Immagini della pagina
PDF
ePub

Rom.

rum.

U. C. 574. vacua castra inpetu facto, Istri, quum alius armatus iis A. C. 178. nemo obviam isset, in prætorio instruentem atque adhor

tantem suos obpresserunt. Prælium atrocius, quam pro paucitate resistentium, fuit: nec ante finitum est, quam

tribunus militum, quique circa eum constiterant, interfecti Istri epu. sunt. Prætorio dejecto, direptis, quæ ibi fuerunt, & ad lantur in quæstorium forum quintanamque hosies pervenerunt. Ibi, castris

quum omnium rerum paratam expositamque copiam, et stratos lectos in quæstorio invenissent, regulus adcubans epulari ccepit. mox idem ceteri omnes, armorum hostiumque obliti, faciunt: et, ut quibus insuetus liberalior victus

esset, avidius vino ciboque corpora onerant. Trepidatio III. Nequaquam eadem est' tum rei forma apud RomaRomano- nos: terra, mari trepidatur: nautici tabernacula detendunt,

commeatumque in litore expositum in naves rapiunt: milites in scaphas et mare territi ruunt: nautæ, metu ne compleantur navigia, alii turbæ obsistunt, alii ab litore naves in altum expellunt. inde certamen, mox etiam pugna cum vulneribus et cæde in vicem militum nautarumque oritur, donec jussu consulis procul a terra classis submota est. Secernere inde inermes ab armatis ccepit. vix mille ducenti ex tanta multitudine, qui arma haberent, perpauci equites, qui equos secum eduxissent, inventi sunt. cetera deformis

turba, velut lixarum calonumque, præda vere futura, si Redeunt ad belli hostes meminissent. 9Tunc demum nuncius ad tercastra reci- tiam legionem revocandam, et Gallorum præsidium : et sipienda.

mul ex omnibus locis ad castra recipienda demendamque ignominiam rediri cæptum est. Tribuni militum tertiæ legionis pabulum lignaque projicere jubent: centurionibus

d Tum Crev.

manipulis. Vid. not. 2. ad l. XXXIII. fronte castrorum ad prætorii latus. c. 1.

Ideo bostes prætorio dejecto ad quæ8 Ad quæstorium ferum Quintanam. storium perveniunt. Quæstorio igitur que] Duo fuere in castris Romanis fora translato in partem superam castrorerum venalium: ailerum ad præto- rum, simul et forum quæstoris eodem rium, sive tabernaculum ducis, de quo translatum est. Quin et via proxima diserte Polybius, libro sexto : alterum quæstorio Quintana quoque vocitata ad quæstorium, sive tabernaculum est a similitudine veræ Quintanæ, in quæstoris. Ceterum et quæstorium, qua olim quæstoriom positum fuerat. et hoc proinde forum quæstoris olim Et bæc in loco quem explicamus intelversus portam Decumanam fuisse jam ligenda est Quintana, non illa altera annotavimus ad l. XXXIV. c. 47. Si. vetus, quæ nimium longe abest a præ. tum erat nempe in media Quintana, torio. Hæc ita explicare conamur, quæ via transversa erat, secans longi. ut brevitati simul et claritati consutudinem castroram, parallela Princi. lamus. Sed qui totam rem apertius piis. Atque hinc forum ipsum quæ- perspicere volet, adeat Lips. 1. V. de storis sæpissime Quintana dicebatur. Mil. Rom. Dial. 3. Quintana dicta a quintis cohortibus 9 T'um demum nuntius) Supple misjuxta eam tendentibus. Apparet ex sus est: et intellige Gallorum præsi. hoc Livii loco jam nunc mutatum fu- dium de quo hic agitur, cujusque menisse situm quæstorii, ita ut illud tum tio facta est supra c. I. stetisse a parte esset, quo loco Polybius statuit, in Romanorum.

imperant, ut graviores ætate milites binos in ea jumenta, V. C. 574. ex quibus onera dejecta erant, inponant: equites ut singulos A. C. 178. e juvenibus pedites secum in equos tollant. Egregiam gloriam legionis fore, si castra, metu secundanorum amissa, sua virtute recipiant : et recipi facile esse, si in præda occupati barbari subito obprimantur : sicut ceperint, posse capi. Summa militum alacritate adhortatio audita est. Ferunt citati signa, nec signiferos armati morantur: priores tamen consul copiæque, quæ a mari reducebantur, ad vallum accesserunt. L. Atius, tribunus primus secundæ legionis, non hortabatur modo milites, sed docebat etiam, Si victores Istri, quibus armis cepissent castra, iisdem capta retinere in animo haberent, primum exutum castris hostem ad mare persecuturos fuisse, deinde stationes certe pro vallo habituros. vino somnoque verisimile esse mersos jacere.

IV. Sub hæc A. Bæculonium signiferum suum, notæ fortitudinis virum, inferre signum jussit. 10 Ille, si unum se sequerentur, quo celerius fieret, facturume dixit: connisusque, quum trans vallum signum trajecisset, primus om- Recuperant nium portam intravit. Et parte alii T. et C. Ælii, tribuni castra, militum tertiæ legionis, cum equitatu adveniunt. confestim, et quos binos oneraria in jumenta inposuerant, secuti, et consul cum toto agmine. At Istrorum pauci, qui modice vinosi erant, memores fuerunt fugæ; aliis somno mors continuata est: integraque sua omnia Romani, præterquam quod vini cibique absumtum erat, receperunt. Ægri quoque milites, qui in castris relicti fuerant, postquam intra vallum suos senserunt, armis arreptis, cædem ingentem facerunt. Ante omnes insignis opera fuit C. Popillii equitis. Sabello cognomen erat. is, pede saucio relictus, longe plurimos f hostium occidit. Ad octo millia Istrorum sunt cæsa, captus nemo, quia ira et indignatio inmemores prædæ fecit. Rex tamen Istrorum, temulentus ex convivio, raptim a suis in equum inpositus, fugit. Ex victoribus ducenti triginta septem milites perierunt, plures in matutina fuga, quam in recipiendis castris.

V. Forte ita evenit, ut Cn. et L. Gavillii, " novelli Aquileienses, cum commeatu venientes, ignari prope in captą castra ab Istris inciderent. li, quum Aquileiam, relictis Terror Roinpedimentis, refugissent, omnia terrore ac tumultu, non me.

jacturum Crev. f plurimum Gron. Crev. 10 Ille, si unum se sequerentur .. jubebatur, sed jacturum sigaum in cas. jecturem dixit) Nibil apertius est, tra, quo celerius res perageretur, acquan legi debere, DOD facturum, quo- censis periculo igaominiæ, si signum modo scriptus babuit, sed jacturum, amitteretur, militibus. quæ Gronovii emendatio est. Dicit 11 Novelli Aquileienses] Qui crant igitur signifer, si ceteri unum sc sequi e colonis ante triennium Aquileiam dePellent, non modo illaturum se, quod ductis. Supra l. XL. c. 84,

в 3

U. C. 574. Aquileiæ modo, 12 sed Romæ quoque post paucos dies, imA, C. 178. pleverunt: quo, non capta tantum castra ab hostibus, nec

fuga, quæ vera 13 erant, sed perditas res deletumque exercitum omnem, adlatum est. Itaque, " quod in tumultu fieri solet, delectus extra ordinem, non in urbe tantum, sed tota Italia, indicti. Duæ legiones civium Romanorum conscriptæ, et decem millia peditum cum equitibus quingentis sociis nominis Latini imperata. M. Junius consul transire in Galliam et ab civitatibus provinciæ ejus, quantum quæque posset, militum exigere jussus. Simul decretum, út 15 Ti. Claudius prætor militibus legionis quartæ, et sociûm Latini nominis quinque millibus, equitibus ducentis quinquaginta, Pisas ut convenirent, ediceret; eamque provinciam, dum consul inde abesset, tutaretur: M. Titinius prætor legionem primam, parem numerum sociorum peditum equitumque, Ariminum convenire juberet. Nero paludatus Pisas in provinciam est profectus. Titinius, C. Cassio tribuno militum Ariminum, qui præesset legioni, misso, delectum Romæ habuit. M. Junius consul, ex Liguribus in provinciam Galliam transgressus, auxiliis protinus per civitates Galliæ 16 militibusque colonis imperatis, Aquileiam pervenit. Ibi certior facius, exercitum incolumem esse, scriptis literis Romam, ne tumultuarentur, ipse, remissis auxiliis, quæ Gallis imperaverat, ad collegam est profectus. Romæ magna ex necopinato lætitia fuit: delectus omissus est: exauctorati

, qui sacramento dixerant: et exercitus, qui Arimini pestilentia adfectus erat, domum dimissus. Istri, magnis copiis quum castra haud procul consulis castris haberent, postquam alterum consulem cum exercitu novo advenisse audierunt, passim in civitates dilapsi sunt: consules Aquileiam in hiberna legiones reduxerunt.

VI. Sedato tandem Istrico tumultu, senatusconsultum factum est, ut consules inter se compararent, uter eorum ad comitis habenda Romam rediret. Quum absentem Manlium tribuni plebis, 17A. Licinius Nerva et C. Papirius

1

12 Sed Romæ quoque ... impleve- esse debebant. Quum autem c. seq. runt] Non quod Romam profecti sint M. Titinius dicatur senatum dedisse bi Gavillii, sed quod rumor ab illis Sempronio et Postumio, quod munus sparsus Aquileia Romam brevi perlatus est prætoris urbani abseutibus consufuerit. DUJATIUS.

libus, judicavit idem Pighius arbanam 13 Erant] Sic recte Gronovii edi- jurisdictionem Titinio obtigisse, Claudere. Alii erat, teste Hearnio. dio Neroni inter cives et peregrinos,

14 Quod in tumultu fieri solet] Vid. 16 Militibusque colonis imperatis] not. 52. ad l. VII. c. 9. supra.

Non sine causa optaret Dujatius colo, 15 Ti. Claudius prætor] Ex hoc loco niis. Quum milites coloniis imperasrecte colligit Pighius hunc et M. Titi- set. Magis adhuc placeret, per coloniun, qui infra nominatur, juri in nias. urbe dicundo præfuisse. C'eteri enim 17. A. Licinius Nerva] Adjecit huic prætores tunc in provincias profecti tribuno prænomen Sigonius.

Turdus, in concionibus lacerarent, rogationemque promul- U. C. 574. garent, de Manlius post Idus Martias (prorogatæ namque A. C. 178.. consulibus jam in annum provinciæ erant) imperium retineret

, uti caussam extemplo dicere, quum abisset magistratu, posset ; huic rogationi Q. Ælius collega intercessit, magnisque contentionibus obtinuit, ne perferretur. Per eos dies Ti. Sempronius Gracchus et L. Postumius Albinus ex Hispania Romam quum revertissent, senatus iis a M. Titinio prætore datus in æde Bellona 18 ad disserendas' res, quas gessissent, postulandosque honores meritos, 19 ut. Diis inmortalibus haberetur honos. Eodem tempore et 20 in Sardinia magnum tumultum esse, literis T. Æbutii prætoris Sardinie cognitum est, quas filius ejus ad senatum adtulerat. llien- tumultus. ses, adjunctis Balarorum auxiliis, pacatam provinciam invaserant: nec eis invalido exercitu, et magna parte pestilentia absumto, resisti poterat. Eadem et Sardorum legati nunciabant; orantes, ut urbibus saltem (jam enim agros deploratos esse) opem senatus ferret. Hæc legatio, totumque quod ad Sardiniam pertinebat, ad novos magistratus rejectum est. Æque miserabilis legatio Lyciorum, qui Lyciorum crudelitatem Rhodiorum, quibus ab L. Cornelio Scipione quercle. adtributi erant, querebantur: Fuisse sub ditione Antiochi : eam regiam servitutem, conlatam cum præsenti statu, præclaram libertatem visam. non publico tantum se premi imperio, sed singulos 21 justum pati servitium. 22 juxta se conjuges liberosque vexari : in corpus, in tergum sæviri : famam, quod indignum sit, maculari dehonestarique : et palam res odiosas fieri, 23 juris etiam usurpandi caussa; ne pro dubio habeant, nihil inter se et argento parata mancipia interesse.

21 Motus his senatus, literas Lyciis ad Rhodios dedit : 25 nec Lycios

fedisserendas Crev.

8 et ut Ead.

18 Ad edisserendas). Vulgo disseren- 21 Justum ... servitium] Veram ac das. Correxit Gronovius. Supra l. plenam servitutem. Sic alibi apud XXXIV. c. 52. Senatus extra urbem nostrum, ab justo erercitu, et duæ leQuintio ad res gestas edisserendas da- giones cum suo justo equitatu. tus est.

22 Juxta se conjuges] Sese pariter 19 Et ut Diis immortalibus] Adje- conjugesque ac liberos vexari. Ante cimus voculam et, auctore itidem Gro- Sigonium legebatur, procul dubio mennorio. Et sic solet Livius. Supra l. dose, justos conjuges. XXVIII. c. 9. In senatu quum more 23 Juris etiam usurpandi causa) omnium imperatorum, expositis rebus Nop fructus alicujus aut emolumenti ab se gestis, postulassent ... ut et Diis spe, sed plane at dominos sese probaimmortalibus haberetur honos, et ipsis rent. triumphantibus urbem inire liceret. Et 24 Motus his senatus] Sic recte Sialibi passim.

gonius, quum legeretur motus is. 20 In Sardinia mngnum tumultum 25 Nec Lycios Rhodiis) Polybius esse, litteris T. Æbutii prætoris) Hic Excerpt. Legat. 60. tradit hoc decrehabemus et nomen et provinciam unius tum multis nequaquam placuisse : e prætoribus hujus anni, cujus mentio propterea quod Romani viderentur id interciderat cum iis quæ ex initio hu. agere, ut committerent inter se Rhojos libri deperdita sunt.

dios Lyciosque, ad exbauriendos ag

1

U.C. 674. Rhodiis, nec ullos alicuiquam, qui nati liberi sint, in servitus
A. C. 178. tem dari placere. Lycios ita sub Rhodiorum simul imperio et

tutela esse, ut in ditione populi Romani civitates sociæ sint. Triumphi VII. Triumphi deinde ex Hispania duo continui acti. de Hispanis. Prior Sempronius Gracchus de Celtiberis sociisque eorum;

postero die L. Postumius de Lusitanis aliisque ejusdem
regionis Hispanis triumphavit. 28 quadraginta millia pondo
argenti Ti. Gracchus transtulit, viginti millia Albinus. Mi-
litibus 27 denarios quinos vicenos, duplex centurioni, triplex
equiti ambo diviserunt: sociis tantumdem, quantum Roma-
nis. Per eosdem, forte dies M. Junius consul ex Istria
comitiorum caussa Romam venit. Eum quum in senatu
fatigassent interrogationibus tribuni plebis Papirius et Lici-
nius de his, quæ in Istria essent acta, in concionem quoque
produxerunt. Ad quæ quum consul, se dies non plus unde-
cim in ea provincia fuisse, responderet; que se absente acta
essent, se quoque, ut illos, fama comperta habere ; exsequeban-
tur deinde quærentes, Quid ita non potius A. Manlius Ro-
mam venisset, ut rationem redderet populo Romano, cur ex
Gallia provincia, quam sortitus esset, in Istriam transisset ?
38 quando id bellum senatus decrevisset, quando id bellum po-
pulus Romanus jussisset? At, Hercule, privato quidem consilio
bellum susceptum esse, sed gestum prudenter fortiterque. Immo,
utrum susceptum sit nequius, an inconsultius gestum, dici non
posse. Stationes duas necopinantes ab Istris obpressas, castra
Romana capta, 29 quod peditum, quod equitum in castris fue-
rit. ceteros inermes 30 fusosque, ante omnes consulem ipsum, ad
mare ac naves fugisse. Privatum rationem redditurum earum

rerum esse, quoniam consul noluisset. Coniitia.

VIII. Comitia deinde habita. consules creati, C. Clau-
dius Pulcher, Ti. Sempronius Gracchus: ei postero die
prætores facti, P. Ælius Tubero iterum, C. Quinctius Fla-
mininus, C. Numisius, 31 C. • Mummius, Cn. Cornelius

h C. 1. L. Crey,
paratus et thesauros Rhodiorum, quo- 29 Quod peditum, quod equitum in
rum cum Perseo amicitia suspecta jam castris fuerit] Videtur adjici debere,
iis erat. Et re quidem vera idem auc-

Nemo enim captus in castris
tor est, Legat. 61. Lycios, qui jam vic- esse dicitur supra c. 2. Sed M. Licinius
ti acquieverant Rhodiorum imperiis, Strabo cum trium signorum militibus
audito Romanorum responso rursus

Nisi forte hic intelligendi sunt
tumultuari cæpisse.

ægri relicti in castris, quorum mentio
26 Quadraginta millia pondo argen- fit c. 4.
ti] Marcas nostrates 62500. Viginti 30 Pusosque] Sparsos, nullo ordine
millia. Marcas 31250.

dilabentes. Sic 1. II, c. 54. Sicut acies
27 Denarios quinos vicenos) Amplius funditur duce occiso. Et Cicero pro
ternas uncias argenti nostrates. Sextio, n. 91. fusi per agros ac disper-

28 Quando id bellum senatus decre- si.
visset, quando id bellum populus) Male 31 L. Mummius) Prænomen aberat
profecto iteratur id bellum. Tolle in. in prima editione. Vulgo nunc legitur
gratam repetitionem, auctore Grond. C. Mummius. Sed vocatur L. infra c.
vio.

9. et supra l. XXXVIII. o. 54. mentio

cæsum.

cæsus,

« IndietroContinua »