Immagini della pagina
PDF
ePub

memoranda C. Acilii virtus extitit, qui decimæ legionis Lucan.

Sueton. miles, abscissa dextra, quam in puppim hostium injecerat, Cæs. c. 68. læva retinuit navem : deinde in eam insiliens, umbone pro

Val. Max,

III. 2. pulit hostes, neque prius pugnare destitit, quam captam Plut. Cæs. profundo mergeret. 21. His ad Ilerdam nuntiatis, ubi jam pontem Cæsar Dio.

Lucan. IV. effecerat, omnia repente mutantur : hostes ex maxima

Appian. fiducia in maximum metum veniunt, Cæsaris res omnibus Flor.

Plut. Cæs.
modis fiunt superiores. Igitur aliquot Hispanorum populi, Oros.
qui Pompeianarum partium semper fuerant, ad Cæsarem Liv. Epit.

Cæs.
defecerunt: Oscenses et his contributi Calagurritani, Tar-
raconenses, Jacetani, Ausetani, Illurgavonenses, quinque
magnæ civitates. Ab his frumento adjutus Cæsar diffi-
cultates omnes pulchre explicat : quibus rebus permoti
alii populi longius colentium, et quia falsum fuisse ru-
morem apparebat, Pompeium cum legionibus per Mau-
ritaniam venire, ad Cæsaris amicitiam se transtulerunt.
Perterritis hinc adversariis ut acrius instaret Cæsar, fossas
pedum triginta ducere instituit, quibus pars aliqua fluminis
averteretur; quo vado transiri posset, neque longo cir-
eumitu per pontem transmittendi equites forent.

22. Hoc opere prope confecto, Afranius et Petreius,
timentes, ne prævalido Cæsaris equitatu penitus frumento
pabuloque intercluderentur, bellum ad Iberum fluvium in
Celtiberiam transferre statuunt. Igitur ad Octogesam,
quod ad Iberum est oppidum, pontem fieri imperant :
legionibusque duabus Sicorim transductis castra muniunt.
Hæc ubi sunt Cæsari per exploratores cognita, noctes
diesque labore continuato eo rem deducit, ut jam, licet
agre, possent tamen atque auderent equites ejus flumen
transire. Igitur hostes festinandum rati, præsidio Ilerdæ
imposito, omnibus copiis Sicorim transeunt, et se cum
præmissis legionibus conjungunt.

23. Cæsar legiones immittere non poterat, amne inter-
posito: et, si per pontem duceret, interea hostes evade-
bant, non amplius viginti passuum millibus distante quam
petebant Octogesa, quæ confici ab exercitu eodem die
poterant. Igitur, quod solum erat reliquum, equites
transire, et morari agmen jubet. Hi, transmisso flumine,
Delph. et Var. Clas.
Livius.

15 G

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

commodum superveniunt, ut noctu moventibus tumultum
facerent, iterque prohiberent. Ea res spectari, luce red-
dita, ex collibus, qui conjuncti Cæsaris castris erant, po-
terat. Accensi ergo milites tanta occasione victoriæ, per
tribunos et centuriones Cæsarem orant,' ut se trans flumen
duceret; qua equitatus transisset, ea se quoque audere
transmittere.' Cæsar etsi timebat exercitum tantæ mag-
nitudinis et rapiditatis flumini objicere, tamen alacritate
suorum, et spe bene gerendæ rei excitatus, magnum ju-
mentorum numerum infra supraque constituit : medio
spatio transire milites jubet. Erat adhuc ea fluminis alti-
tudo, ut tantummodo humeris et summo pectore extarent,
Transducti tamen sunt incolumes, cum paucos, qui flu-
minis vi abrepti fuerant, equitatus excepisset. Strenue
deinde pergentes, ut simul corpora frigore aquarum af-
fecta cursu refoverent, ad horam diei nonam assecuti
sunt eos qui de tertia vigilia exiverant. Hostes, viso
Cæsaris exercitu, locum superiorem ceperunt, aciemque
struxerunt.

24. Cæsar interim suos requiescere jubet: deinde iterum
progredientes hostes insequitur. Illi cum haud amplius
quinque millia passuum abessent a montosis et angustis
locis, quæ si modico præsidio occupassent, immunes ab
equitatu Cæsaris ad Iberum pervenire, eumque tuto trans-
mittere poterant; tamen totius diei pugna et itinere defa-
tigati, castra posuerunt. Nocte proxima excepti ab equi-
tibus aquatores, Cæsarem certiorem fecerunt, adversarios

silentio proficisci. Idcirco signum dari, vasa militari more Frontin. conclamari, et præter adversariorum castra mulos agi cum

fremitu, sonumque continuari jussit : hoc astu adeptus
quod quærebat, ut sine fatigatione sui militis hostes deti-

nerentur. Nam illi audito tumultu, nocturnam pugnam, Cæs. aut Cæsaris equitatum veriti, consilio mutato, copias in

castris tenuerunt.

25. Postero die, cum Petreius, locis exploratis, redisset, deliberatum a ducibus est, quando exeundum castris foret. Tandem, nocturno itinere damnato, quo neque fallere Cæsaris diligentiam, neque vim repellere possent, prima luce sequentis diei constituerunt proficisci.

[ocr errors]

1. 8.

[ocr errors][ocr errors][merged small]

Quod ubi tempus advenit, Cæsarem cum omnibus copiis
retrocedere viderunt, tanquam Ilerdam reverteretur. Id Frontin.
propter inopiam fieri reputantes, quod sine jumentis im- Ces:
pedimentisque profectum animadverterant; læti procur-
rebant ex castris, contumeliosisque vocibus Julianos pro-
sequebantur. Sed alia longe mens Cæsari fuit: qui ad
præoccupandos montes festinans, quia castris adversari-
orum præclusum iter erat, per transversas valles et aspera
saxa enitebatur, ut his superatis haud longo circumita in
destinatam partem flecteret. Id ubi est ab Afranianis
animadversum, tam segnis nemo fuit, quin effuso cursu
eosdem petendos esse montes putaret. Eo res erat de-
ducta, ut, si prævenisset Cæsar, omnia in ejus potestate
essent futura: præventus ab hostibus, impedimentis tamen,
et cohortibus quæ in castris eorum erant relictæ, potiretur.
In hoc certamine celeritatis Cæsarem difficultates viarum
male habebant; Afranius et Petreius per Cæsaris equites
impediebantur. Hæc molestior mora fuit: priorque Cæsar,
itinere confecto, aciem in planitie inter magnas rupes sita
struxit.

26. Afranius a Julianis se circumventum videns, in
colle quodam constitit; emissisque cohortibus cætratis
quatuor, montem qui erat in conspectu excelsissimus oc-
cupari jussit, castra ibi positurus. Sed cætrati ab equi-
tatu Cæsaris ad unum omnes interficiuntur. Hoc facto
pugnandi cupiditate Cæsaris copiæ accenduntur, præ-
liumque postulant: si hæc prætermittatur occasio, se
postea, cum Cæsar vellet, non esse pugnaturos minantur.
Cæsar tamen neque suos objicere vulneribus et periculo
volens, neque cives occidere, quibus clementiam suam
omnibus modis approbare studebat, abstinuit prælio, fu-
turum sperans, ut sine pugna bellum conficeret, quod et
aqua et re frumentaria hostes intercluserat. Igitur castra
quam proxime hostem posuit: et postridie cum Pom-
peiani frequentes aquatum exivissent, immisso equitatu,
nihil eis tutum aut tranquillum esse passus est.
cognita, Afranius atque Petreius id consilii capiunt, ut a
vallo ad aquam brachiis ductis, aquationem expediant.

27. Hujus operis causa cum longius paulo discessissent,

[merged small][ocr errors]

Ea re

[merged small][ocr errors]

liberam colloquendi facultatem nacti milites, de pace
agere incipiunt: paulatimque eo progrediuntur, ut inco-
lumitatem ducibus pacti, per primores centurionum Cæ-
sari pollicerentur, se signa ad eum translaturos esse.
Cum jam omnium voluntate pro confecta pax haberetur,
tanquam una ex duobus castra facta essent, permixti mili-
tes, ut quisque suos in tentoria abduxerant, aut secuti
fuerant, multa lætitia et gratulatione noctem celebrabant.
His rebus auditis, Afranius in castra recurrit, ita compa-
ratus, ut quicquid accidisset, laturus non iniquo animo
videretur.

28. At Petreius familiam armat, et cum hac, et præ-
toria cohorte, et paucis barbaris equitibus beneficiariis

suis, subito advolat, et quotquot deprehendere Cæsaris Appian. militum potest, obtruncat; tanto furore, ut etiam tribu

num e suis, qui retinere impetum ejus voluerat, confode

ret. Deinde flens circumit manipulos, ne se, neu PomCæs. peium absentem deserant prodantque obsecrat. Miles,

subito immutatis animis, in prætorium concurrit. Ibi
jusjurandum concipit Petreius, se exercitum ducesque
non proditurum, neque deserturum, neque sibi separatim
a reliquis consilium capturum.' In hæc verba jurat ipse
prior: adigit et Afranium in eadem : tribuni centuriones-
que, deinde manipuli sequuntur. Juliani, qui adhuc in
castris essent, produci jubentur. Qui producti sunt, in-

terficiuntur in prætorio. Plerosque tamen ii qui recepe-
Sueton. rant, celaut, noctuque per vallum emittunt. Cæsar
Cæs. 75.
Cæs.

tamen admissam in se perfidiam non sustinuit imitari,
quamvis multos sane suorum amiserat: sed conquisitos,
qui Pompeianorum sua in castra venerant, remisit omnes,
exceptis aliquot tribunis et centurionibus, qui sponte
apud eum remanserunt.

29. Renovato bello, Afraniani pabuli et aquarum ino-
pia premebantur: frumenti nonnullam copiam habebant,
quod ab Ilerda cibaria dierum duodecim extulerant. Sed
auxiliares, quod unius diei inire se iter putabant, neque
ad portanda onera erant assuefacti, fame infestabantur.
Idcirco ex eo genere crebra ad Cæsarem transfugia fie-
bant. In his angustiis nihil erat Pompeianis duciliis re-

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

liquum, quam ut vel Ilerdam reverterentur, vel Tarraco-
nem pergerent. Tarraco longius aberat; et Ilerdæ non-
nihil frumenti erat relictum. Igitur hoc probato consilio,
profectionem instituunt. Cæsar cum legionibus sequitur ;
equitatu carpit novissimos. Ad hunc repellendum sæpe
se convertunt hostes. Ita simul inceditur, simul sine in-
termissione pugnatur.

30. Cum ægre ad millia quatuor confectæ viæ esset,
montem excelsum capiunt, et a fronte muniunt, quasi Frontin.
castra metarentur. Sed onerata jumenta retinuerant: et

Cæs.
postquam Cæsarem castra posuisse, et equites pabulatum
dimisisse sensissent, sub meridiem subito discesserunt : ut,
priusquam revocare Cæsar equites posset, aliquantum
itineris conficeretur. Is quoque vanus eis conatus fuit.
Cæsar statim cum legionibus subsecutus, et post paucas
horas equitatus superveniens, castra, ubi minime voluis-
sent, metari coëgit. Substitit etiam in propinquo Cæsar :
sed tabernacula poni non est passus, quo paratus esset ad
insequendum, quandocumque movissent.

Nam prælio
abstinere superioribus de causis decreverat. Afraniani
tota nocte castra proferunt, commodiorem captantes lo-
cum. Sed quo plus procedebant opera, longius ab aqua
discedebatur ; eoque res deducta erat, ut priora mala non
nisi aliis malis corrigi possent. Ea nocte aquatum nemo
profectus est. Postero die, præter castrorum præsidium,
universus exercitus ad aquam educitur: pabulatum it

[ocr errors][ocr errors]

nomo.

1

[ocr errors]

31. Tum Cæsar, ut his incommodis vexatos ad deditionem sine pugna cogeret, vallum fossamque circumducere cæpit, ne qua possent erumpere.

At illis omnis in hoc
uno spes erat reliqua. Idcirco, et inopia pabuli, et quo
expeditiores essent, omnibus sarcinariis jumentis interfec-
tis, tertia die quam circumvallari cæperant, circiter ho-
ram octavam, aciem pro castris constituerunt. Eduxit et
Cæsar

suos, sed ita paratus animatusque, ut lacessentibus
repugnaret ; signa non inferret prior. Præter pristinas ra-
tiones alienum dimicationi tempus arbitrabatur, quod ad- Frontin.
versarios ira et necessitas stimulabant : quæ res etiam igna- 11. 1.
vis animum viresque facere consueverunt. Accedebat ad Cæs.

« IndietroContinua »