Immagini della pagina
PDF
ePub
[ocr errors][ocr errors]

berari quam

destiam viri cognovi. verum sententia eius mihi non crudelis 17 -quid enim in talis homines crudele fieri potest?—sed aliena a re publica nostra videtur. nam profecto aut metus aut 18 iniuria te subegit, Silane, consulem designatum genus poenae s novom decernere. de timore supervacuaneum est disserere, 18 cum praesertim diligentia clarissumi viri consulis tanta praesidia sint in armis. de poena possum equidem dicere id quod 20 res habet, in luctu atque miserüs mortem aerumnarum requiem

non cruciatum esse, eam cuncta mortalium mala dissolvere, 10 ultra neque curae neque gaudio locum esse. sed, per deos 21

inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadvorteretur? an quia lex Porcia 22 vetat? at aliae leges item condemnatis civibus non animam

eripi sed exilium permitti iubent. an quia gravius est ver- 23 15

necari? quid autem acerbum aut nimis grave est in homines tanti facinoris convictos? sin quia levius est, qui 24 convenit in minore negotio legem timere, cum eam in maiore neglegeris? at enim quis reprehendet, quod in parricidas rei 25

publicae decretum erit? tempus dies fortuna, cuius lubido 30 gentibus moderatur. illis merito accidet quidquid evenerit.

ceterum vos, patres conscripti, quid in alios statuatis con- 26 siderate. ' omnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt. 27 sed ubi imperium ad ignaros [eius] aut minus bonos pervenit,

novom illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et 23 non idoneos transfertur. Lacedaemonii devictis Atheniensibus 28

triginta viros inposuere, qui rem publicam eorum tractarent.

ei primo coepere pessumum quemque et omnibus invisum in- 20 v demnatum necare. ea populus laetari et merito dicere fieri.

post ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubi- 30 30 dinose interficere, ceteros metu terrere : ita civitas servitute 31

obpressa stultae laetitiae gravis poenas dedit. nostra memoria 32 victor Sulla cum Damasippum et alios eiusmodi, qui malo rei publicad creverant, iugulari iussit, quis non factum eius lauda

[ocr errors]

bat? homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem 33 publicam exagitaverant, merito necatos aiebant. sed ea res

magnae initium cladis fuit. nam uti quisque domum aut

villam, postremo vas aut vestimentum alicuius concupiverat, 34 dabat operam ut is in proscriptorum numero esset. ita illi, 5

quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahe

bantur, neque prius finis iugulandi fuit quam Sulla omnis 35 suos divitiis explevit atque ego haec non in M. Tullio

neque his temporibus vereor, sed in magna civitate multa et 36 varia ingenia sunt. potest alio tempore alio consule, cui item lo

exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi : ubi hoc

exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis 37 illi finem statuet aut quis moderabitur? maiores nostri,

patres conscripti, neque consili neque audaciae umquam

eguere, neque illis superbia obstabat quo minus aliena insti- 15 88 tuta, si modo proba erant, imitarentur. arma atque tela

militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. postremo quod ubique apud socios

aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi ex39 equebantur, imitari quam invidere bonis malebant. sed eodem 20

illo tempore Graeciae morem imitati verberibus animadvorte

bant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant. 40 postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones

valuere, circumveniri innocentes, alia huiuscemodi fieri coe

pere, tum lex Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus ag 41 legibus exilium damnatis permissum est. hanc ego causam,

patres conscripti, quo minus novom consilium capiamus in 42 primis magnam puto. profecto virtus atque sapientia maior

illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere quam 43 in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. placet igitur eos 30 • dimitti et augeri exercitum Catilinae? minume. sed ita

censeo, publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxumę opibus valent, neu quis de

3

paravere.

eis postea ad senatum referat neve cum populo agat: qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem omnium facturum.'

62. Postquam Caesar dicundi finem fecit, ceteri verbo alius salii varie adsentiebantur, at M. Porcius Cato rogatus sententiam huiuscemodi orationem habuit.

Longe mihi alia mens est, patres conscripti, cum res atque 2 pericula nostra considero et cum sententias nonnullorum

ipse mecum reputo. illi mihi disseruisse videntur de poena 10 eorum, qui patriae parentibus aris atque focis suis bellum

res autem monet cavere ab illis magis quam quid in illos statuamus consultare. nam cetera malificia tum per- 4 sequare, ubi facta sunt, hoc nisi provideris ne accidat, ubi

evenit, frustra iudicia inplores: capta urbe nihil fit reliqui 15 victis. sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper 8

domos villas signa tabulas vostras pluris quam rem publicam fecistis : si ista cuiuscumque modi sunt quae amplexamini retinere, si voluptatibus vostris otium praebere voltis, exper

giscimini aliquando et capessite rem publicam. non agitur 8 30 de vectigalibus neque de sociorum iniuriis : libertas et anima

nostra in dubio est. saepe numero, patres conscripti, multa 7 verba in hoc ordine feci, saepe de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa

advorsos habeo : qui mihi atque animo meo nullius umquam 8 25 delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini malefacta

condonabam. sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen e res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat. nunc 10 vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque

quantum aut quam magnificum imperium populi Romani sit, 30 sed haec cuiuscumque modi videntur, nostra an nobiscum

una hostium futura sint. hic mihi quisquam mansuetudinem u et misericordiam nominat. iam pridem equidem nos vera vocabula rerum amisimus, quia bona aliena largiri liberalitas,

malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in 12 extremo sita est. sint sane, quoniam ita se mores habent, í liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus

aerari; ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis 13 sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant. bene et com-s

posite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea quae de inferis memo

rantur, divorso itinere malos a bonis loca taetra inculta foeda 14 atque formidulosa habere. itaque censuit pecunias eorum

publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, vide-10

licet timens ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis v 15 aut a multitudine conducta per vim eripiantur. quasi vero

mali atque scelesti tantum modo in urbe et non per totam

Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendun18 dum opes minores sunt. quare vanum equidem hoc con- 15

silium est, si periculum ex illis metuit: sin in tanto omnium

metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis 17 timere. quare cum de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro

certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus 18 coniuratis decernere. quanto vos attentius ea agetis, tanto 30

illis animus 'infirmior erit : si paululum modo vos languere 10 viderint, iam omnes feroces aderunt. nolite existumare,

maiores nostros armis rem publicam ex parva magnam 20 fecisse. si ita res esset, multo pulcherrumam eam

haberemus quippe sociorum atque civium, praeterea armorum a; 21 atque equorum maior copia nobis quam illis est. sed alia

fuere quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt, domi

industria foris iustum imperium, animus in consulundo liber 22 neque delicto neque lubidini obnoxius. pro his nos habemus

luxuriam atque avaritiam, publice egestatem privatim opulen- 30 tiam. laudamus divitias sequimur inertiam. inter bonos et

malos discrimen nullum, omnia virtutis praemia ambitio pos23 sidet. neque mirum. ubi vos separatim sibi quisque con

nos

silium capitis, ubi domi voluptatibus, hic pecuniae aut gratiae servitis, eo fit ut impetus fiat in vacuam rem publicam. sed ego haec omitto. coniuravere nobilissumi cives patriam in- 24

cendere, Gallorum gentem infestissumam nomini Romano ad s bellum arcessunt. dux hostium cum exercitu supra caput est.

Vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra 25 moenia deprensis hostibus faciatis ? misere: ini censeo- 26

deliquere homines adulescentuli per ambitionem-atque etiam armatos dimittatis; ne ista vobis mansuetudo et misericordia, 27 jo si illi arma ceperint, in miseriam convortat. scilicet res ipsa 28

aspera est, sed vos non timetis eam. immo vero maxume. sed inertia et mollitia animi alius alium expectantes cunctamini, videlicet dis inmortalibus confisi, qui hanc rem publicam

saepe in maxumis periculis servavere. non votis neque sup- 29 15 pliciis muliebribus auxilia deorum parantur : vigilando agundo

bene consulundo prospera omnia cedunt. ubi socordiae te atque ignaviae tradideris, nequiquam deos inplores: irati' infestique sunt apud maiores nostros A. Manlius Torquatus 30

bello Gallico filium suum, quod is contra imperium in hostem 30 pugnaverat, necari iussit, atque ille egregius adulescens in-31

moderatae fortitudinis morte poenas dedit. vos de crudelis- 82 sumis parricidis quid statuatis cunctamini? videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat. verum parcite dignitati Lentuli, 83

si ipse pudicitiae, si famae suae, si dis aut hominibus umquam 25 ullis pepercit. ignoscite Cethegi adulescentiae, nisi iterum

patriae bellum fecit. nam quid ego de Gabinio Statilio 84 Caepario loquar? quibus si quicquam umquam pensi fuisset, non ea consilia de re publica habuissent. postremo, patres 85

conscripti, si mehercule peccato locus esset, facile paterer vos 30 ipsa re corrigi, quoniam verba contemnitis. sed undique :

circumventi sumus. Catilina cum exercitu faucibus urget, ali intra moenia atque in sinu urbis sunt hostes, neque parari . neque consuli quicquam potest occulte : quo magis prope

« IndietroContinua »