Immagini della pagina
PDF
ePub

cenfeo: ne quandoque parvus hic ignis incendium in. gens ex jufcitet.

IV. Pauci, ac ferme optimus quisque, Hannoni adsentiebantur: sed (ut plerumque fit) major pars meliorem vicit. Missus Hannibal in Hispaniam primo statim adventu omnem exercitum in fe convertit. Hamilcarem juvenem ) redditum fibi veteres milites credere; eumdem vigorem in vultu, vim. que in oculis, habitum oris, lineamentaque intue. ri. dein ) brevi effecit, ut pater in fe minimum momentum ad favorem conciliandum effet. Numquam ingenium idem ad res diversiffimas, parendum atque imperandum, habilius fuit. itaque haud facile decerneres ), utrum imperatori , an exerci. tui, carior effet: neque Hasdrubal alium quemquam praeficere malle, ubi quid fortiter ac ftrenue agendum effet: neque milites alio duce plus confidere, aut audere. Plurimum audaciae ad pericula capessenda , plurimum confilii inter ipsa pericula erat. nullo labore aut corpus fatigari, aut animus vinci poterat. Caloris ac frigoris patientia par: cibi potionisque desiderio naturali, non voluptate, modus finitus. vigiliarum fomnique nec die, nec nocte discriminata tempora. Id, quod gerendis rebus superesset, quieti datum: ea neque molli Itrato, neque filentio arceffita. Multi faepe mili. tari fagulo opertum, humi jacentem inter custodias ftationesque militum, confpexerunt. Vestitus nihil inter aequales excellens: arma atque equi confpiciebantur. Equitum peditumque idem longe primus erat. princeps in proelium ibat: ultimus conserto proelio excedebat. Has tantas viri virtutes ingentia vitia aequabant; inhumana crudelitas, perfidia plus quam Punica, nihil veri, nihil fancti, nullus Deum metus, nullum jusjurandum, nulla religio. Cum hac indole virtutum atque vitiorum triennio fub Hasdrubale imperatore meruit, nulla

re, e) viventem Gron. Crev, deinde Crev.

g) discerneres Ead.

[ocr errors]

re, quae agenda videndaque magno futuro duci effet, praetermiffa.

V. Ceterum ex quo die dux est declaratus, velut Italia ei provincia decreta, bellumque Romanum mandatum effet, nihil prolatandum ratus, ne se quoque, ut patrem Hamilcarem, deinde Hasdru. balem, cunctantein cafus aliquis obprimeret, Saguntinis inferre bellum ftatuit. quibus obpugnandis quia haud dubie Romana arma movebantur, in Ol. cadum fines prius (ultra Iberum ea gens in parte magis, quam in ditione, Karthaginienfium erat) induxit exercitum, ut non petisse Saguntinos, sed rerum serie, finitimis domitis gentibus, jungendoque, tractus ad id bellum videri pofset. Cartejam, urbem opulentam, caput gentis ejus, expugnat di. ripitque. Quo metu perculfae minores civitates, ftipendio inpofito, imperium accepere, victor exercitus, opulentusque praeda, Karthaginem novam in hiberna est deductus. Ibi large partiendo praedam, ftipendio praeterito cum fide exfolvendo, cunctis civium fociorumque animis in fe firmatis, vere primo in Vaccaeos promotum bellum. Her. mandica et Arbocala urbes vi captae. Arbocala ) et virtute et multitudine oppidanorum diu defensa. Ab Hermandica profugi, exsulibus Olcadum, prio. re aeftate domitae gentis, quum se junxissent, concitant Carpetanos: adortique Hannibalem, regres-. fum ex Vaccaeis, haud procul Тago flumine agmen grave praeda turbavere. Hannibal proelio absti. nuit; caftrisque fuper ripam pofitis, quum prima quies filentiumque ab hoftibus fuit, amnem vado trajecit: valloque ita producto, ut locum ad transgrediendum hoftes haberent, invadere eos transeuntes ftatuit. Equitibus praecepit, ut, quum ingressos aquam viderent, adorirentur. Peditum agmen in ripa, elephantos ante quadraginta dispo. fuit. Carpetanorum cum adpendicibus Olcadum Vaccaeorumque centum millia fuere; invicta acies, fi aequo dimicaretur campo. Itaque et ingenio fe

. roces, et multitudine freti, et quod metu ceffiffe credebant hoftem, id morari victoriam rati, quod interesset amnis, clamore fublato, pafsim sine ullius imperio, qua cuique proximum eft, in amnem ruunt. Et ex parte altera ripae vis ingens equitum in flumen inmiffa, medioque alveo haudquaquam pari certamine concursum ; quippe ubi pedes insta. bilis, ac vix vado fidens, vel ab i) inermi equite, equo temere acto, perverti poffet: eques, corpore armisque liber, equo vel per medios gurgites fta. bili, cominus eminusque rem gereret. Pars ma. gna flumine absumta: quidam, vorticoso amni delati in hoftes, ab elephantis obtriti sunt: poftremi, quibus regressus in fuam ripam tutior fuit, ex varia trepidatione quum in unum conligerentur, prius. quam ex tanto pavore ii) reciperent animos, Han. nibal, agmine quadrato amnem ingressus, fugam ex ripa fecit: vastatisque agris, intra paucos dies Carpetanos quoque in deditionem accepit. Et jam omnia trans Iberum, praeter Saguntinos, Kartha. ginienfium erant,

roces, h) Arbacala Gron. Crev.

VI. Cum Saguntinis bellum nondum erat. ceterum jam belli çaufla certamina cum finitimis fere. bantur, maxime Turdetanis, quibus quum adefilet idem, qui litis erat fator, nec certamen juris, fed vim quaeri adpareret; legati a Saguntinis Romam

miffi, auxilium ad bellum jam haud dubie inminens V.c.534. Orantes, Consules tunc Romae erant P. Cornelius a.C. 218. Scipio et Ti. Sempronius Longus: qui quum, lega.

tis in fenatum introductis, de republica retuliffent, placuiffetque mitti legatos in Hispaniam , ad res fociorum infpiciendas; quibus fi videretur digna cauffa, et Hannibali denunciarent, ut ab Saguntinis, fociis populi Romani, abstineret, et Karthaginem in Africam trajicerent, ac fociorum po. puli Romani querimonias deferrent,

Hac legatione decreta, necdum missa, omnium fpe celerius Saguntum obpugnari adlatum eft. Tunc relata k)

ex

i) ab del. Gron.
ii) tanto ex pavore Gron. Crev,

k) delata Groni.

- ex integro res ad fenatum. Alii, provincias consu. V.C.534. libus Hispaniam atque Africam decernentes, terra a. C. 218. marique rem gerendam cenfebant: alii totum in Hispaniam Hannibalemque intendebant bellum. Erant, qui non temere movendam rem tantam, exfpectandosque ex Hispania legatos censerent. Haec fententia, quae tutiffima videbatur, vicit: legatique eo maturius miffi, P. kk) Valerius Flaccus et Q. Baebius Tamphilus, Saguntum ad Hannibalem, atque inde Karthaginem, fi non abfifteretur bello, ad ducem ipsum in poenam foederis rupti depofcendum.

VII. Dum ea Romani parant consultantque, jam Saguntum fumma vi obpugnabatur. Civitas ea longe opulentiffima ultra Iberum fuit, fita passus mille ferme a mari. Oriundi a Zacyntho infula dicuntur, mixtique etiam ab Ardea Rutulorum quidam generis. ceterum in tantas brevi creverant opes, feu maritimis, feu terrestribus fructibus, feu multitudinis incremento , seu sanctitate disciplinae, qua fidem focialem usque ad perniciem fuam colue. runt. Hannibal, infefto exercitu ingreffus fines, pervaftatis paffim agris, urbem tripartito adgreditur. Angulus muri erat in planiorem patentioremque, quam cetera circa, vallem vergens. adversus eum vineas agere instituit , per quas aries moenibus admoveri pofset. Sed ut locus procul muro fatis ae. quus agendis vineis fuit; ita haudquaquam profpere, poftquam ad effectum operis ventum est, coe. ptis fuccedebat. et turris ingens inminebat: et mu. rus, ut in suspecto loco, fupra ceterae modum alti. tudinis emunitus erat: et juventus delecta, ubi plurimum periculi ac laboris ostendebatur, ibi vi ma. jore obfiftebant. Ac primo miffilibus fubmovere hoftem, nec quidquam fatis tutum munientibus pati. deinde jam non pro moenibus modo atque turri tela micare, fed ad erumpendum etiam in ftationes operaque hoftium animus erat: quibus tumultua. riis certaminibus haud ferme plures Saguntini ca

debant, kk) & Gron.

V.c.534. debant, quam Poeni. Ut vero Hannibal ipse, dam a. C. 218. murum incautius fubit, adversum femur tragula

graviter i&tus cecidit; tanta circa fuga ac trepidatio fuit, ut non multum abeffet, quin opera ac vi. neae defererentur.

VIII. Obfidio deinde per paucos dies magis, quam obpugnatio, fuit, dum vulnus ducis curaretur, per quod tempus ut quies certaminum erat, ita ab adparatu operum ac munitionum nihil ceffatum, Itaque acrius de integro obortum est bellum, plu. ribusque partibus, vix accipientibus quibusdam opera locis, vineae coeptae agi, admoverique aries, Abundabat multitudine hominum Poenus; ad centum enim quinquaginta millia habuiffe in armis fa. tis ') creditur. Oppidani ad omnia tuenda atque obeunda multifariam ) distineri coepti funt. et non fubficiebant (jam enim feriebantur arietibus) muri, quaslataeque m) multae partes erant, una continentibus ruinis nudaverat urbem: tres deinceps turres, quantumque inter eas muri erat, cum fragore ingenti prociderant: captumque oppidum ea ruina crediderant Poeni; qua, velut fi pariter utrosque murus texiffet, ita utrimque in pugnam procursum est. Nihil tumultuariae pugnae simile erat, quales in obpugnationibus urbium per occasionem partis alterius conferi folent: sed juftae acies, velut patenti campo, inter ruinas muri tectaque urbis modi. co diftantia intervallo conftiterant, hinc fpes, hinc desperatio animos irritat: Poeno cepifse jam se urbem , fi paullulum adnitatur, credente ; Sagunti. nis pro nudata moenibus patria corpora obponentibus, nec ullo pedem referente, ne in n) relictum a se locum ) hoftem inmitteret. Itaque quo acrius et conferti P) magis utrimque pugnabant, eo plu. res vulnerabantur, nullo inter arma corporaque va. no intercidente telo. Falarica erat Saguntinis, miffile telum haftili abiegno 9), et cetera tereti,

praeter !) Satis del, Gron. ul) multimoda ante Gron. Crev, o) reli&to a fe loco Eaed. m) quaffatae quoque Eaed. P) confertim Eaed. n) in del. Eged,

« IndietroContinua »