Immagini della pagina
PDF
ePub

11

situs est,

12

mare etiam per totam Italiæ longitudinem, ab Alpibus ad
fretum Siculum, fama nominis sui inplesset, tamen, quum

mænibus bellum propulsare posset, in aciem copias eduxit.
10 Secundum inde prælium Latinis, Æneæ etiam ultimum Æneæ
operum mortalium fuit.

quemcumque eum mors. dici jus fasque est, 13 super Numicium flumen. Jovem 14 indigetem adpellant.

III. Nondum maturus imperio Ascanius Æneæ filius erat : tamen id imperium ei ad puberem ætatem incolume mansit. 15 tantisper tutela muliebri (tanta indoles in Lavinia erat) res Latina et regnum avitum paternumque puero stetit. 16 Haud nihil ambigam, (quis enim rem tam veterem 17 pro certo adfirmet?) hiccine fuerit Ascanius, an major, quam hic, Creusa matre Ilio incolumi natus, comesque inde paternæ fugæ, quem Julum eumdem Julia gens auctorem nominis sui nuncupat. Is Ascanius, ubicumque et quacumque matre genitus, (certe natum Ænea constat) abundante Lavinii multitudine, florentem jam (ut tum res erant) atque opulentam urbem matri, seu novercæ, reliquit: novam ipse aliam 18 sub Albano monte condidit; quæ, 19 ab situ porrectæ in dorso urbis, Longa Alba adpellata. Inter La- Alba Longa vinium et Albam Longam coloniam deductam triginta

conditur. ferme interfuere anni: tantum tamen opes creverant, maxime fusis Etruscis, ut ne morte quidem Æneæ, nec deinde, inter muliebrem tutelam rudimentumque primum puerilis regni, movere arma aut Mezentius Etruscique, aut ulli alii

9 Mænibus propulsare bellum] In- Æneam, quem hic Livius vocat Indiclusus intra muros propulsare ho- getem, Dionys. Halicarnasseus Græce stem.

z Jóvsov Jsoy, i. e. terrenum deum ap10 Secundum] Intellige secundum pellat. ordine, cui mox opponitur etiam ulti- 15* Tantisper] Interea dum Ascamum. Primum prælium Aborigini. nius adolescit. bus simul Trojanisque fuerat adversus 16 Haud nihil ambigam] Dubito Turnum.

utrum Ascanius, qui post Æneam re11 Situs est] Conditus, sepultus. gnavit, fuerit hic, i. e. puer is, de Monumentum ipsi a Latinis extru- quo hactenus, quem diximus natum ctum Augusti ævo adhuc viscbatur, ex Lavinia; an alter major ætate teste Dionysio Hal. l. 1.

quam hic, Creusa matre ... natus. 12. Quemcunque] Quocunque eum 17 * Pro certo] Sic infra 1. IV. 55. nomine appellari humana divinaque illa pro certo habenda. + Malit Gronojura volunt. Relatis enim in deo- vius pro certa: ei assentitur unus ex rum numerum novum nomen apud Hearnii codicibus. cælestes imponebatur : ut Romulus 18 Sub Albano monte] In eo monte, dictus est Quirinns, Melicertes Palæ. qui postea Albanus de nomine urbis mon. De vocibus jus et fas, vid. not. dictus est. ad c. 32. infra.

19 Ab situ] Ab situ urbis porrectæ 13 Super] Juxta. Super Numici in longum super clivo montis, Longa ripam, ut scribit Auctor lib. de Ori. cognominata est. Albæ nomen ab cogine gentis Romanæ.

lore suis cum triginta olim porcellis 14 Indigetem) Dii indigetes erant ab Ænea repertæ deductum esse voii, quos merita in cælum vocaverant, lunt Virg. Æn. VIII. et Auctor libri de quasi inde, i. e. e terra geniti. Hinc Origine gentis Romanæ.

[ocr errors]

adcolæ ausi sint. Pax ita convenerat, ut Etruscis Latinis

que fluvius Albula, quem nunc Tiberim vocant, finis esset. Albani 20 Silvius deinde regnat, Ascanii filius, casu quodam in silvis reges. natus. Is Ænean Silvium creat. is deinde Latinum Sil

vium. Ab eo 31 coloniæ aliquot deductæ, Prisci Latini ad-
pellati. Mansit Silviis postea omnibus cognomen, qui
Albæ regnarunt.

Latino Alba ortus, Alba Atys, Atye Ca-
pys, Capye Capetus, Capeto Tiberinus; qui, in trajectu Al-
bulæ amnis submersus, celebre ad posteros nomen flumini
dedit. Agrippa inde Tiberini filius; post Agrippam Ro-
mulus Silvius, a patre accepto imperio, regnat. Aventino,
fulmine ipse ictus, regnum per manus tradidit : is, sepultus
in eo colle, qui nunc est pars Romanæ urbis, cognomen
colli fecit. Proca deinde regnat: is Numitorem atque
Amulium procreat. Numitori, qui stirpis maximus erat,
regnum vetustum Silviæ gentis legat. Plus tamen vis po-
tuit, quam voluntas patris aut verecundia ætatis. Pulso
fratre, Amulius regnat : addit sceleri scelus: stirpem fratris
virilem interimit: fratris filiæ Rheæ Silviæ per speciem
honoris, quum 22 Vestalem eam legisset, perpetua virginitate

spem partus adimit.
Romuli et IV. Sed 23 debebatur, ut opinor, fatis tantæ origo urbis,
Remi ortus, maximique 24 secundum Deorum opes imperii principium.

Vi compressa Vestalis, quum geminum partum edidisset, seu
ita rata, 25 seu quia Deus auctor culpæ honestior erat, Mar-
tem incertæ stirpis patrem nuncupat. Sed nec Dii, nec ho-
mines, aut ipsam, aut stirpem a crudelitate regia vindicant.
sacerdos vincta in custodiam datur; pueros in profluentem
aquam mitti jubet. 26 Forte quadam divinitus super ripas
Tiberis effusus lenibus stagnis, nec adiri usquam 7 ad justi

[merged small][ocr errors]

20 Sylvius. . . Ascanii filius) Eum frustra impeditam ipsa per se ad feliVirg. VI. Æn. v. 763. et Dion. l. 1. cem exitum perduxisse. Rneæ ipsius filium fuisse volunt. 24 Secundum deorum opes] Post ip

21 Colonia ] Nominantur ab Auctore sorum deorum imperium. libri de Orig. gentis Romanæ, Præne- 25*Seu quia deus auctor culpæ honeste, Tibur, Gabii, Tusculum, Cora, stior erat] Seu quia honestius putabat Pometia, Corioli, (sic enim legendum a se nominari posse Deum auctorem videtur, non Locri) Crustumium, Ca- culpæ, quam virum mortalem. meria, Bovillæ, ceteraque oppida cir- 26 Forte quadam divinitus] Non incumquaque. Virgilius VI. Æn. v. 773. solitum antiquis Fortem ipsam, sive et seq. numerat quoque inter colonias ea quæ casu eveniunt, divinæ curæ Albanorum regum, Nomentum, fi- assignare. Sic aliquoties Plutarchus denas, Collatiam, Castrum Inui, et Irią givà qúxn. Blanditur tamen GruBolam.

teri conjectura : Forte quadam, an 22 Vestalem] De vestalibus vide divinitus ; quum præsertim Sueton. infra c. 20.

in Claud. c. 13. casu quodam, an di23 Debebatur ... fatis tantæ origo ur- vinitus. bis] Oportebat ut fata divinumque 27 Ad justi cursum. . . . amnis] Ad fuisse

tantæ urbis eum locum, ubi amnis pleno alveo flueviderentur, et rem humanis consiliis bat. Justum quocunque in genere est

numen

cursum poterat, amnis; et, posse quamvis languida mergi aqua infantes, spem ferentibus dabat: ita velut defuncti regis imperio, in proxima adluvie, 28 ubi nunc ficus Ruminalis est, (Romularem vocatam ferunt) pueros exponunt. Vastæ tum in iis locis solitudines erant. Tenet fama, quum fluitantem alveum, quo expositi erant pueri, tenuis in sicco aqua destituisset, lupam sitientem ex montibus, qui circa sunt, ad puerilem vagitum cursum flexisse : eam submissas infantibus adeo mitem præbuisse mammas, ut lingua lambentem pueros magister regii pecoris invenerit. Faustulo Educatio et fuisse nomen ferunt. Ab eo ad stabula Larentiæ uxori edu- adolescen

tia. candos latos. Sunt, qui Larentiam, vulgato corpore, lupam inter pastores vocatam putent; inde locum fabulæ ac miraculo datum. 29 Ita geniti, itaque educati, quum primum adolevit ætas, nec in stabulis, nec ad pecora segnes, venando peragrare 30 circa saltus. Hinc, robore corporibus animisque sumto, jam non feras tantum subsistere, sed in latrones, præda onustos, inpetus facere, pastoribusque rapta dividere: et cum his, crescente in dies grege juvenum, 51 seria ac jocos celebrare.

V. Jam tum in Palatino monte 32 Lupercal 3 hoc fuisse ludicrum ferunt, et a Pallanteo, urbe Arcadica, Pallantium, dein 34 Palatium“, montem adpellatum. Ibi Evandrum, qui 35 ex eo genere Arcadum 36 multis ante tempestatibus ea tenuerat loca, sollemne adlatum ex Arcadia instituisse, ut nudi juvenes, 57 Lyceum Pana venerantes, 58 per lusum

ita Gron. Crev. & Palatium deinde Palatinum Gron. Crev. e tenuerit Crev. id quod suam quamdam plenitudinem dubitari non potest quin referatur ad et absolutionem habet. Justus érer- ludicrum. Scripsit fortasse Livius citus, justa arma, justa ætas.

Lupercale hoc ludicrum, quomodo 28 Ubi nunc ficus Ruminalis est] Sueton, in Aug. c. 31. Lupercale saIn media urbe Roma. Vid. Festum in voce Ruminalem.

33 Hoc] Quod hodieque apud nos 29 Ita geniti] Quomodo geniti, ex. celebratur. Sic infra c. 42. Hunc or. positi, educati, agniti demum a Nu- dinem, i. e. eum qui hodieque servamitore Romulus ac Remus fuerint, tur: et sæpe alias. fusius ac plenius disserunt Dion. l. I.; 34 Palatium, deinde Palatinum] Plut. in Rom. Ceterum unus e codd. Optimi e scriptis nostris, ut et quidam regiis habet itaque educati, quemad. Gronovianis, Pallantium, deinde modum et MSS. a Gronovio inspecti. Palatium. Et eodem modo infra c. 30 Circa saltus] Saltus qui circa 7. et c. 12. Palatium, Palatio, ubi erant.

vulgo editi habent Palatinum, Pala. 31'Seria ac jocos celebrare] Seria, tino. ut pugnas adversus latrones, adver- 35' Ex co genere Arcadum] Ex illa sus vastatrices agrorum feras : jocos, Arcadum tribu quæ Pallanteim incout ludicra certamina, solennem festo. lebat, rum dierum lasciviam, Celebrare est 36 Multis antca tempestatibus tenuemagna frequentia, magno cum homi. rit loca] Sic habent plurimi codices, num numero peragere.

Gronovio teste: quibus adstipulantur 32 Lupercal] Hoc nomen plerum- quinque e nostris. Vulgo ea tenucrat que designat locum ipsum in Palatino loca. monte Pani Lyceo consecratum. Hic

37 Lyceum Pana] Pan dictus est

crum.

1

et Remus a sceret.

atque lasciviam currerent; quem Romani deinde vocarunt
Inuum. Huic deditis ludicro, quuin sollemne notum esset,
insidiatos ob iram prædæ arnissæ latrones, quum Romulus vi
se defendisset, Remum cepisse; captum regi Amulio tradidis-
se, 39 ultro accusantes. Crimini maxime dabant, in Numito-
ris agros ab his inpetum fieri : inde eos, conlecta juvenum
manu, hostilem in modum prædas agere. sic Numitori ad
supplicium Remus deditur. Jam inde ab initio Faustulo
spes fuerat, regiam stirpem apud se educari; nam et expo-
sitos jussu regis infantes sciebat, et tempus, quo ipse eos
sustulisset, ad id ipsum congruere; sed rem inmaturam,
nisi aut per occasionem, aut per necessitatem, aperiri no-
luerat. necessitas prior venit. ita, metu subactus, Romulo
rem aperit. Forte et Numitori, quum in custodia Re-
mum haberet, audissetque, geminos esse fratres, 40 compa-
rando et ætatem eorum, et ipsam minime servilem indo-

lem, tetigerat animum memoria nepotum : sciscitandoque Romulus 11 eodem pervenit, ut haud procul esset, quin Remum agno

Ita * undique regi dolus nectitur. Romulus, non
Numitore
agniti.

cum globo juvenum, (nec enim erat ad vim apertam
par) sed aliis alio itinere jussis certo tempore ad regiam

venire pastoribus, ad regem inpetum facit: et a domo
Amulium Numitoris alia comparata manu adjuvat Remus. ita regem
obtruncant, obtruncant.
et Numito-
rem restitu-

VI. Numitor, inter primum tumultum hostes invasisse unt. urbem atque adortos regiam dictitans, quum pubem Alba

nam in arcem præsidio armisque obtinendam avocasset;
postquam' juvenes, perpetrata cæde, pergere ad se gratu-
lantes vidit, extemplo advocato concilio, scelera in se fra-
tris, originem nepotum, ut geniti, ut educati, ut cogniti es-
sent, cædem deinceps tyranni, seque ejus auctorem osten-
dit. Juvenes, per mediam concionem agmine ingressi,

f pro postquam Gron. et Crev. propemodum semper exhibent posteaquam. Id in universum monuisse satius, opinor, erit, quam tædium lectoribus eadem adnotatione prope singulis paginis excitare. Lyceus, inquit Servius ad VIII. Æn.

contra quam ab eo expectetur, aut v. 343. quod lupos non sinat in oves fieri deceat. Sic hoc loco latrones, sævire. Lupus enim Græcis est aúxos. qui omnibus suppliciis, tum ob latroIdem ait Pani montem Lyceum in Ar. cinia, tum ob injustam vim in Rorpucadia consecratum fuisse. "De Inui ap- lum et Remum, digni erant, ipsi eos pellatione vid. Serv. ad VI. Æn. v. 775.

38 Per lusum] Olim editi, per lu- 40 Comparando] Comparando ætaxum. Correxit Gronovius : nec ullam tem et indolem horum juvenum, cum tamen allegavit auctoritatem, quasi ea et ætate et indole, qua esse debehæc emendatio sola conjectura nite. bant nepotes, si adhuc viverent.

At duo e regiis codd. vel opti. 41 Eodem] Quo Faustulus. Nisi mi, et Sorbonicus, diserte exhibent forte malis eo demum. Duo e nostris per lusum.

MSS. co pervenit. 39 Ultro] Hujus vocis hæc vis est, 42*Undique] Et ab Romulo, et ab ut denotet quidpiam geri ab aliquo, Numitore.

accusant.

retur.

quum avum regem salutassent, secuta ex omni multitudine consentiens vox ratum nomen imperiumque regi effecit. Ita Numitori Albana permissa re, Romulum Remumque Urbis concupido cepit, in iis locis, ubi expositi, ubique educati erant, dendæ con:

silium capiurbis condendæ. et 43 supererat multitudo Albanorum La-unt. tinorumque. ad id pastores quoque accesserant, qui omnes facile spem facerent, parvam Albam, parvum Lavinium præ ea urbe, quæ conderetur, fore. Intervenit deinde his cogitationibus avitum malum, regni cupido, atque inde foedum certamen coortum a satis miti 14 principio 5. Quoniam gemini essent, nec ætatis verecundia discrimen facere posset, ut Dii, quorum tutela ea loca essent, auguriis legerent, qui nomen novæ urbi daret, qui conditam imperio regeret, Palatium Romulus, Remus Aventinum ad inaugurandum 45 templa capiunt.

VII. Priori Remo augurium venisse fertur, sex vultures : ja mque, nunciato augurio, quum duplex numerus Romulo se ostendisset, utrumque regem sua multitudo consalutaverat. 46 tempore illi præcepto, at hi numero avium, regnum trahebant. Inde, cum altercatione congressi, 47 certamine Remus a irarum ad cædem vertuntur. ibi in turba ictus Remus ceci- fratre occi

ditur. dit. Vulgatior fama est, ludibrio fratris Remum novos transiluisse muros : inde ab irato Romulo (quum verbis quoque increpitans adjecisset, Sic deinde, quicumque alius transiliet monia mea) interfectum. Ita solus potitus imperio Romu- Roma cond. lus; 48 condita urbs conditoris nomine adpellata. Palatium 01. VII. 1. primum, in quo ipse erat educatus, muniit: sacra Diis aliis 2. ante C.

N. 751. Albano ritu, Græco Herculi, ut ab Evandro instituta erant, facit. Herculem' in ea loca, Geryone interemto, boves Herculis

adventus in 6 principio. Hic minorem interpunctionem habet Gron. conjuncta oratione ad

Latium, regeret usque. Ibi autem major interpunctio dirimit orationem. h Pala. tinum Gron. Crev,

i flerculem etc. Hic initium capitis septimi fecit 43 * Supererat multitudo] Abunda- 47' Certamine irarum] Dum cerbat.

tant utriusque iræ, et ex ipso confli. 44 Principio] Nempe, ut, quoniam ctu exardescunt. essent gemini ... dii auguriis lege- 48 Condita urbs] Ex Catonis senrent ...

tentia, Roma condita est ipsis Palili45 Templa] Templum dicebatur et bus, XI. Kal. Maii anni 1. Olympiadis spatium quoddam in aere ab augure Vil. ante Christum 751. Mirum prodefinitum, intra quod auspicia capta- fecto hic non indicasse Livium, quot bat ; et ipse locus, ubi sedem cepe- annos existimaret ab urbe condita ad rat ad captanda auspicia. A templo sua tempora elapsos esse. Quid de ea ita intellecto dictum est contemplari. re noster scriptor senserit, expendit

46* Tempore illi præcepto] Illi qui doctissimus Dodwellus, Dissert. X. de Remo favebant, regnum ad eum tra- Cyclis Romanorum : et eum Catoniahebant, sive ejus esse debere conten- nam æram secutum fuisse, quæ Vardebant, quod augurium ei oblatum roniana duobus annis brevior est, protempore prius esset : hi, qui Romulo, bare nititur. Dodwellum secutus est ad eum pertinere regnum dicebant, in sua Livii editione vir multijugæ quod major sese ei ostendisset avium eruditionis, Jo. Clericus; nos Clerinumerus,

cum.

« IndietroContinua »