Immagini della pagina
PDF
ePub

in.

ne.

- ub

erit factam.

xere

е

ent.

ad colloquium : percuncatum deinde, qui mortales essent, unde, is te

aut quo casu profecti domo, quidve quærentes in agrum Lauande

rentem exissent, postquam audierit multitudinem Trojanos esse, ducem Ænean, filium Anchisæ et Veneris, cremata patria

et domo profugos, sedem condendæque urbi locum quærere; ajor et nobilitatem admiratum gentis virique, et animum vel bello ciri vel paci paratum, dextera data fidem futuræ amicitiæ sanxisse. Inde fædus ictum inter duces, inter exercitus salutationem

Ænean apud Latinum fuisse in hospitio, ibi LatiNu

num apud penates deos domesticum publico adjunxisse fædus, - pe filia Àneæ in matrimonium data. Ea res utique Trojanis

spem affirmat tandem stabili certaque sede finiendi erroris. ane Oppidum condunt. Æneas ab nomine uxoris Lavinium osint

appellat. Brevi stirps quoque virilis ex novo matrimonio fuit, wrun cui Ascanium parentes dixere nomen. ntiu

II. Bello deinde Aborigines Trojanique simul petiti. Turnus rex Rutulorum, cui pacta Lavinia ante adventum Æneæ fuerat, prælatum sibi advenam ægre patiens, simul Æneæ Latinoque bellum intulerat. Neutra acies læta ex eo certamine abüit. victi Rutuli: victores Aborigines Trojanique ducem

Latinum amisere. Inde Turnus Rutulique diffisi rebus, ad etero

florentes Etruscorum opes, Mezentiumque eorum regem, confugiunt: qui Cære opulento tum oppido imperitans, jam inde

ab initio minime lætus novæ origine urbis, et tum, nimio plus

quam satis tutum esset accolis, rem Trojanam crescere ratus, etun haud gravatim socia arma Rutulis junxit. Æneas adversus reg

tanti belli terrorem, ut animos Aboriginum sibi conciliaret, ne

sub eodem jure solum, sed etiam nomine omnes essent, Latinos esqui

utramque gentem appellavit. Nec deinde Aborigines Trojanis

studio ac fide erga regem Ænean cessere. fretusque his animis ; P. coalescentium in dies magis duorum populorum Æneas, quan

quam tanta opibus Etruria erat, ut jam non terras solum, sed

mare etiam per totam Italiæ longitudinem, ab Alpibus ad de fretum Siculum, fama nominis sui implesset ; tamen, quurr

mænibus bellum propulsare posset, in aciem copias eduxit.

I Secundum inde prælium Latinis, Æneæ etiam ultimum operum i pri nortalium fuit. situs est, quemcunque eum dici jus fasque est,

uper Numicium flumen : Jovem Indigetem appellant.

III. Nondum maturus imperio Ascanius Æneæ filius erat : men id imperium ei ad puberem ætatem incolume mansit.

tisper tutela muliebri (tanta indoles, in Lavinia erat) res paina et regnum avitum paternumque puero stetit. Haud

il ambigam (quis enim rem tam veterem pro certo affir?) hiccine fuerit Ascanius, an major quam hic, Creusa

e,

sem

uisse

imui

erras

Zlati init

aure

erei zrce run ace!

[ocr errors]

quu

cas

matre Ilio incolumi natus, comesque inde paternæ fugæ, quem Iulum eumdem Julia gens auctorem nominis sui nuncupat. Is Ascanius, ubicunque et quacunque matre genitus (certe natum Ænea constat) abundante Lavinii multitudine, flo. rentem jam (ut tum res erant) atque opulentam urbem matri, seu novercæ, reliquit: novam ipse aliam sub Albano monte condidit, quæ ab situ porrectæ in dorso urbis Longa Alba appellata. Inter Lavinium et Albam Longam coloniam deductam, triginta ferme interfuere anni. Tantum tamen opes creverant, maxime fusis Etruscis, ut ne morte quidem Æneæ, nec deinde, inter muliebrem tutelam, rudimentumque primum puerilis regni, movere arma aut Mezentius Etruscique, aut ulli alii accolæ ausi sint. Pax ita convenerat, ut Etruscis Latinisque fluvius Albula, quem nunc Tiberim vocant, finis esset. Sylvius deinde regnat, Ascanii filius, casu quodam in sylvis natus. Is Ænean Sylvium creat: is deinde Latinum Sylvium. Ab eo coloniæ aliquot deductæ, Prisci Latini appellati. Mansit Sylviis postea omnibus cognomen, qui Albæ regnarunt. Latino Alba ortus, Alba Atys, Atye Capys, Capye Capetus, Capeto Tiberinus, qui in trajectu Albulæ amnis submersus, celebre ad posteros nomen flumini dedit. Agrippa inde Tibo rini filius : post Agrippam Romulus Sylvius, a patre accepto imperio, regnat. Aventino, fulmine ipse ictus, regnum per manus tradidit. is sepultus in eo colle qui nunc est pars Romanæ urbis, cognomen colli fecit. Proca deinde regnat: is Numitorem atque Amulium procreat. Numitori, qui stirpis maximus erat, regnum vetustum Sylviæ gentis legat. Plus tamen vis potuit, quam voluntas patris, aut verecundia ætatis. Pulso fratre, Amulius regnat. addit sceleri scelus : stirpem fratris virilem interimit: fratris filiæ Rheæ Sylviæ per spe. ciem honoris, quum vestalem eam legisset, perpetua virgiritate spem partūs adimit.

IV. Sed debebatur, ut opinor, fatis tantæ origo urbis, maxi. mique secundum deorum opes imperii principium. Vi condpressa vestalis, quum geminum partum edidisset (seu ita rata, seu quia deus auctor culpæ honestior erat) Martem incertæ * stirpis patrem nuncupat. Sed nec dii, nec homines, aut ipsam, aut stirpem a crudelitate regia vindicant: sacerdos vincta in custodiam datur; pueros in profluentem aquam mitti jubezt

. Forte quadam divinitus super ripas liberis effusus lenibus stagnis, nec adiri usquam ad justi cursum poterat amnis ; (et posse quamvis languida mergi aqua infantes, spem ferentibus dabat. ita velut defuncti regis imperio, in proxima alluvie, 120 nunc ficus Ruminalis est (Romularem vocatam ferunt) pues 0

:

[ocr errors]

te

[ocr errors]

e

[ocr errors]
[ocr errors]

et

n

nt

u

exponunt. Vastæ tum in iis locis solitudines erant. Tenet fama, quum fluitantem alveum quo expositi erant pueri, tenuis in sicco aqua destituisset, lupam sitientem ex montibus qui circa sunt, ad puerilem vagitum cursum flexisse : eam sum

missas infantibus adeo mitem præbuisse mammas, ut lingua i

lambentem pueros magister regii pecoris invenerit. Faustulo

fuisse nomen ferunt : ab eo ad stabula Larentiæ uxori edub

candos latos. Sunt qui Larentiam, vulgato corpore, lupam le

inter pastores vocatam putent: inde locum fabulæ ac miraculo datum. Ita geniti, ita educati, quum primum adolevit ætas, nec in stabulis, nec ad pecora segnes, venando peragrare circa

saltus. Hinc robore corporibus animisque sumpto, jam non il - feras tantum subsistere, sed in latrones præda onustos impe

tus facere, pastoribusque rapta dividere: et cum his, crescente indies grege juvenum, seria ac jocos celebrare.

V. Jam tum in Palatino monte Lupercal hoc fuisse ludi. crum ferunt, et a Pallanteo urbe Arcadica Palatium, deinde Palatinum montem appellatum. ibi Evandrum, qui ex eo genere Arcadum multis ante tempestatibus tenuerit loca, solenne allatum ex Arcadia instituisse, ut nudi juvenes Lyceum Pana venerantes per

lusum atque lasciviam currerent: (quem Romani be

deinde vocarunt Inuum). Huic deditis ludicro, quum solenne notum esset, insidiatos ob iram prædæ amissæ latrones, quum Romulus vi se defendisset, Remum cepisse; captum regi Amulio tradidisse, ultro accusantes. Crimini maxime dabant,

in Numitoris agros ab his impetum fieri: inde eos, collecta P?

juvenum manu, hostilem in modum, prædas agere. sic Numilu

tori ad supplicium Remus deditur. Jam inde ab initio Fausti:

tulo spes fuerat, regiam stirpem apud se educari. nam et ex

positos jussu regis infantes sciebat, et tempus quo ipse eos р*

sustulisset, ad id ipsum congruere. Sed rem immaturam, nisi aut per occasionem aut per necessitatem, aperiri noluerat. necessitas prior venit. ita metu subactus, Romulo rem aperit. Forte et Numitori, quum in custodia Remum haberet, audissetque geminos esse fratres, comparando et ætatem eorum, et ipsam minime servilem indolem, tetigerat animum memoria nepotum: sciscitandoque eodem pervenit, ut haud procul esset, quin Remum agnosceret. Ita undique regi dolus nectitur. Romulus non cum globo juvenum (nec enim erat ad vim apertam par) sed aliis alio itinere jussis certo tempore ad regiam venire pastoribus, ad regem impetum facit : et a domo Numitoris alia comparata manu adjuvat Remus. ita regem obtrincant.

VI. Numitor inter primum tumultum hostes invasisse ur

ot

[ocr errors]

al

at

ei

11

21

01

at

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small]

bem atque adortos regiam dictitans, quum pubem Albanam in arcem præsidio armisque obtinendam avocasset; posteaquam juvenes perpetrata cæde pergere ad se gratulantes vidit, extemplo advocato concilio, scelera in se fratris, originem nepotum, ut geniti, ut educati, ut cogniti essent, cædem

deinceps tyranni, seque ejus auctorem ostendit. Juvenes per mediam concionem agmine ingressi, quum avuni regem salutassent, secuta ex omni multitudine consentiens vox, ratum aomen imperiumque regi efficit. Ita Numitori Albana permissa re, Romulum Remumque cupido cepit, in iis locis, ubi expositi, ubique educati erant, urbis condendæ. et supererat multitudo Albanorum Latinorumque. ad id pastores quoque accesserant : qui omnes facile spem facerent, parvam Albam, parvam Lavinium, præ ea urbe quæ conderetur, fore.

Intervenit deinde his cogitationibus avitum malum, regni cupido, atque inde foedum certamen coortum a satis miti principio ; quoniam gemini essent, nec ætatis verecundia discrimen facere posset, ut dii, quorum tutelæ ea loca essent, auguriis legerent, qui nomen naræ urbi daret, qui conditam imperio regeret. Palatinum Romulus, Remus Aventinum ad inaugurandum templa capiunt. Priori Remo augurium venisse fertur, sex vultures : jamque nunciato augurio quum duplex numerus Romulo se ostendisset, utrumque regem sua multitudo consalutaverat. tempore illi præcepto, at hi numero avium regnum trahebant. Inde cum altercatione congressi, certamine irarum ad cædem vertuntur. ibi in turba ictus Remus cecidit. Vul. gatior fama est, ludibrio fratris Remum novos transiluisse muros : inde ab irato Romulo (quum verbis quoque increpitans adjecisset, Sic deinde quicunque alius transiliet moenia mea) interfectum. Ita solus potitus imperio Romulus: condita urbs conditoris nomine appellata. Palatinum primum, in quo ipse erat educatus, muniit. sacra diis aliis Albano ritu, Græco Herculi, ut ab Evandro instituta erant, facit. | VII. Herculem in ea loca, Geryone interempto, boves mirá specie abegisse memorant, ae prope Tiberim fluvium, qua præ se armentum agens nando trajecerat, loco herbido, ut quiere et pabulo læto reficeret boves, et ipsum fessum via procubuisse. ibi quum eum cibo vinoque gravatum sopor oppressisset, pastor accola ejus loci, nomine Cacus, ferox viribus, captus pula critudine boum, quum avertere eam prædam vellet ; quia, si agendo armentum in speluncam compulisset, ipsa vestigia quærentem dominum eo deductura erant, aversos bovestit eximium quemque pulcritudine caudis in speluncam traxit. Hercules ad primam auroram somno excitus, quum gregen

[ocr errors]
[blocks in formation]

ana per

ocis, ub -perera quoqu Albam

Inter cupido Encipio n facer egerent regeret randur ur, se umeru onsalu regnun irarun

Vul siluiss істері menii

perlustrasset oculis, et partem abesse numero sensisset, pergit
ad proximam speluncam, si forte eo vestigia ferrent. quæ ubi
omnia foras versa vidit, nec in partem aliam ferre, confusus
atque incertus animi, ex loco infesto agere porro armentum
occæpit. Inde quum actæ boves quædam ad desiderium, ut
fit, relictarum mugissent, reddita inclusarum ex spelunca boum
vox Herculem convertit. quem quum vadentem ad speluncam
Cacus vi prohibere conatus esset; ictus clava, fidem pastorum
nequicquam invocans, morte occubuit. Evander tum ea, pro-
fugus ex Peloponneso, auctoritate magis quam imperio regebat
loca : venerabilis vir miraculo litte arum, rei novæ inter rudes
artium homines; venerabilior divinitate credita Carmentæ
matris, quam fatiloquam ante Sibyllæ in Italiam adventum
miratæ hæ gentes fuerant. is tum Evander, concursu pastorum
trepidantium circa advenam manifestæ reum cædis excitus,
postquam facinus facinorisque causam audivit, habitum for-
manque viri aliquantum ampliorem augustioremque humana
intuens, rogitat qui vir esset. Ubi nomen patremque ac
patriam accepit, Jove nate, Hercules, salve, inquit: mihi
mater veridica interpres deum aucturum Coelestium numerum
cecinit ; tibique aram hic dicatum iri, quam opulentissima olim
in terris gens Maximam vocet, tuoque ritu colat. Dextra Her-
cules data, accipere se omen, impleturumque fata, ara condita
atque dicata, ait. Ibi tum primum bove eximia capta de grege,
sacrum Herculi, adhibitis ad ministerium dapemque Potitiis ac
Pinariis, quæ tum familiæ maxime inclytæ ea loca incolebant,
factum. Forte ita evenit, ut Zotitii ad tempus præsto essent,
iisque exta apponerentur ; Pinarii extis adesis ad ceteram veni-
rent dapem. inde institutum mansit, donec Pinarium genus

ne extis solennium vescerentur. Potitii ab Evandro
edocti, antistites sacri ejus per multas ætates fuerunt : donec
tradito servis publicis solenni familiæ ministerio, genus omne.
Potitiorum interiit. Hæc tum sacra Romulus una ex omnibus
peregrina suscepit ; jam tum immortalitatis virtute partæ, ad
quam eum sua fata ducebant, fautor.

VIII. Rebus divinis rite perpetratis, vocataque ad concilium multitudine, quæ coalescere in populi unius corpus

nulla ie, præterquam legibus, poterat, jura dedit. Quæ ita sancta generi hominum agresti fore ratus, si se ipse venerabilem insignitas imperii fecisset, quum cetero habitu se augustiorem, tum maxime lictoribus duodecim sumptis, fecit.' Alii ab numero avium, quæ augurio regnum portenderant, eum secutum numerum putant. ine haud pænitet eorum sententiæ esse, qui. bus et apparitores et hoc genus ab Etruscis finitimis, unde

fuit,

[blocks in formation]
« IndietroContinua »