Immagini della pagina
PDF
ePub

55

U. C. 566. 5* tum privatim suorum quisque vicem, ne quis adfinis ei noxæ A. C. 186. esset. Censuit aútem senatus, gratias consuli agendas, quod

eam rem et cum singulari cura, et sine ullo tumultu investiQuæstio de gasset. Quæstionem deinde de Bacchanalibus sacrisque nocBacchanali- turpis extra ordinem consulibus mandant: indicibus, Æbubus Coss. tio ac Feceniæ, ne fraudi ea res sit, curare,

et alios indices mandatur.

præıniis' invitare jubent. sacerdotes eorum sacrorum, seu viri seu feminæ essent, non Romæ modo, sed per omnia fora et conciliabula conquiri, ut in consulum potestate essent. edici præterea in urbe Roma, et per totam Italiam edicta mitti, Ne quis, qui Bacchis initiatus esset, coïsse aut contenisse caussa sacrorum velit, neu quid talis rei divinæ fecisse. 56 ante omnia, ut quæstio de his habeatur, qui coïerint, conjurave. rintve', quo stuprum flagitiumve in ferretur. Hæc senatas decrevit. Consules ædilibus curulibus imperarunt, ut sacerdotes ejus sacri omnes conquirerent, comprehensosque libero conclavi ad quæstionem servarent; 57 ædiles plebis videre, ne qua sacra in operto fierent. 58 Triumviris capitalibus mandatum est, ut vigilias disponerent per urbem, servarentque, ne qui nocturni cælus fierent; utque ab incendiis caveretur, 59 adjutores triumviris quinqueviri uti cis Tiberim suæ quisque regionis ædificiis præessent.

XV. Ad hæc officia dimissis magistratibus, consules in Rostra escenderunt; et, concione advocata, quum 60 sollemne carmen precationis, quod præfari, priusquam popu- U. C. 566. lum adloquantur, magistratus solent, peregisset consul, ita A. C. 186. cæpit: Nulli umquam concioni, Quirites, non' solum apta, Oratio Possed etiam necessaria, hæc sollemnis Deorum comprecatio fuit ; tumii Cos. quæ vos admoneret, hos esse Deos, quos colere, venerari, preca- nalibus. rique majores vestri instituissent : non illos, qui pravis et externis religionibus captas mentes, velut furialibus stimulis, ad omne scelus et ad omnem libidinem agerent. Equidem, nec. quid taceam, nec quatenus proloquar, invenio : si aliquid ignorabitis, ne locum neglegentiæ dem ; si omnia nudavero, ne nimium terroris obfundam vobis, rereor. quidquid dixero, minus, quam pro atrocitate et magnitudine rei, dictum scitote esse. ut ad cavendum satis sit, dabitur opera a nobis. Bacchanalia tota jam pridem Italia, et nunc per urbem etiam multis locis esse, non fama modo accepisse vos, sed crepitibus etiam ululatibusque nocturnis, qui personant tota urbe, certum habeo ; ceterum, quæ ea res sit, ignorare. alios Deorum aliquem cultum, alios concessum ludum et lasciviam esse credere, et, qualecumque sit, ad paucos pertinere. Quod ad multitudinem eorum adtinet, si direro, multa millia hominum esse, illico necesse est, exterreamini ; nisi adjunxero, qui qualesque sint., Primum igitur mulierum magna pars est, et is fons mali hujusce fuit : deinde simillimi feminis mares, stuprati et constupratores, 61 fanatici vigiles ; vino, strepitibus, clamoribusque nocturnis adtoniti. Nullas adhuc vires conjuratio, ceterum incrementum ingens virium habet, quod in dies plures fiunt. Majores vestri, ne vos quidem, nisi quum aut, vexillo in arce posito, comitiorum caussa erercitus eductus esset, 63 aut plebi

I et alios illicere ac præmiis Crev. • coïssent conjurassentve Gron. Crev. 54 Tum privatim suorum quisque numque . .conferret. Et alibi sævicem] Supple, metuere cæpit. Alio- pissime. quin nullum esset verbum, ad quod re- 57 Ædiles plebis videre] Supple ex ferretur pro quisque. Vel lege quemque, sensu, jussi sunt. ut regatur ab eo quod præcessit, pa- 58 * Triumviris capitalibus] Vid. .. cepit.

not. 5, ad. XXV. . 55 Et alios illicere ac præmiis invi- 59 Adjutores triumviris quinqueviri tare] Sic habere MSS. suos et vett. uti cis Tiberim] Adjutores triumviris editos testatur Gronovius. Consentit idem plane est, atque adjuturi trium. noster Vict. nisi quod caret rã ac. viros, vel, ut adjuvarent triumviros. Vulgo et alios indices præmiis invitare. Quod quidem non observaremus, nisi Sed vox indices facile ex iis quæ præce- doctissimos viros hæc locutio morata dunt suppleri potest.

esset, qui et inseri voluerunt vocem 56 Ante omnia, ut quæstio] Hæc dati, sine ulla necessitate. Sed præverba sunt senatusconsulti, non edic- terea rò uti sic positum nobis suspecti : atque adeo diverso formarum ty- tum est. Victor. liber etiam præfert ut pographicarum charactere, quod feci- hi. Legendum putamus uls et cis Timus, edenda. Nec offendere debet ora- berim. Antiqui dicebant uls pro ultra, tionis struendæ mutatio, quod cetera teste Festo. Et Varro, 1, IV. de lingua senatusconsulti capita per infinita ef- Lat. dixit, plane quomodo hic voluferuntur, hoc per particulam ut. Nihil mus, et uls et cis Tiberim: ut hæc loenim crebrius apud Livium. Sic 1. quendi forma videatur usitata fuisse XXXV. c. 5. Èquites earum extra in formulis, ac per eam causam hic a

tribunos militum educere Livio esse usurpata. jussit. Inde .. impetum ex aperto face- 60 Solenne carmen precationis] E* rent. L. X. c. 43. Legatum cum legione jus carminis mentionem facit, et ex eo

prima... ire adversus subsidium hos. aliqua describit Tullius in principio tium jussit : quocunque in loco fuisset orationis pro Muræna. In eo appellaobvius, obsisteret ac moraretur, ma- tos esse illos deos, qui maxime ab Ro

vor ...

acien ...

tam non Gron. Crev.

manis colebantur, puta Jovem, Juno- hostes ex improviso urbem adorirentur, nem, Minervam, etc. patet ex iis quæe Janiculumque occuparent, statuerunt sequuntur hic in oratione consulum. non omnes simul ire in suffragia : sed

61 Fanatici vigiles] Legimus, fa- ita rem inter se partiri, ut, dum alii in natici, vigiliis, vino .. attoniti. At- suffragia irent, alii armati excubias tonitos autem expune de possessione agerent in Janiculo. Hunc igitur lomentis deturbatos, tanquam propiore cum custodiebant, quamdiu comitia fulmine adflatos.

durarent : quum autem solvenda erant 62 Quum . . . vexillo in arce posito comitia, vexillum a Janiculo remove. comitiorum causa exercitus eductus es batur, custodesque discedebant. Non set] Describuntur comitia centuriata. licebat autem, custodibus ab illa arce In iis dicebatur exercitus imperari, quia remotis, quidquam amplius agere. Ex sub signis, et iis armis instructi, quæ bis Dionis verbis patet arcem in hoc cuique classi erant per Servium Tul- nostro Livii loco esse Janiculum. lium auctorem centuriarum assignata, 63 Aut plebi concilium] Proprie et conveniebaut. Eductus dicitur exer- signate. Is enim qui non universum citus, quia extra urbem in Campo populum, sed partem populi aliquam Martio illa comitia habebantur. Quod adesse jubet, non comitia, sed concilium ad vexilluin attinet, rem hoc modo ex- edicere debet. Tribuni autem neque adponit Dio, I. XXXVII. Quum olim vocant patricios, neque ad eos referre assidui a finitimis populis terrores Ro- de ulla re possunt. A. Gell. I. XV. c. mam circumstarent, veriti Romani ne, 27. dum ipsi comitia centuriata haberent,

U. C. 566. concilium tribuni edixissent, aut aliquis ex magistratibus 64 ad A. C. 186. concionem vocasset, forte temere coïre 65 voluerunt: et, ubicum

que multitudo esset, ibi et legitimum rectorem multitudinis censebant debere esse. Quales primum nocturnos cætus, deinde promiscuos mulierum ac virorum, esse creditis? Si, quibus ætatibus initientur mares, sciatis, non misereat vos eorum solum, sed etiam pudeat. Hoc sacramento initiatos juvenes milites faciendos censetis, Quirites ? iis er obscạno sacrario eductis arma committenda ? hi, cooperti stupris suis alienisque, pro pudicitia conjugum ac liberorum vestrorum ferro decernent?

XVI. Minus tamen esset, si flagitiis tantum effeminati forent, (ipsorum id magna ex parte dedecus erat) ä facinoribus marus, mentem a fraudibus abstinuissent. Numquam tantum malum in republica fuit, nec ad plures, niec ad plura pertinens. quidquid his annis libidine, quidquid fraude, quidquid scelere peccatum est, ex illo uno sacrario scitote ortum esse. Necdum omnia, in qua conjuraverunt, edita facinora habent. adhuc privatis noxiis, quia nondum ad rempublicam obprimendam satis virium est, conjurutio sese inpia tenet. crescit et serpit quotidie malum. 66 jam majus est, quam ut capere id privata fortuna possit : ad summam rempublicam spectat. Nisi pracavetis, Quirites, jam huic diurna, legitime ab consule vocatæ, par nocturna concio esse poterit. nunc illi vos singuli universos concionantes timent: jam, ubi vos dilapsi domos et in rura vestra eritis, illi coïerint, consultabunt de sua salute simul ac vestra pernicie ; tum singulis vobis universi timendi erunt. Optare igitur unusquisque vestrúm debet, ut bona mens suis omnibus fuerit. Si quem libido, si furor in illum gurgitem abripuit, illorum eum, cum quibus in omne flagitium et facinus conjuravit, non suum judicet esse. Ne quis etiam errore lubatur, vestrúm quoque non sun securus. nihil enim in speciem fallacius est, quam prava religio. Ubi Deorum numen pretenditur sceleribus, subit animum timor, ne fraudibus humanis vindicandis divini juris aliquid inmixtum violemus. Hac ros religione innumerabilia decreta pontificum, senatusconsulta, aruspicum denique responsa liberant. Quoties hoc patrum avorumque ætate negotium est magistratibus datum, ut sacra externa fieri vetarent, sacrificulos vatesque foro, circo, urbe prohiberent, vaticinos libros conquirerent comburerentque, omnem disciplinam sacrificandi, præterquam more Romano, abolerent ? U, C. 566. Judicabant enim prudentissimi viri omnis divini humanique ju= A. C. 186. ris, nihil æque dissolvenda religionis esse, quam ubi non patrio, sed externo ritu sacrificaretur. Hæc vobis prædicenda ratus sum, ne qua superstitio agitaret animos vestros, quum 67 demolientes nos Bacchanalia discutientesque nefarios cætus cerneretis. Omnia, Diis propitiis volentibusque, ea faciemus: qui, quia suum numen sceleribus libidinibusque contaminari indigne ferebant, ex occultis ea tenebris in lucem extraxerunt. nec patefieri, ut inpunita essent, sed ut vindicarentur et obprimerentur, voluerunt. Senatus quæstionem extra ordinem de ea re mihi collegæque meo mandavit: nos, quæ ipsis nobis agenda sunt, inpigre ersequemur. Vigiliarum nocturnarum curam per urbem minoribus magistratibus mandavimus. Vos quoque, æquum est, quæ vestra munia sunt, quo quisque loco positus erit, quod imperabitur, inpigre præstare, et dare operam, ne quid fraude nociorum periculi aut tumultus oriatur.

64 Ad concionem vocasset] Aliud nes noluerunt : manifesto mendo, quod est, inquit idem Gellius, I. XIII. c. 15. redarguunt et vetustius cusi, et codex cum populo agere, aliud concionem ha- Vict. bere. Nam cum populo agere, est ra- 66 Jam majus est, quam ut capere gare quid populum, quod suffragiis suis id privata fortuna possit] Jam majus jubeat, aut vetet : concionem autem hu- est, quam ut privatorum tantum forbere, est verba facere ad populum sine tunis convellendis ac labefactandis sese ulla rogatione.

contineat. 65 Voluerunt] Gronovianæ editio

XVII. Recitari deinde senatusconsulta jusserunt, 68 indicique præmium proposuerunt, si quis quem ad se deduxisset, nomenve absentis detulisset. Qui nominatus profugisset, diem certam se finituros ; ad quam nisi citatus respondisset, absens damnaretur. si quis eorum, qui tum extra terram Italiam essent, nominaretur, ei laxiorem diem daturos, si venire ad caussam dicendam vellet. Edixerunt deinde, ne quis quid fugæ caussa vendidisse, neve emisse vellet : ne quis reciperet, celaret, ope ulla juvaret fugientes. Concione dimissa, terror magnus urbe tota fuit: nec monibus se tantum urbis aut finibus Romanis continuit; sed passim per totam Italiam, literis hospitum de senatusconsulto, et concione, et edicto consulum acceptis, trepidari cæptum est.

Multi ea nocte, quæ diem insecuta est, quo in concione res palam facta est, custodiis circa portas positis, fugientes a triumviris com prehensi et reducti sunt: multorum nomina delata. quidam ex jis viri feminæque mortem sibi consciverunt. Conjurasse Capita consupra septen millia virorum ac mulierum dicebantur. ca-jurationis. pita autem conjurationis constabat esse, 69 M. et C. Atinios de plebe Romana, et Faliscum L. Opiternium, et Minium Cerrinium Campanum : ab his omnia facinora et flagitia orta : eos maximos sacerdotes conditoresque ejus sacri esse.

67 Demolientes .... Bacchanalia) dunt. Promittunt præmium indici, si Hic et infra aliquoties Bacchanalium quis, id est, qui vel aliquem deduxisset nomine designantur loca, in quibus ad consules, vel nomen absentis detusacra illa nefaria celebrabantur. lisset.

68 Iridicique premium proposue- 69 M. et C. Atinios] Antea legebarunt, si quis] Mutavimus interpune- tur, M. et L. Catinios. Corrigendum tionem, quæ vitiosa est in plerisque li- levem hunc errorem monstravere Sibris. Si quis non est initium novæ pe- gonius et Gronovius. riodi, sed refertur ad ea quæ præce

U. C. 566. Data opera est, ut primo quoque tempore comprehenderetiA. C. 186. tur. Adducti ad consules, fassique de se, nullam moram

judicio fecerunt.

XVIII. Ceterum tanta fuga ex urbe facta erat, ut, 70 quia multis actiones et rés peribant, cogerentur prætores T. Mænius et M. Licinius 7i

per senatum res in diem trigesimum differre, donec quæstiones a consulibus perficerentur. Eadem solitudo, quia Romæ non respondebant, nec inveniebantur, quorum nomina delata erant, coëgit consules

circa fora proficisci, ibique quærere et judicia exercere. Conjurato Qui tantum initiati erant, et ex carmine sacro, præeunte rum pænæ, verba sacerdote, precationes fecerant, in quibus nefanda

conjuratio in omne facinus ac libidinem continebatur, nec earum rerum ullam in quas jurejurando obligati erant, in se aut alios admiserant, eos in vinculis relinquebant: qui stupris aut cædibus violati erant, qui falsis testimoniis, sig. nis adulterinis, subjectione testamentorum, fraudibus aliis containinati, eos capitali pæna adficiebant. Plures necati, quam in vincula conjecti sunt, magna vis in utraque caussa virorum mulierumque fuit. Mulieres damnatas cognatis, aut in quorum manu essent, tradebant, ut ipsi in privato animadverterent in eas. si nemo erat idoneus supplicii exactor, in publico animadvertebatur. Datum deinde consulibus negotium est, ut omnia Bacchanalia Romæ primum, deinde per totain Italiam, diruerent; extra quam si qua ibi

vetusta ara aut signum consecratum esset. in reliquum deSenatus- inde 72 senatusconsulto cautum est, Ne. qua

Bacchanalia consultum Roma, neve in Italia essent. si quis tale sacrum sollemne et de Bacchanalibus.

necessarium duceret, nec sine religione et piaculo se id omittere posse, apud prætorem urbanum profiteretur, prætor senatum consuleret. si ei permissum esset, quum in senatu centum non minus essent, ita id sacrum faceret, dum ne plus quinque sacrificio interessent, neu qua pecunia communis, neu quis magister sacrorum, aut sacerdos esset.

XIX. Aliud deinde huic conjunctum, referente Q. Marcio consule, senatusconsultum factum est, Ut de iis, quos pro indicibus consules habuissent, integra res ad senatum referretur, quum Sp. Postumius, quastionibus perfectis, Romam redisset. Minium Cerrinium Campanum Ardeam in vincula

70 Quia multis actiones et res peri- 71 * Per senatum] Ex auctoritate bant] Ex illis nempe qui fugerant mul- senatus. ti erant, qui quuin lites coram judi- 72 Senatusconsulto cautum est) Incibus pendentes haberent, ob absen- tegri senatusconsulti exemplum, ex tiam, tanquam deserto vadimonio, con. ærea tabula, post tot secula superstite, demnabantur, ac proinde amittebant dedit Jac. Gronovias in sua Ciceronis et jus persequendi in judicio quod sibi editione, Lugduni Batavorum, anno deberetur, et res ipsas de quibus lis fu- 1692. Commentario nuper illustravit et.

doctus Italus.

« IndietroContinua »