Immagini della pagina
PDF
ePub

Tria sunt omnino genera dicendi, quibus in singulis quidam 20 floruerunt, peraeque autem, id quod uolumus, perpauci in omnibus. nam et grandiloqui, ut ita dicam, fuerunt cum ampla et

sententiarum grauitate et maiestate uerborum, uarii uehementes, 5 copiosi graues, ad permouendos et conuertendos animos instructi

et parati - quod ipsum alii aspera, tristi, horrida oratione neque perfecta atque conclusa consequebantur, alii leui et structa et terminata - ; et contra tenues, acuti, omnia docentes et dilucidiora,

non ampliora facientes, subtili quadam et pressa oratione limati – 6 6 10 in eodemque genere alii callidi, sed impoliti et consulto rudium

similes et imperitorum, alii in eadem ieiunitate concinniores, idem faceti, florentes etiam et leuiter ornati —, est autem quidam 21 interiectus inter hos, medius et quasi temperatus, nec acumine

posteriorum nec fulmine utens superiorum, uicinus amborum, 15 in neutro excellens, utriusque particeps uel utriusque, si uerum

quaerimus, potius expers, isque uno tenore, ut aiunt, in dicendo fluit nihil afferens praeter facilitatem et aequabilitatem, aut addit aliquos ut in corona toros, omnemque orationem ornamentis

modicis uerborum sententiarumque distinguit. horum singulorum 22 20 generum quicumque uim singuli sunt consecuti (sunt],magnum in

oratoribus nomen habuerunt; sed quaerendum est satisne id quod uolumus effecerint. uidemus enim fuisse quosdam, qui idem 7 ornate ac grauiter, idem uersute et subtiliter dicerent. atque

utinam in Latinis talis oratoris simulacrum reperire possemus: 25 esset egregium non quaerere externa, domesticis esse contentos.

sed ego idem, qui in illo sermone nostro qui est expositus in 23 Bruto multum tribuerim Latinis, uel ut hortarer alios uel quod amarem meos, recordor longe omnibus unum me anteferre Demo

sthenem, eiusque uim accommodare ad eam quam sentio elo30 quentiam, non ad eam quam in aliquo ipse cognouerim: hoc

nec grauior exstitit quisquam nec callidior nec temperatior. itaque nobis monendi sunt ii quorum sermo imperitus increbruit, qui aut dici se desiderant Atticos aut ipsi Attice uolunt dicere,

[ocr errors]

7 consequebantur Piderit add., consecuti sunt Aldus post terminata leni L, em. a instructa L, em. Ernesti | 9 ratione F O limata L, cm. 10 inconsulto L, em. ε , 12 idem P', idest P2 FM, id est 0 || 13 hos Non., om. I temperatus Non., temperandus L ( 14 flumine Non. 15 in Non.om. 17 facultatem et aequalitatem L, em. Manutius || 20 singuli sunt ego (singuli Schuetz), singulis L sunt seclusi || 28 me Schenkl add. || 29 eiusque ego, huiusque Heerdegen, que F 0, quem PM | sentiam L, em. Heerdegen || 33 aut nisi Attice nolunt Bake

[ocr errors]

ut mirentur hunc maxime, quo ne Athenas quidem ipsas magis

credo fuisse Atticas; quid enim sit Atticum discant, eloquentiam24

que illius uiribus, non imbecillitate sua metiantur. nunc enim tantum quisque laudat, quantum se posse sperat imitari; sed tamen eos studio optimo, iudicio minus firmo praeditos docere, 5

quae sit propria laus Atticorum, non alienum puto. 8 Semper oratorum eloquentiae moderatrix fuit auditorum

prudentia. omnes enim qui probari uolunt uoluntatem eorum

qui audiunt intuentur [ad eamque] et ad eorum arbitrium et 25 nutum totos se fingunt et accommodant. itaque Caria et 10

Phrygia et Mysia, quod minime politae minimeque elegantes sunt, asciuerunt aptum suis auribus opimum quoddam et tamquam adipatae dictionis genus, quod eorum uicini, non ita lato interiecto mari, Rhodii numquam probauerunt [Graecia autem multo minus], Athenienses uero funditus repudiauerunt: quorum 15 semper fuit prudens sincerumque iudicium, nihil ut possent nisi incorruptum audire et elegans. eorum religioni cum seruiret

orator, nullum uerbum insolens, nullum odiosum ponere audebat. 26 itaque hic, quem praestitisse diximus ceteris, in illa pro Ctesi

phonte oratione longe optima summissius a primo; deinde, dum 20 de legibus disputat, pressius; post sensim incendens iudices, ut uidit ardentes, in reliquis exsultauit audacius. ac tamen in hoc ipso, diligenter examinante uerborum omnium pondera, reprehendit Aeschines quaedam et exagitat illudensque dura, odiosa, intolerabilia esse dicit; quin etiam quaerit ab ipso, cum quidem eum 25

beluam appellat, utrum illa uerba an portenta sint: ut Aeschini 27 ne Demosthenes quidem uideatur Attice dicere. facile est enim

uerbum aliquod ardens, ut ita dicam, notare idque restinctis iam animorum incendiis irridere; itaque se purgans iocatur Demosthenes: negat in eo positas esse fortunas Graeciae, hocine 30 an illo uerbo usus sit, huc an illuc manum porrexerit. igitur modo audiretur Mysus aut Phryx Athenis, cum etiam Demosthenes exagitetur ut putidus? cum uero inclinata ulu

lantique uoce more Asiatico canere coepisset, quis eum ferret, 9 aut potius quis non iuberet auferri? ad Atticorum igitur aures 35

quona

nam

i neadd. ε || 2 (ab eo) discant Bake; idem et & illius (3) pro ipsius (2) || 9 ad eamque Bahe secl. || 11 polite L, em. v || 12 optimum 1, em. F? || 13 adipatae Non , adipale L, adipatum Lambin || 14 Graecia ... minus Sauppe secl. || 24 dira v || 26 appellat M et Goeller, appellet FOP || 30 eos L, em. ε | bocine

sit Sauppe ex Augustino contra Cresc. II 1, 2 et Ambrosio in Luc. II 42, in hoc in eum | 33 agitetur Non. || 35. aures v, aut res L

teretes et religiosas qui se accommodant, ii sunt existimandi 29 Attice dicere. quorum genera plura sunt; hi unum modo quale sit suspicantur. putant enim, qui horride inculteque dicat, modo

id eleganter enucleateque faciat, eum solum Attice dicere: 5 errant, quod solum; quod Attice, non falluntur. istorum enim

iudicio, si solum illud est Atticum, ne Pericles quidem dixit Attice, cui primae sine controuersia deferebantur; qui si tenui genere uteretur, numquam ab Aristophane poëta fulgere, tonare,

permiscere Graeciam dictus esset. dicat igitur Attice uenustissi10 mus ille scriptor ac politissimus Lysias, quis enim id possit

negare? – dum intellegamus hoc esse Atticum in Lysia, non quod tenuis sit atque inornatus, sed quod [non] nihil habeat insolens aut ineptum: ornate uero et grauiter et copiose dicere

aut Atticorum sit aut ne sit Aeschines neue Demosthenes Atticus. 15 ecce autem aliqui se Thucydidios esse profitentur: nouum 30

quoddam imperitorum et inauditum genus. nam qui Lysiam sequuntur, causidicum quendam sequuntur, non illum quidem amplum atque grandem, subtilem et elegantem tamen, et qui

in forensibus causis possit praeclare consistere; Thucydides autem 20 res gestas et bella narrat et proelia, grauiter sane et probe, sed

nihil ab eo transferri potest ad forensem usum et publicum: ipsae illae contiones ita multas habent obscuras abditasque sententias, uix ut intellegantur: quod est in oratione ciuili uitium

uel maximum. quae est autem in hominibus tanta peruersitas, 31 25 ut inuentis frugibus glande uescantur? an uictus hominum

Atheniensium beneficio excoli potuit, oratio non potuit? quis porro umquam Graecorum rhetorum a Thucydide quidquam duxit? ‘at laudatus est ab omnibus. fateor; sed ita ut rerum

explicator prudens, seuerus, grauis, non ut in iudiciis uersaret 30 causas, sed ut in historiis bella narraret; itaque numquam est 32

numeratus orator, nec uero, si historiam non scripsisset, nomen eius exstaret, cum praesertim fuisset honoratus et nobilis. huius tamen nemo neque uerborum neque sententiarum grauitatem

imitatur, sed, cum mutila quaedam et hiantia locuti sunt, quod 35 uel sine magistro facere potuerunt, germanos se putant esse

Thucydidas. nactus sum etiam qui Xenophontis similem esse se cuperet; cuius sermo est ille quidem melle dulcior, sed forensi strepitu remotissimus.

a

12 non secl. ε (an omnino ?) || 18 et quię, nec qui L, nec qui... (non) possit Baiter || 22 ille I, em. v || 29 seuerus) sincerus Schuetz || 32 (non) exstaret ε || 34 hiantea L, em. ε I quod Heerdegen, quae L

33

[ocr errors]

*

Referamus nos igitur ad eum quem uolumus inchoandum et ea demum eloquentia informandum quam in nullo cognouit 10 Antonius. magnum opus omnino et arduum, Brute, conamur,

. sed nihil difficile amanti puto: amo autem et semper amaui ingenium, studia, mores tuos. incendor porro cotidie magis non 5 desiderio solum — quo quidem conficior, congressus nostros, consuetudinem uictus, doctissimos sermones requirens tuos, sed

etiam admirabili fama uirtutum incredibilium, quae specie 34 dispares prudentia coniunguntur. quid enim tam distans quam

a seueritate comitas? quis tamen umquam te aut sanctior est 10 habitus aut dulcior? quid tam difficile quam in plurimorum controuersiis diiudicandis ab omnibus diligi? consequeris tamen, ut eos ipsos, quos contra statuas, aequos placatosque dimittas. itaque efficis ut, cum gratiae causa nihil facias, omnia tamen sint grata quae facis. ergo omnibus ex terris una Gallia com- 15 muni non ardet incendio: in qua frueris ipse te, cum* in Italiae luce cognosceris, uersarisque in optimorum ciuium uel flore uel robore. iam quantum illud est, quod in maximis occupationibus

numquam intermittis studia doctrinae, semper aut ipse scribis 35 aliquid aut me uocas ad scribendum! itaque hoc sum aggressus 20

statim Catone absoluto, – quem ipsum numquam attigissem, tempora timens inimica uirtuti, nisi tibi hortanti et illius memoriam mihi caram excitanti non parere nefas esse duxissem, sed testificor me a te rogatum et recusantem haec scribere esse

uolo enim mihi tecum commune esse crimen, ut, si 25 sustinere tantam quaestionem non potuero, iniusti oneris impositi tua culpa sit, mea recepti; in quo tamen iudicii nostri errorem laus tibi dati muneris compensabit.

Sed in omni re difficillimum est formam, qui zagarrig 36 Graece dicitur, exponere optimi, quod aliud aliis uidetur opti- 30

‘Ennio delector ait quispiam quod non discedit a communi more uerborum'. 'Pacuuio inquit alius: 'omnes apud hunc ornati elaboratique sunt uersus, multo apud alterum neglegentius'. fac alium Accio; uaria enim sunt iudicia ut in Graecis, nec facilis explicatio, quae forma maxime excellat. in 35

ausum.

11

mum.

1 nos igitur Ernesti, igitur nos I || 2 ea demum ego, eadem L (ea denique Heerdegeri, ea quidem Kayser) || 5 incendiosior porro L, em. ε || 9 prudentiae I, em, & || 15 ex hic add. Halm || 16 cum L, et tamquam Bake, cum (non) Schenkl, cum pariter atque) ? || 17 lucem L, em. ε || 24 recusandum L, ein. ε || 26 iniuste Kruffert || 29 quae L, em. Tulich || 33 multa L, em. Lambin, multi Schenkl

[ocr errors]

picturis alios horrida, inculta, [abdita et] opaca, contra alios nitida, laeta, collustrata delectant: quid est quo praescriptum aliquod aut formulam exprimas, cum in suo quodque genere

praestet et genera plura sint? hac ego religione non sum ab 5 hoc conatu repulsus, existimauique in omnibus rebus esse aliquid

optimum, etiam si lateret, idque ab eo posse qui eius rei narus esset iudicari. sed quoniam plura sunt orationum genera eaque 37 diuersa neque

in unam formam cadunt omnia , laudationum [scriptionum] et historiarum et talium suasionum, qualem Iso10 crates fecit Panegyricum multique alii qui sunt nominati

sophistae, reliquarumque [rerum scriptionum formam, quae absunt a forensi contentione, eiusque totius generis quod Graece {mtidɛlvtrhov nominatur, quia quasi ad inspiciendum delectationis causa

comparatum est, non complectar hoc tempore; non quo neglegenda 15 sit; est enim illa quasi nutrix eius oratoris quem informare

uolumus et de quo molimur aliquid exquisitius dicere: ab hac 12 et uerborum copia alitur et eorum constructio et numerus liberiore quadam fruitur licentia; datur etiam uenia concinnitati 38

sententiarum et argutiis, certique et circumscripti uerborum am20 bitus conceduntur; de industriaque non ex insidiis, sed aperte ac

palam elaboratur, ut uerba uerbis quasi dimensa et paria respondeant, aut crebro conferantur pugnantia comparenturque contraria [et], aut pariter extrema terminentur eundemque refe

rant in cadendo sonum. quae in ueritate causarum et rarius 25 multo facimus et certe occultius, in Panathenaico autem Iso

crates ea se studiose consectatum fatetur; non nim ad iudiciorum certamen, sed ad uoluptatem aurium scripserat. haec trac-39 tasse Thrasymachum Calchedonium primum et Leontinum ferunt

Gorgiam, Theodorum inde Byzantium multosque alios, quos 30 hoyodaidálous appellat in Phaedro Socrates: quorum satis arguta

multa, sed ut modo primumque nascentia minuta et uersiculorum similia quaedam nimiumque depicta. quo magis sunt Herodotus Thucydidesque mirabiles: quorum aetas cum in eorum tempora quos nominaui incidisset, longissime tamen ipsi a talibus deliciis

1 alius I, em. ε abdita et Maduig secl. | alius ... delectat I, em. ε 2 perscriptum L, em. ε || 9 scriptionum Sauppe secl., pos. post reliquarumque (11) expulso rerum Schenkl || 11 reliquarumque rerum formam L, r. earum f. Jahn || 13 quia v, qua || 19 argutiis Ileerdegen, arguiti FO'P', arguti P2 M 02 al. || 20 ex Non., ea L || 22 aut ... [et] aut Heerdegen, ut ... et aut l | conferant ... comparentque I, em. Manutius || 25 panathenateo L, em. 1 || 26 se add. v || 27 ad add. ε || 30 logodedalos L, em. v

« IndietroContinua »