Immagini della pagina
PDF
ePub

iterum barbari male pugnaverant, legati a Boccho veniunt, qui regis verbis ab Mario petivere, “ duo quam fidissumos ad eum mitteret: velle "de se, et de populi Romani commodo cum îs disserere." Ille statim L. Sullam et A. Manlium ire jubet. Qui quamquam acciti ibant, tamen placuit verba apud regem facere; ingenium aut avorsum uti flecterent, aut cupidum pacis vehementius accenderent. Itaque Sulla, cujus facundiae, non aetati a Manlio concessum, pauca verba hujuscemodi locutus. “Rex Bocche, magna nobis laetitia, cum te talem virum di monuere, uti aliquando pacem, quam bellum, malles; neu te optumum cum pessumo omnium Jugurtha miscendo commaculares; simul nobis demeres acerbam necessitudinem, pariter te errantem et illuin sceleratissumum "persequi. . Ad hoc, populo Romano jam Winopi visum, amicos, quam ser. vos quaerere: tutius rati, volentibus, quam coactis imperitare. Tibi vero nulla opportunior nostra amicitia; primum, quod procul absumus, in quo offensae minimum, gratia par, ac si prope adessemus; dein, quod parentes abunde habemus, amicorum neque nobis, neque cuiquam omnium satis. Atque hoc utinam a principio tibi placuisset! profecto ex populo Romano ad hoc tempus multo plura bona accepisses, quam mala “perpessus esses. Sed, quoniam humanarum rerum fortuna pleraque regit, cui scilicet placuisse et vim et gratiam nostram experiri; nunc, quando per illam licet, festina, atque, ut coepisti, perge. Multa atque opportuna habes, quo facilius errata officiis superes. Postremo hoc in pectus tuum demitte, nunquam populum Romanum beneficiis victum: nam bello quid valeat, tute scis.” Ad ea Bocchus placide et benigne ; simul pauca pro delicto verba facit: “

u De se. In some editions de suo.

v Persequi. For persequendi, and governed by necessitudinem. The use of the infinitive for the gerund is not uncommon.

w Inopi. In some editions a principio inopi.
x Visum. In sone editions melius visum.
y Parentes. Subjects, from pareo.

2 Perpessus esses. Connected to accepisses: though the sense requires the preferperfect of the indicative perpessus es, as it is in some editions.

se non hostili animo, sed “regnum tutatum arma cepisse : nam Numidiae partem, unde vi Jugurtham expulerat, jure belli suam factam, eam vastari ab Mario pati nequivisse: praeterea missis antea Romam legatis, repulsum ab amicitia. Ceterum vetera omittere, ac tum, si per Marium liceret, legatos ad senatum missurum." Dein, "copia facta, animus barbari ab amicis flexus, quos Jugurtha, cognita legatione Sullae et Manlii, metuens id quod parabatur, donis corruperat.

CIII. MARIUS interea, exercitu in hibernis composito, cum expeditis cohortibus et parte equitatus proficiscitur in loca sola, obsessum turrim regiam, quo Jugurtha perfugas omnis praesidium imposue rat. Tum rursus Bocchus, seu reputando, quae sibi duobus praeliis 'venerant, seu admonitus ab amicis, quos incorruptos Jugurtha reliquerat, ex omni copia necessariorum quinque delegit, quorum et fides cognita, et ingenia validissuma erant. Eos ad Marium, ac dein, si placeat, Romam legatos ire jubet: agendarum rerum, et quocumque modo belli componendi licentiam permittit. Illi mature ad hiberna Romanorum proficiscuntur: deinde itinere a Gaetulis latronibus circumventi spoliatique, pavidi, dsine decore ad Sullam perfugiunt, quem consul, in expeditionem proficiscens, pro praetore reliquerat. Eos ille non pro vanis hostibus, ut meriti erant, sed adcurate ac liberaliter habuit; qua re barbari et famam Romanorum avaritiae falsam, et Sullam, ob munificentiam in sese, amicum rati. Nam etiam tum 'largitio multis ignara: munificus nemo putabatur, nisi pariter volens: dona omnia sin benignitate habebantur. Igitur quaestori mandata Bocchi patefaciunt; simul ab eo petunt, uti fautor consultorque sibi adsit: copias, ficlem, magnitudinem regis sui, et alia, quae aut utilia, aut benevolentiae credebant, oratione extollunt : dein Sulla omuia pollicito, docti, quo modo apud Marium, item apud senatum verba facerent, circi. ter dies XL. ibidem operiuntur.

a Regnum tutatun. In some editions of regnum tutandum, with less elegance.

b Copia facta. When opportunity was given ; mittendi lega. tos being understood.

c Venerant. The simple verb for the compound evenerant, which is the reading in other editions,

d Sine decore. Without ornament, without ensigns of dig. nity, or badges of their commission as plenipotentiaries.

CIV. MARIUS postquam, infecto, 'quo intenderat, negotio, Cirtam redit; de adventu legatorum certior factus, illosque et Sullam venire jubet, item L. Bellienum praetorem Utica, praeterea omnis undique senatorii ordinis, quibuscum mandata Boc. chi cognoscit. Legatis potestas eundi Romam fit ab consule : interea induciae postulabantur. *Ea Sullae et plerisque placuere: pauci ferocius decernunt, scilicet ignari humanarum rerum, quae fluxae et mobiles semper in advorsa 'inutant. Ceterum Mauri, impetratis omnibus rebus, tres Romam

Adcurate, &c. He treated them respectfully and generously. f Largitio. Bribery, liberality with a view to corruption. 8 In benignitate, &c. Were attributed to generosity.

h Benevolentie. Parande being understood. This construction has been aiready explained. In some editions the reading is benevolentia esse, benevolentia being an adjective.

i Quo intenderat. Supply the sentence thus: quo confecto redire intenderat. Others explain it thus: negotio eo loci quo intenderat, &c.

k Ea Sullæ, &c. Ea being plural refers both to potestas eundi, and to induciæ.

Mutant. Is here either used for mutantur; or is taken as a reflective yerb, se being understood.

profecti cum Cn. Octavio Rufo, qui quaestor stis pendium in Africam portaverat; duo ad regem redeunt. Ex his Bocchus cum cetera, tum maxume benignitatem et "studium Sullae lubens accepit.

Romae legatis ejus, postquam errasse regem et JuI gurthae scelere lapsum, "deprecati sunt, amicitiam

et foedus petentibus hoc modo respondetur. “Senatus et populus Romanus beneficii et injuriae memor esse solet; ceterum Boccho, quoniam poenitet, delicti gratiam facit: foedus et amicitia dabuntur, cum meruerit."

CV. Quis rebus cognitis, Bocchus per litteras a Mario petivit, uti Sullam ad se mitteret ; cujus arbitratu de communibus negotiis consuleretur. Is missus cum praesidio equitum atque peditum, fugditorum "Balearium: praeterea 'sagittarii et cohors Peligna cum 'velitaribus armis, itineris properandi caussa : neque his secus, atque aliis armis, advor. sum tela hostium, quod ea levia sunt, muniti. Sed itinere, quinto denique die, Volux, filius Bocchi, repente in campis patentibus cum mille non amplius equitibus sese ostendit: qui temere et effuse euntes, Sullae aliisque omnibus et numerum ampliorem vero, et hostilem metum efhciebant. Igitur sese

[ocr errors]

in Studium. Attention, courtesy:

Deprecati sunt. Confitentes being understood. • Cujus arbitratu. By whose instrumentality, or intervention; an uncommon signification of the word.

p Balairium. The Balearean Islands were Majorca and Mi. norca, whose inhabitants were dexterous slingers, having been trained up to the practice from their infancy.

9 Sagittarii, &c. Complete the sentence thus: sagitarii et cobors Peligna erant; or, profecti sunt cum Sulla. In some editions iere is expressed. The Peligni were a tribe of the Samnites in Italy. Their chief town was Corfinium; another of their tưwns was Sulmo, famous for being the birth-place of Ovid.

Velitaribus, &c. Light armour, such as was used by the Velites, who fought in scattered parties in the front, or on the banks of the legions.

quisque 'expedire, arma atque tela tentare, 'intendere: timor aliquantus, sed spes amplior, quippe victoribus, et advorsum eos, quos saepe vicerant. Interim equites, exploratum praemissi, rem, uti erat, quietam nunciant.

CVI. Volux adveniens quaestorem adpellat:

se a patre Boccho obviam illis simul, et praesidio missum.”

Deinde eum et proxumum diem sine metu conjuncti eunt. Post, ubi castra locata, et die vesper erat, repente Maurus tincerto voltu ad Sula lam adcurrit: sibi ex speculatoribus cognitum, Jugurtham haud procul abesse :" simul, uti noctu clam secum profugeret, rogat atque hortatur. Ille animo feroci negat“ se toties fusum Numidam pertimescere: virtuti suorum satis credere: 'etiam si certa pestis. adesset, mansurum potius, quam proditis, quos ducebat, turpi fuga incertae ac for: sitan post paullo morbo interiturae vitae parceret." Ceterum ab eodem monitus, uti noctu proficiscerentur, consilium adprobat: ac statim milites "cces natos esse, in castris ignis quam creberrumos fieri, dein prima vigilia silentio egredi jubet. Jamque nocturno itinere fessis omnibus, Sulla pariter cum ortu solis castra metabatur, cum equites Mauri nun

s Expedire, &ěc. They put off all incumbrances, or get ready, tried their arms and weapons, and were intent on an engage: ment,

The word intendere seems to refer to the bows, which some of the troops used.

i Incerto poltu. With looks of confusion.

u Canatos esse. To get their supper over. Supper was the principal meal among the Romans, and the only meal to which they regularly sat down together. It had its name, cæna, accorda ingly from xosvos, communis, and was taken at 3 P. M. in summer, and at 4 in winter. The dinner, prandium, was a slight meal, without any preparation, frequently taken standing, es -pecially the soldiers.

Prima vigilia. The Romans divided the night into four watches, beginning at sunset, and ending at sunrise. The Greeks divided it into three watches,

« IndietroContinua »