Immagini della pagina
PDF
ePub

Strat. III.

14.

Trebonio transfugerant; una facta ex coloniis Hispaniæ; una Afraniana ex Africa, quam secum Pompeius adduxerat. Reliquæ constabant ex fugitivis, ne ipsæ qui- Appian. dem plane contemnendæ, cum quartum jam annum plerique fuissent in armis exerciti, projectamque afferrent ad prælia audaciam.

45. Neque tamen ausus est subsidio venire suis : tantum, quia duce carere Ateguenses cognoverat, L. Muna- Dio. tium Flaccum misit. Is se Julianarum partium, et tri- Frontin. buni corniculariumo esse simulans, noctu solus vigiles quosdam adiit, tanquam missus ad circumeundas excu- Dio. bias: a quibus, accepta tessera, alios fallens, alios evitans, a postremis etiam deductus, quibus se missum a Cæsare ad recipiendum per proditionem oppidum persuaserat, per medias ejus copias Ateguam ingressus est. Auct. de Pompeius, incensis nocte castris, inter Ucubim et Ate

B. Hisp. guam in montibus consedit: mox etiam, his incensis castris, Cordubam intendit iter. Interea cum ad Cæsarem Arguetius (an Aruntius ?) et Asprenas venissent, quorum ille signa quinque Saguntinis obiter ademta retulerat, longius evagari Cæsaris equites cæperunt, et eos qui commeatus ad castra Pompeii vehebant excipere.

46. Sed qui in præsidio Ateguæ erant, ferociter repugnabant, non ferro tantum, sed etiam igne, per omnia ingenia mittendi, se tuentes. Donec semper cum damno Val. Max. repulsi, iram verterunt in oppidanos, qui Cæsari favere 1x. 2. et credebantur; nec ipsos modo occiderunt, sed etiam, auc- B. Hisp. tore Flacco, fæminas, vocatis nominatim ad spectaculum viris, quos apud Cæsarem esse sciebant, jugulatas præcipites miserunt de muro: infantes, dictu quoque fædum, partim in gremiis matrum trucidarunt, alios in conspectu parentum aut humi afflixerunt, aut in sublime jactatos subrectis exceperunt pilis.

47. Sub vesperam ejusdem diei venit ad eos clam a Auct. de Pompeio tabellarius, turres aggeremque jubens accendi, B. Hisp.

Auct. de

• Tribuni cornicularium] Cor. Cornicularii mentio fit apud nicnlarius videtur fuisse tribuni Snet. quoque, Domit. c. 17. et minister sive accensus. Vid. not. Val. Max. l. VI. C. 1. art. 11. Marcelli Donati ad Liv, X. 44. Crer.

[merged small][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

et tertia vigilia tentari eruptionem : 'se nocte tota fütuDio. rum in armis, ut tutiorem daret ad se receptum. Infelix

conatus fuit. Reflante vento ignis.in opera Romana jac

tus ædificia comprehendit oppidi, erumpentesque fumo Auct. de involvit, ancipiti periculo, quod eodem tempore telis B. Hisp.

etiam hostium lapidibusque petebantur. Igitur occisi
captique magno numero: et argentum et vestis, quæs
eo consilio extulerant, ut eorum direptione distractos
opprimendo, viam ad erumpendum facerent, victoribus
prædæ fuere. Neque tamen destiterunt a defectione,
sed ventum secundum nacti, turrim Cæsaris incenderunt.

48. Sed, multis ex oppido transfugientibus, neque inter
ceteros integra concordia, tabellæ de muro sunt dejectæ, ,
hoc exemplo: L. Munatius Cæsari. Si mihi vitam
tribuis, quoniam a Cn. Pompeio sum desertus, qualem
me illi præstiti, tali virtute et constantia futurum me in
te esse præstabo.' Eodemque tempore legati oppidano-
rum, qui ante exierant, Cæsare adito, si vitam sibi conce-
deret, postridie oppidum esse dedituros dixerunt. Ille
* se Cæsarem esse, fidemque præstare solitum' respondit.
Ita ante diem xi. Kalendas Martii, quæ primo anno

Juliano fuerunt, oppido potitus est, et imperator appelDio. latus ex victoria, quartum jam dictator designatus, consul

itidem quarto, quem honorem sine collega decretum inire

ad finem belli distulit.
Auct, de 49. Pompeius, his auditis, castra Ucubim versus mo-
B. Hisp.

vit, convocatisque Ucubensibus, inquiri fautores victoriæ
hostium jussit, ex quibus occidit homines septuaginta
quatuor: major aliquanto numerus, cum in oppidum re-
duceretur, negligentia an sponte custodum, in Cæsaris
castra perfugit. Similis cædes similibus causis apud Bur-
savolenses est edita. Cæsar, rebus Ateguæ constitutis,

[merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors][merged small]

5 Quam pro quæ legebatur ante Crev. et mox prædæ fuit pro prædæ fuere.

[ocr errors]

p Quartum jam dictator desig. docem esse professos est supra
natus] Id car in hunc locum no c. 37. Cæsar profectus sit ab
tare distulerit Freinshemius, Urbe dictator in, designatus
non videmus : cum ex auctore IV. Creu.
de B. Hispan. quem sibi bic

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors]

ita propinquis a Pompeio locis consedit, ut castris con-
ferre castra videretur. Ibi dum uterque operibus viri-
busque superare adversarium contendit, aliquot minora
pralia facta sunt, certamenque singulare commissum in-
ter spectatæ virtutis viros Turpionem Ambivium et Q.
Pompeium Nigrum.

50. Quod tamen ferme superior Cæsaris res erat, Pom-
peius itidem castra movit; moventemque Cæsar est inse-
cutus, donec eos in Mundensem campum, fatalem Pom-
peio futurum, belli ratio deduxit. Et erat inde discessu-
rus Cæsar, sed, audito Pompeium de tertia vigilia stetisse
in acie, vexillum (id signum erat pugnæ) proposuit: sed, Flor. 1v. 2.
ut est observatum, solito mestior. Similiter Pompeius,
consilii inops, neque constituram adversus longa belli Dio.
detrimenta sociorum fidem ratus, properabat decernere;
licet prodigiis aperte deterrentibus. Sane simulacra su-
dasse, sonitus armatorum auditos in cælo, itemque mon-
strosos animalium partus, faces ab oriente transcurrentes
in occasum, spernere pro irritis aut ambiguis poterat: sed
aquilæ Pompeianarum legionum, fulmina, quæ pedibus Jul. Obseq.
aurea tenebant, visæ dejicere, alasque concutere avola- Dio.
turis similes, haud dubiam cladem videbantur portendere.

51. Planities inter utraque castra intercedebat millium Auct. de quinque, subjecta collibus in quibus Ucubis erat condita, B. Hisp.

. et Pompeii acies constiterat. In ea planitie, sed propius colles, spatium interjectum uliginosum erat, rivo per cenosum et palustrem locum decurrente. Ita duplici loco. rum favore Pompeianos defensos tamen aggredi Cæsar statuit, tessera Veneris proposita, cum Pompeius ad ex- Appian. citandam patris memoriam Pietatem suis dedisset. Tredecim Pompeius legiones in prælium deduxerat, equitatu Auct. de lateribus circumfuso, et levi armatura, sex millium nu- B. Hisp. mero, quibus prope alterum tantum accessit ab auxiliaribus Hispanis Maurisque: filios enim suos Pompeio rex Strabo, Bocchus auxilio miserat; cum adversarius ejus Bogud in xvi1.p.

828. Dio, præsidiis Cæsaris esset. Ceterum auxilia utrobique haud magno fuerunt usui : pugnaque vix tentata, Romanis militibus campum reliquerunt.

(

6 Et neque constitutam edd, ante Crev.

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small]

Auct. de 52. Cohortes octoginta Cæsar eduxerat, cum octo mil-
B. Hisp. libus equitum. Hi virtute superiores hostibus, iniqui-

tate loci laborabant, ad extremæ planitiei voraginosa Flor. 1v. 2. progressi. Nullo unquam prælio fluctuata magis Cæsaris Vell

. 11.55. fortuna est : ut prope Juliani diffiderent victoriæ. Diu Plut. Cæs. Flor, pari Marte nihil aliud quam occidebant occidebanturque :

donec pugnando utrimque fessis, velut tacitis induciis

quies et mæstum silentium tenuit. Mox renovata pugna, Oros.v1.16. impulsum est illud veterani militis invictum robur, ne Plut. Flor.

prorsus fugeret, verecundia magis quam virtute re

tentum. Oros.

53. Ibi vero Cæsar vinci insuetus, ad præveniendum
Suet.Cæs. hoc dedecus cogitasse de consciscenda sibi nece traditur.
36.
Flor. Id quidem constat, equum e conspectu abduci jussisse,

,
Strat. 11. 8. scutoque cujusdam arrepto in primam provolasse aciem,
Appian. “increpita fortuna, quæ veterem ducem semperque victo-
Vell, Plut. rem pueris proderet. Variis inde vocibus pudorem vir-

tutemque suorum stimulans, cum ante prima signa sic Appian. procurrisset, ut vix decem ab hoste pedibus distaret, mag

nam in se conjectam vim missilium excepit scuto, aut Auct. de modica corporis declinatione vitavit. Tum vero connisi B. Hisp. decumani, quorum in mediocri numero maxima virtus ex

tabat, redintegrarunt prælium: nec hostes rem gesse

runt segnius, quos et ipsos suus imperator, adolescens Vell. impetus ad bella maximi, dimisso itidem equo pericula? Dio.

communicans, animabat. Appian. 54. Cum ita pari animo ac Marte totam ferme diem Flor, et

continuata pugna esset, sub vesperam, unde minime speDio.

rabatur, orta est victoriæ occasio. Rex Bogud, qui in-
itio prælii reliquerat locum, cum instare sibi neminem
cerneret, dum adversarii contumacissima pugna detinen-
tur, tentandorum castrorum consilio capto, Labienum non
fefellit. Idcirco protinus quinque cohortes ex acie sua
detractas subsidio castris ire jussit. At Cæsar, his abire
visis, fugere inclamavit hostem, sive credens ita esse, sive
hac specie abusurus ad victoriam. Hinc certe et erecti
Juliani, et territi hostes sunt: veræque mox fugæ initium
fuit, falso credita, cum etiam, errore comperto, non am-

[merged small][merged small][ocr errors][merged small][ocr errors]

7 Periculo edd. ante Crev.

plius restitui turbati ordines possent. Hæc pugna pug- Auct, de nata Liberalibus, advertit hominum curam, ut eodem Gros. Plut. die ante quadriennium Italiam a Pompeio relictam re- Ep. Mat. cordarentur. Victi pars in castra, pars in oppidum ad Cic. ix.

ad Alt. ep. refugerunt. Castra expugnata sunt, pari prope utro- 15. Dio.

rumque clade,

[ocr errors]

55. Mundam quia Cæsar statim circumvallari impera- Flor. verat, ne quis per noctem evaderet, et aggeri exstruendo nec temporis satis nec materiæ suppetebat; congesta sunt Val. Max. hostilia cadavera, aggerque ex his effectus, valli vicem VII. 6.

Appian. scutis pilisque et jaculis, quis confixa corpora tenebantur, Dio. explentibus. Et gaudebat feeda crudelitate miles, ver- Auct. de

B. Hisp. tendisque ad oppidum occisorum capitibus, tanquam virtutis suæ testimonio delectabatur.

56. Cecidisse tradunt eo prælio Pompeianorum supra Plut. triginta millia, quos inter Labienum et Varum, quibus Auct.de

B. Hisp. fieri Cæsar funus jussit: et equitum Romanorum ex Appian.

Vell,
Urbe et provincia circiter tria millia. Aquilæ omnes

Auct. de
captæ, cum signis et fascibus, præterea duces belli sep- B. Hisp.
temdecim. Victores desiderati ad hominum mille, pe-
dites equites, promtissimus quisque, et vulnerati ad
quingentos. Hoc de prælio dixisse Cæsarem ferunt,

Appian. sæpe se de victoria, tum primum de salute dimicasse.'

Plut. 57. Ceterum perditarum rerum nuntius ad Sex. Pom- Auct. de peium Valerius adolescens Cordubam ex prælio venit. B, Hisp. Idcirco Sextus, distributa equitibus pecunia, nocte Corduba profectus est, ad Cæsarem de pace iturum simu

Dio, Flor. lans: ceterum perfugit in Celtiberiam, ibique repertis Cic. ad latebris, latrocinio se toleravit. Diversa Cnæo fortuna Att. XI!.

37.Appian, fuit. Is primum ex acie centum quinquaginta equitibus, Auct. de peditibusque paucis comitatus, non prius remisit fugam, B. Hisp. quam Carteiam pervenisset, Munda distantem millibus Strab. 1, passuum ducentis," ubi naves habebat. Interea Cæsar p.141. Dio.

Appian,

4 Liberalihus] Liberalia inci- modo notandus est Orosii error,
debant in diem xvi. Kal. Apri- qui pugnam ad Muodam eo die
Jes, quo die Pompeinm Brun pugnatam esse scribit quo Pom.
disio solvisse ex Italia fugien. peius quadriennio ante ex Ur.
tem constat ex epistola Matii ad be' aufugerat. Scribere de
Ciceronem. Itaque ille scrupu. buisset'ex Italis.' Crev.
lus qui torsit bac de re Lipsium, 5 Millibus passuum ducentis]
ut ipse testatur ep. 31. ad Ger. Leucis nostralibus fere 67, Crev.
manos, jam nullus est. Tantum.

« IndietroContinua »