Immagini della pagina
PDF
ePub
[ocr errors]

quo reguli fratres de regno ferro contenderunt, XXII. Quum Atapa urbs ab Romanis oppugnatetur, oppidani liberos dos conjuges rogo exstructo occiderunt, de fe insuper precipitaverunt. - XXIV. Ipse Scipio, dum gravi morbo implicitus effet, feditionem in parte exercitus motam confirmatus discussit : reo bellantesque Hifpaniæ populos coëgit in deditionem venire. XXXV, &c. Et amicitia faéta eft cum Mafiniffa rege Numidarum, qui illi auxilium, fi in 4fricam trajecisset, pollicebatur : cum Gaditanis quoque poft difcefum inde Magonis, cui ex Carthagine scriptum erat, ut in Italiam trajiceret. XXXVIII. Romam reversus, consulque creatus. XL. Africam provinciam petenti

, contradicente Q. Fabio Maximo, Sicilia data eft : permiffumque ut in Africam trajiceret, fi ex republ. effe cenferet. XLVI. Mago Amilcaris filius à minore Baleari infula, ubi hiemarat, in Italiam trajecit."

I.

UUM transitu Afdru. Ante Chei balis, quantum in Ita 207. liam declinaverat bel- V.C.545. li, tantum levatæ Hifpaniæ viderentur ; renatum ibi fubitò par

priori bellum est. Hispanias ça tempestate fic habebant Romani Pænique. Afdru. bal, Gifgonis filius, ad Oceanum penitus Gadesque concefferat. Nostri maris ora, omnisque ferme Hispania, quà in orientem vergit, Scipionis ac Romanæ ditionis erat. Novus imperator Hanno, in locum Barcini Afdrubalis novo cum exercitu ex Africa transgreffus, Magonique junctus, quum in Celtiberia, quæ media inter duo maria est, brevi

magnum

magnum hominum numerum armálset; Scipio adversus eum M. Silanum cum decem haud plus millibus militum, equitibus quingentis misit. Silanus, quantis maximis potuit itineribus, (impediebant autem & afperitates viarum, & angustiæ faltibus crebris, ut pleraque Hifpaniæ funt, inclufæ) tamen non folùm nuncios, fed etiam famam adventus sui prægressus, ducibus indidem ex Celtiberia transfugis ad hoftem pervenit. Eisdem auctoribus compertum est, quum decem circiter millia ab hofte abeffent, bina caftra circa viam, quà irents esse: læva Celtiberos, novum exercitum fupra novem millia hominum, dextra Punica tenere caftra. hæc ftationibus, vigiliis, omni justa militari custodia tuta & firma esse : illa altera soluta neglectaque, ut barbarorum, & tironum, & minus timentium quòd in sua terra effent. Ea prius aggredienda ratus Silanus, signa quammaxime ad lævam jubebat ferri, necunde ab ftationibus Punicis confpiceretur. ipse, præmiflis fpeculatoribus, citato agmine ad hoftem pergit.

II. Tria millia ferme aberat, quum haud dum quisquam hoftium fenferat. confragosa loca & obfita virgultis tenebant colles. Ibi in cava valle, ato que ob id occulta, considere militem, & cibum capere jubet. interim speculatores, transfugarum dicta affirmantes, venerunt. Tum sarcinis in mcdium conjectis arma Romani capiunt: acieque justa in pugnam vadunt. Mille passuum aberant, , quum ab holte conspecti sunt. trepidarique repente coeptum. Mago ex caftris citato equo ad primum clamorem & tumultum advehitur. Erant autem in Celtibero exercitu quatuor millia fcutatorum & ducenti equites; hanc juftam legionem (& id fer

me roboris erat) in prima acie locat: ceteros, les vem armaturam, in fubfidiis posuit. Quum ita instructos educeret caftris, vixdum in egressos vallo Romani pila conjecerunt. Subfidunt Hispani adversus emiffa tela ab hofte, inde ad mittenda ipfi copsurgunt. quæ quam Romani conferti, ut falent, densatis excepissent leutis, tum pes cum pe de collatus, & gladiis geri res capta eft. Ceterùm asperitas locorum & Celtiberis, quibus in prcelia concurfare mos eft, velocitatem inutilem faciebat ; & haud iriqua eadem erat Romanis stabili pugnæ affuetis, nisi quod anguftiæ & internata virgulta ordines dirimebant; & finguli binique, velut cum paribus, conferere pugnam cogebantur. Quod ad fugam impedimento hostibus erat, id ad cædem eos, velut vinctos, præbebat. Et jam ferme omnibus scutatis Celtiberorum interfectis, levis armatura, & Carthaginienfes, qui ex alteris castris fubsidio venerant, perculsi cædebantur, duo haud amplius millia peditum, & equitatus omnis, vix inito prælio, cum Magone effugerunt. Hanno alter imperator cum eis, qui poftremi jam profligata proelio advenerant, vivus capitur. Magonem fugientem equitatus ferme oinnis, & quod veterum peditum erat secuti, decimo die in Gaditanam provinciam ad Afdrubalem pervenerunt.

Celtiberi, novus miles, in proximas dilapfi filvas, inde doa mas diffugerunt. Peropportuna victoria nequaquam tantum jam conflatum bellum, quanta futuri materia belli (fi licuisset eis, Celtiberorum gente excita, & alios ad arma follicitare populos) oppreffa erat. Itaque collaudate benignè Silano, Scipio fpem debellandi, fi nihil cam ipfe cunetanda

moratus

moratus esset, nactus, ad id, quod reliquum belli erat, in ultimam Hispaniam adversus Asdrubalem pergit. Pænus quum castra tum fortè ad fociofum animos in Bætica continendos in fide haberer, fignis repente fublatis, fugæ magis, quàm itineris modo, penitus ad Oceanum & Gadeis ducit. Ceterùm quoad continuiffet exercitum, propositum bello se fore ratus, antequam freto Gadeis trajiceret, exercitum omnem paffim in civitates dimifit : ut & muris fe ipfi & armis muros tutarentur.

III. Scipio ubi animadvertit diffipatum paflim bellum, & circumferre ad fingulas urbes arma, diutini magis quàm magni effe operis, retro vertit iter, ne ramen hoftibus eam relinqueret regionem, L. Scipionem fratrem cum decem millibus pedi-tum, & mille equitum, ad oppugnandam opulentissimam in iis locis urbem, Oringin barbari appel-, labant, mittit. Sita in Melessum finibus est Hispanæ gentis, ager frugifer, argentum etiam incola fodiunt, ea arx fuit Asdrubali ad excursiones circa in mediterraneos populosfaciendas. Scipio, caftris prope urbem pofitis, prius, quàm circumvallaret urbem, mifit ad portas, qui ex propinquo alloquio animos tentarent, fuaderentque ut amicitiam potius quàm vim experirentur Romanorum. Uti nihil pacati respondebatur, fosta duplicique vallo circumdata urbe, in tres partes exercitum dividir: ut una femper pars, quietis interim duabus, oppugna

Prima pars quum adorta oppugnare est, 2trox fanè & anceps proelium fuit: non fubire, non scalas ferre ad muros præ incidentibus telis facile e. rat. & jam qui erexerant ad murum scalas, alii furcis ad id ipsum factis detrudebantur: in alios lu

ret,

[ocr errors]

pi superne ferrei injecti, ut in periculo essent, no suspensi in murum extraherentur. Quod ubi animadvertit Scipio, nimia paucitate fuorum exæquatum certamen efle, & jam eo superare hoftem, quòd ex muro pugnaret; duabus fimul partibus, prima recepta, urbem est aggreffus. Quæ res tantum pavoris injecit fellis jam cum primis pugnando, ut & oppidani monia repentina fuga desererent; & Punicum præsidium, metu, ne prodita urbs eflet, relictis ftationibus, in unum fe colligeret. Timor inde oppidanos incessit, ne, si hostis urbem intrâsset, fine discrimine, Panus an Hispanus esset, obvii passim cæderentur. itaque patefacta repente porta, frequentes ex oppido fese ejecerunt, scuta præ se tenentes, ne tela procul conji. cerentur ; dextras nudas ostentantes, ut gladios abjeciffe appareret.

Id utrùm parum ex intervallo fit conspectum, an dolus aliquis fufpectus fuerit, incompertuin eft. Impetus bostilis in transfugas factus: nec fecus, quàm adversa acies, cæfi. Eademque porta figna infesta in urbem illata: & aliis partibus fecuribus dolabrisque cædebantur & refringebantur portæ. & ut quisque intraverat eques, ad forum occupandum (ita enim præceptum erat) citato equo pergebat. Additum erat & triariorum equiti præsidium. legionarii ceteras partes pervadunt: direptione & cæde obviorum, nisi qui armis se tuebantur, abstinuerunt. Carthaginienses omnes in custodiam dati sunt: oppidanorum quoque trecenti ferme, qui clauserant portas: ceteris traditum oppidum, suæ redditæ res. Cecidere in urbis ejus oppugnatione hoftium duo millia ferme, Romanorum haud plus nonaginta.

IV. Læta

« IndietroContinua »