt, Ilerdam (quæ hodie leviter
transpositis elementis Lerida vocatur) belli sedem de-
ligunt, propter opportunitatem loci. Quippe in colle Locan.iv.
modico ad Sicorim amnem posita, pontem lapideum ha-1).
bebat, camposque circa patentes et fertile solum. Nec
longe abinde Cinga fluvius, in Iberum evolvens aquas.
Juxta tumulus erat paulo editior. Eum ceperunt castris
locum, omnibus eo contractis copiis. Afranius tres ha- Cæs.
bebat legiones, duas Petreius : auxilia magna Hispano-
rum coëgerant, cohortes circiter octoginta, equitum utri-
usque provinciæ circiter quinque millia. Duces communi
consilio parique jure administrabant omnia, et alternis Lucan.
signum toti exercitui dabant.

13. Fabius contra hos castra metatus ad Sicorim, duos Cæs.
in Aumine pontes effecerat, inter se distantes millia pas-
suum quatuor. His pontibus pabulatum crebro mittebat:
quod idem cum et ab hostibus fieret, crebræ velitationes
erant: nec sine magno præsidio emitti pabulatores pote-
rant. Accidit igitur, cum legiones Fabianæ duæ flumen
transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequere-
tur, ut pons vi jumentorum et aquæ magnitudine inter-
ruptus, maximam partem equitum a legionibus divelleret.
Hoc ubi ex aggere et cratibus quæ prono flumine defere-
bantur, hostibus cognitum est, Afranius celeriter equita-
tum omnem legionesque quatuor suo ponte transduxit.
Ergo L. Plancus, qui legionibus Fabianis præerat, locum
superiorem occupat, cujus auxilio adversus multitudinem
hostium se tutaretur. Prælio ab equitibus commisso, procul
visa sunt signa duarum legionum, quas C. Fabius, id quod
erat suspicatus, subsidio suis ulteriore ponte miserat. Harum
adventu prælium dirimitur: copiæ utrimque in castra re-
vertuntur, cum aliquammulti Fabianorum essent desiderati.

14. Eo biduo Cæsar supervenit, cum equitibus nongentis, quos sibi præsidio retinuerat: et ponte noctu refici jusso, cum omnibus copiis, præter sex cohortes, quæ ponti castrisque præsidio relinquebantur, ad Afranii castra proficiscitur, pugnandique potestatem hostibus facit. Cum

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors]

hostes pugnare nollent, Cæsar ad quadringentos passus ab
imis radicibus collis, quo in colle castra hostium erant,
castra ponere statuit: sed veritus ne vallum eminus con-

spiceretur, tantummodo fossam pedum quindecim a fronte
Frontin. duci jussit. Idque opus cum, prima et secunda acie in
Strat. 1. 5.
Cas.

loco ubi erant instructæ perstantibus, tertia acies faceret,
ignaro boste perfectum est. Intra hanc munitionem nocte
transacta, postridie, quia longius agger petendus erat,
tota castra, quemadmodum instituerat, permunit, singulis
legionibus singula latera tribuens: ipse cum reliquis tri-
bus Afranium Petreiumque ad turbandum opus venien-
tes absterret. Ita castris permunitis cohortes et impe.
dimenta, quæ superioribus in castris reliquerat, eodem

transduci jubet.
Dio. Lucan. 15. Erat inter oppidum et Afraniana castra planities
Cæs,

passuum circiter trecentorum, et in medio fere spatio tumu-
lus surgebat, quem si occupasset Cæsar, oppido et ponte
prohibiturus hostes videbatur. Igitur, eductis instructis-
que tribus legionibus, unius antesignanos cursu conten-
dere ad capiendum locum jubet. Sed Afraniani propiore
spatio præcipiunt collem : ortaque pugna Cæsaris milites
repelluntur. Igitur subsidio adducta legio nona, cum in-
vicem pepulisset hostes, fervore certaminis cedentes inse-
cuta iniquum in locum successit. Quinque horis ibi dimi-
catum est; magno Julianorum periculo, in quos ex supe-
rioribus locis tela certo jactu adigebantur. Multo tamen
plus vulnerum quam cædis fuit: hostium supra ducentos
ceciderunt: Cæsar amisit circiter septuaginta. Victo-
riam utraque pars ascribebat sibi : Pompeiani propter tu-
mulum retentum, qui pugnandi causa fuerat, et coactos
terga vertere hostes; hi, quod numero et loco impari
prælium tot horis sustinuerant, et ad extremum virtute
connisi ascenderant montem, adversariosque inde in op-

pidum fugaverant.
Lucan.Dio. 16. Majus inter hæc periculum, resolutis montium ni-
Appian.

vibus, aquarum subita inundatio interminata est, quæ una
die utrumque Cæsaris pontem interrupit. Castra erant
inter duo flumina Sicorin et Cingam, quod spatium erat
passuum circiter millia triginta. Inter hoc conclusus tan-

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Cæs.

[ocr errors]
[ocr errors][merged small][ocr errors]

tus exercitus, neque juvari ab amicis civitatibus, quæ
trans flumina erant positæ, nec ab iis comitatibus, qui per-
magni ex Gallia Italiaque veniebant, adjuvari poterat:
et qui longius erant pabulatum egressi, ne ad castra re-
verterentur magnitudine fluminum excludebantur. Ex
proximis autem locis frumentum olim ab Afranianis com-
portatum Ilerdam fuerat; reliquum superioribus diebus
copiæ Cæsaris absumserant. At hostibus frumentum ante
provisum erat: adhuc quotidie undique comportabatur:
eratque pabuli et rerum omnium magna copia, cum ponte
saxeo ad Ilerdam secure uterentur, et loca trans flumen
integra, quo pervenire Cæsar non poterat, sine periculo
haberent in potestate.

17. Idcirco magnis in difficultatibus Cæsar erat, mul-
tosque amittebat quotidie, qui pabulandi frumentandive
causa progressi, ab Hispanis facile excipiebantur. His-
pani enim, quia sine utribus in bellum ire non consueve-
runt, in hos vestimenta conjiciebant: ipsi cetris suppositis
facile superabant flumina. Aliquot dies manserunt aquæ.
Per quos comitatum qui ex Gallia veniebat ad Cæsarem
Afranius subito aggressus, intercepit sagittarios Rutheno-
rum circiter ducentos, cum equitibus Gallis paucis, cum
reliqui in montes proximos refugissent. Inter hæc in- Plut. Cæs.

Flor, iv. 2. gravescebat in castris Cæsaris fames, tanta jam caritate

Cæs. annonæ, ut denariis quinquaginta e in modios frumentum emeretur. Hæc cum etiam inflatiora, quam erant, Romam perscriberentur, multi eorum qui adhuc in Italia Dio. Cæs. hæserant, ad Pompeium profecti sunt: alii ut principes boc perferrent nuntium, alii ne post omnes venisse viderentur.

18. At Cæsar, frustra sæpius tentata pontium reficien-dorum spe, cum irritus ejus conatus aquarum et hostium vi redderetur; naves facere instituit, quales Venetis ac Lucan. Britannis in usu sunt, Pado aut mari stagnantibus. Ca- Cæs. rinæ fiebant ex levi materia : reliquum corpus viminibus contextum, coriis integebatur. Has idoneo numero pro

[ocr errors][ocr errors]

Denariis quinquaginta) Unciis argenti nostratibus 6. grossis 2. Creu.

Carm.

[ocr errors]

Cæs.

fectus Cæsar carris junctis noctu ad millia passuum duo
et viginti a castris deportat: ibique militum aliquo nu-
mero trajecto continentem ripæ collem communit, prius-
quam adversarii

rem cognoscerent. Eo postea transducit
legionem, et utraque ripa potitus, pontem sine molestia
perficit biduo. Sic ad eum perveniunt qui ex Gallico
comitatu evaserant, quique frumentandi causa profecti ex
prioribus castris fuerant. Eodem die transmittit equites,
et per hos maximam hominum jumentorumque multitudi-
nem, quæ pabulatum egressa fuerat, intercipit, et de ce-
tratis cohortibus, quæ subsidio suis venerant, unam lon-
gius procurrentem secludit a reliquis atque delet. Ita res

frumentaria paulatim expeditur. Sidon. 19. Eodem tempore D. Brutus Massilienses navali Apoll.

prælio vicit. Longas illi habuerant septemdecim, e qui-
xxin. 13. bus erant undecim tectæ. His complura minora navigia
Dio.
Lucan. 111.

addiderant, terrorem ipsa specie multitudinis illaturi.
Inerat magnus sagittariorum numerus, magnus Albico-
rum, qui supra Massiliam incolunt, montanum durumque
genus, et exercitatum in armis. Suos quoque servos et
pastores L. Domitius in naves imposuerat, si bene et gna-
viter se gererent, libertate promissa. Brutus pauciores
quidem naves ducebat, sed firmiores, delecto virorum
robore repletas. Quippe Cæsar fortissimos ex antesigna-
nis legionum, id muneris poscentes, in classem im posue-
rat. Igitur hi virtuti confidentes, et quia celeritate na-
vium et arte gubernatorum vincebantur, manicas et uncos
præpararunt, quibus hostium naves retinerent.

20. Massiliensium ea ratio fuit, ut, donec liceret, ma-
ritimis artibus uterentur; quoties deprehensi essent, armis
montanorum fiderent, qui non multum inferiores virtute
Romanis erant. Igitur post acrem pugnam, cum singulæ
ferme Romanæ naves, binis hostilibus prehensis, in utrum-
que latus dimicarent; hic pugnæ fuit exitus, ut magno Al-
bicorum et pastorum amisso numero, Massiliensium naves

caperentur aut deprimerentur novem. Nescio an isto Infra, c.38. prælio, (bis enim pugnatum est classibus,) illo certe bello,

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

2 Privatim edd. ante Crev.

« IndietroContinua »