Immagini della pagina
PDF
ePub
[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

urbe, Capitolium tamen atque arcem Diique & homines Romani tenuerint, habitaverint; victoribus Romanis recuperata urbe, arx quoque & Capitolium deferitur: & plus vaftitatis huic urbi fecunda noftra fortuna faciet, quàm adverfa fecit. Equidem, fi nobis cum urbe fimul pofita traditaque per manus religiones nulla effent, tamen tam evidens numen hac tempeftate rebus affuit Romanis, ut omnem negligentiam divini cultus exemptam hominibus putem. Intuemini enim horum deinceps annorum vel fecundas res vel adverfas: invenietis omnia profpere eveniffe fequentibus Deos, adverfa fpernentibus. Jam omnium primum Vejens bellum (per quot annos, quanto labore geftum!) non ante cepit finem, quàm, monitu Deorum, aqua ex lacu Albano emiffa eft. Quid hac tandem urbis noftra clades nova ? num ante exorta eft, quàm fpreta vox cœlo emissa de adventu Gallorum? quàm gentium jus ab legatis noftris violatum? quàm à nobis, quum vindicari deberet, eadem negligentia Deorum prætermiffum? Igitur victi captique ac redempti tantum pœnarum Diis hominibufque dedimus, ut terrarum orbi documento effemus. Adverfa deinde res admonuerunt religionum. Confugimus in Capitolium ad Deos, ad fedem Jovis optimi maximi : facra in ruina rerum noftrarum alia terra celavimus, alia avecta in finitimas urbes amovimus ab hoftium oculis: Deorum cultum, deferti ab Diis hominibufque, tamen non intermifimus. Reddidere igitur patriam, & victoriam, & antiquum belli decus amiffum ; & in bofies, qui caci avaritia in pondere auri fœdus ac fidem fefellerunt, verterunt terrorem, fugamque & cadem.

434

T3

LII. Hac

LII. Hac culti neglectique numinis tanta monimenta in rebus humanis cernentes, ecquid fentitis Quirites quantum vixdum ex naufragiis prioris culpa cladifque emergentes paremus nefas? Urbem Aufpicatò inauguratóque conditam habemus : nullus locus in ea non religionum Deorumque eft plenus ; facrificiis folennibus non dies magis ftati quàm loca funt, in quibus fiant. Hos omnes Deos, publicos privatofque, Quirites, deferturi eftis? Quàm par veftrum factum eft, quod in obfidione nuper in egregio adolefcente C. Fabio, non minore hoftium admiratione quàm veftra, confpectum eft ; quum inter Gallica tela degreffus ex arce folenne Fabia gentis in colle Quirinali obiit ? An gentilitia facra ne in bello quidem intermitti, publica facra Romanos Deos etiam in pace deferi placet ? & pontifices flaminefque negligentiores publicarum religionum effe, quàm privatus in folenni gentis fuerit? Forfitan aliquis dicat, aut Vejis ea nos facturos, aut buc inde miffuros facerdotes noftros, qui faciant, quorum neutrum fieri falvis carimoniis poteft: & ne omnia generatim facra, omnefque percenfeam Deos in Fovis epulo, num alibi, quàm in Capitolio pulvinar fufcipi poteft? Quid de aternis Vefta ignibus, fignoque, quod imperii pignus cuftodia ejus templi tenetur, loquar? quid de ancilibus veftris, Mars Gradive, tuque Quirine pater? bac omnia in profane deferi placet facra, aqualia urbi, quadam vetuftiora origine urbis ? Et videte, quid inter nos ac majores interfit: illi facra quadam in monte Albano Lavinioque nobis facienda tradiderant. An ex hoftium urbibus Romam ad nos transferri facra religiofum fuit; hinc fine piaculo in hoftium urbem

[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small]

Vejos transferemus · Recordamini agitedum, quoties facra inflaurentur, quia aliquid ex patrio ritu negligentia cafuve pratermiffum eft. Modò que res, poft prodigium Albani lacus, nifi inftauratio facrorum aufpiciorumque renovatio, affecta Vejenti bello reipublica remedio fuit? At etiam, tanquam veterum religionum memores, & peregrinos Deos tranBulimus Romam, & inftituimus novos. Juno Regina tranfvelta à Vejis nuper in Aventino, quàm infigni ob excellens matrenarum ftudium, celebrique dedicata eft die? Ajo Locutio templum propter coeleftem vocem exauditam in Nova via juffimus fieri: Capitolinos ludos folennibus aliis addidimus 3 collegiumque ad id novum, auctore fenatu, condidmus. Quid horum opus fuit fufcipi, fi uma cum Gallis urbem Romanam reliéturi fuimus ? fi non voluntate manfimus in Capitolio per tot menfes obfidionis & fi ab hoftibus metu retenti fumus? De favris loquimur, & de templis : quid tandem de faTerdotibus ? Nonne in mentem venit, quantum piaculi committatur ? Veftalibus nempe una illa fedes eft, ex qua eas nihil unquam præterquam urbs Tapta movit. Flamini diali noctem unam manere extra urbem nefas eft: hos Vejentes pro Romanis facturi eftis facerdotes, & Veftales tua te deferent Vefia? & flamen peregre habitando, in fingulas noctes tantum fibi reique publica piaculi contrahet? Quid alia, qua aufpicatò agimus omnia fere intra pomarium, cui oblivioni, aut cui negligentia damus ? Comitia curiata, que rem militarem continent; comitia centuriata, quibus confules tribunofque militares creatis ; ubi aufpicatè, nifi ubi adso

lent,

lent, fieri poffunt? Vejofne hac transferemus ? an comitiorum cauffa populus tanto incommodo in de fertam hanc ab Diis hominibusque urbem conveniet?

LIII. Sed res ipfa cogit vaftam incendiis ruinisque relinquere urbem, & ad integra omnia Vejos migrare, nec hic adificando inopem plebem vexare. Hanc autem jactari magis cauffam, quàm veram esse, ut ego non dicam, apparere vobis, Quirites, puto: qui meminiftis ante Gallorum adventum falvis teEtis publicis privatifque, ftante incolumi urbe, hane eandem rem actam effe, ut Vejos tranfmigraremus. Et videte, quantum inter meam fententiam veftramque interfit, tribuni. Vos, etiam fi tunc faciendum non fuerit, nunc utique faciendum putatis: ego contra, (nec id mirati fitis priufquam, quale fit, audieritis) etiam fi tunc migrandum fuiffet incolumi tota urbe, nunc has ruinas relinquendas non cenferem: quippe tum cauffa nobis in urbem captam migrandi victoria effet, gloriofa nobis ac pofteris noftris nunc hac migratio nobis mifera ac turpis, Gallis gloriofa eft. non enim reliquiffe victores, fed amififfe victi patriam videbimur. hoc ad Alliam fuga, hoc capta urbs, hoc circumfeffum Capitolium neceffitatis impofuiffe, ut defereremus penates noftros, exfiliumque ac fugam nobis ex eo loco confcifceremus, quem tueri non poffemus. & Galli evertere potuerunt Romam, quam Romani reflituere non videbuntur potuiffe? Quid reftat, nifi ut jam novis copiis veniant, (conftat enim vix credibilem multitudinem effe) habitare in capta ab se, deferta à vobis, hac urbe velint, finatis ? Quid, fi non

:

[ocr errors]
[ocr errors]

27

Galli boc, fed veteres hoftes veftri, qui Volfcrve faciant, ut commigrent Romam velitifne illos Romanos, vos Vejentes effe? an malitis hanc folitudinem veftram, quàm urbem hoftium effe ? non equidem video quid magis nefas fit. Hae fcelera, quia piget readificare, hac dedecora pati parati eftis? fi tota urbe nullum melius ampliufve tectum fieri pof fit, quàm cafa illa conditoris eft noftri: non in cafis, ritu paftorum agreftiumque, habitare eft fatius inter facra penatefque veftros, quàm exfulatum publicè ire Majores noftri, convena paftorefque, quum in bis locis nihil prater filvas paludefque effet, novam urbem tam brevi adificaverunt : nos, Capitolio, arce incolumi, ftantibus templis Deorum, adificare incenfam piget? & quod finguli facturi fuimus, fi ades noftra deflagraffent, hoe in publico incendio univerfi recufamus facere ?

LIV. Quid tandem, fi fraude, fi cafu Vejis incendium ortum fit, ventoque (ut fieri poteft) diffufa flamma magnam partem urbis abfumat; Fidenas inde, aut Gabios, aliamve quam urbem quafituri fimus, quo tranfmigremus? Adeò nihil tenet folum patria, nec hac terra, quam matrem appellamus, fed in fuperficie tignifque caritas nobis patria pendet? Equidem fatebor vobis, (etfi minus injuria veftra quàm mea calamitatis meminiffe juvat) quum abeffem, quotiefcunque patria in mentem veniret, hac omnia occurrebant, colles, campique, & Tiberis, & affueta oculis regio, & boc coelum, fub quo natus educatufque effem. que vos, Quirites, nunc moveant potiùs caritate fua, ut maneatis in fede veftra, quàm poftea, quum reliqueritis ea, macerent defiderio. Non fine cauffa

« IndietroContinua »