Immagini della pagina
PDF
ePub

taretur citare ipsum censorem, " Cita" inquit Nero "M. "Livium;" et sive ex residua vetere simultate, sive intempestiva iactatione severitatis inflatus, M. Livium, quia 30 populi iudicio esset damnatus, equum vendere iussit. Item M. Livius, quum ad tribum Arniensem et nomen collegæ ventum esset, vendere equum C. Claudium iussit duarum rerum causa, unius, quod falsum adversus se testimonium dixisset, alterius, quod non sincera fide secum in gratiam 35 redisset. Eque foedum certamen inquinandi famam alterius cum suæ famæ damno factum est exitu censuræ. Quum in leges iurasset C. Claudius et in ærarium escendisset, inter nomina eorum, quos ærarios relinquebat, dedit collegæ nomen. Deinde M. Livius in ærarium venit; 40 præter Mæciam tribum, quæ se neque condemnasset neque condemnatum aut consulem aut censorem fecisset, populum Romanum omnem, quattuor et triginta tribus, ærarios reliquit, quod et innocentem se condemnassent et condemnatum consulem et censorem fecissent, neque infitiari 45 possent, aut iudicio semel aut comitiis bis ab se peccatum esse: inter quattuor et triginta tribus et C. Claudium ærarium fore; quod si exemplum haberet bis eundem ærarium relinquendi, C. Claudium nominatim se inter ærarios fuisse relicturum. Pravum certamen notarum 50 inter censores; castigatio inconstantiæ populi censoria et gravitate temporum illorum digna. In invidia censores quum essent, crescendi ex iis ratus esse occasionem Cn. Bæbius tribunus plebis diem ad populum utrisque dixit. Ea res consensu patrum discussa est, ne postea obnoxia 55 populari auræ censura esset.

LIX.

A NIGHT ATTACK.

Ibi

His præparatis advocatoque consilio et dicere exploratoribus iussis, quæ comperta afferrent, Masinissaque, cui omnia hostium nota erant, postremo ipse, quid pararet in proximam noctem, proponit; tribunis edicit, ut, ubi prætorio dimisso signa concinuissent, extemplo educerent 5 castris legiones. Ita ut imperaverat, signa sub occasum solis efferri sunt cœpta; ad primam ferme vigiliam agmen explicaverunt; media nocte (septem enim millia itineris erant) modico gradu ad castra hostium perventum est. Scipio partem copiarum Lælio Masinissamque ac Numidas 10 attribuit, et castra Syphacis invadere ignesque coniicere iubet. Singulos deinde separatim Lælium ac Masinissam seductos obtestatur, ut, quantum nox providentiæ adimat, tantum diligentia expleant curaque; se Hasdrubalem Punicaque castra aggressurum; ceterum non ante cœpturum, quam 15 ignem in regiis castris conspexisset. Neque ea res morata diu est; nam ut primis casis iniectus ignis hæsit, extemplo proxima quæque et deinceps continua amplexus totis se passim dissipavit castris. Et trepidatio quidem, quantam necesse erat in nocturno effuso tam late incendio, orta est; 20 ceterum fortuitum, non hostilem ac bellicum ignem rati esse, sine armis ad restinguendum incendium effusi in armatos incidere hostes, maxime Numidas, ab Masinissa notitia regiorum castrorum ad exitus itinerum idoneis locis. dispositos. Multos in ipsis cubilibus semisomnos hausit 25 flamma; multi, præcipiti fuga ruentes super alios alii, in angustiis portarum obtriti sunt. Relucentem flammam primo vigiles Carthaginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu quum conspexissent, ab eodem errore credere et ipsi, sua sponte incendium ortum; et clamor inter 30

cædem et vulnera sublatus, an ex trepidatione nocturna esset, confusis sensum veri adimebat. Igitur pro se quis

que inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, omnibus portis, qua cuique proximum erat, ea modo, quæ 35 restinguendo igni forent, portantes, in agmen Romanum ruebant. Quibus cæsis omnibus, præterquam hostili odio, etiam ne quis nuntius effugeret, extemplo Scipio neglectas ut in tali tumultu portas invadit; ignibusque in proxima tecta coniectis, effusa flamma primo velut sparso semine 40 pluribus locis reluxit, dein per continua serpens uno repente omnia incendio hausit. Ambusti homines iumentaque fœda primum fuga, dein strage obstruebant itinera portarum. Quos non oppresserat ignis, ferro absumpti, binaque castra clade una deleta. Duces tamen ambo et ex 45 tot millibus armatorum duo millia peditum et quingenti equites semermes, magna pars saucii afflatique incendio effugerunt. Cæsa aut hausta flammis quadraginta millia hominum sunt, capta supra quinque millia, multi Carthaginiensium nobiles, undecim senatores; signa militaria 50 centum septuaginta quattuor, equi Numidici supra duo millia septingenti; elephanti sex capti, octo ferro flammaque absumpti. Magna vis armorum capta; ea omnia imperator Vulcano sacrata incendit.

LX.

SOPHONIEA.

Ibi Syphax, dum obequitat hostium turmis, si pudore, si periculo suo fugam sistere posset, equo graviter icto effusus opprimitur capiturque, et vivus, lætum ante omnes Masinissæ præbiturus spectaculum, ad Lælium pertrahitur. 5 Cædes in eo prœlio minor quam victoria fuit, quia equestri tantummodo proelio certatum fuerat. Non plus quinque

millia occisa, minus dimidium eius hominum captum est, impetu in castra facto, quo perculsa rege amisso multitudo

se contulerat.

Cirta caput regni Syphacis erat; eoque ingens se hom- 10 inum contulit vis. Masinissa sibi quidem dicere nihil esse in præsentia pulchrius quam victorem recuperatum tanto post intervallo patrium invisere regnum; sed tam secundis quam adversis rebus non dari spatium ad cessandum; si se Lælius cum equitatu vinctoque Syphace Cirtam 15 præcedere sinat, trepida omnia metu se oppressurum ; Lælium cum peditibus subsequi modicis itineribus posse. Assentiente Lælio, prægressus Cirtam, evocari ad colloquium principes Cirtensium iubet. Sed apud ignaros regis casus nec, quæ acta essent, promendo nec minis nec sua- 20 dendo ante valuit, quam rex vinctus in conspectum datus est. Tum ad spectaculum tam foedum comploratio orta, et partim pavore moenia sunt deserta, partim repentino consensu gratiam apud victorem quærentium patefactæ portæ. Et Masinissa, præsidio circa portas opportunaque 25 monium dimisso, ne cui fugæ pateret exitus, ad regiam occupandam citato vadit equo.

Intranti vestibulum in ipso limine Sophoniba, uxor Syphacis, filia Hasdrubalis Pœni, occurrit, et quum in medio agmine armatorum Masinissam insignem quum 30 armis, tum cetero habitu conspexisset, regem esse, id quod erat, rata, genibus advoluta eius: "Omnia quidem ut "posses in nobis, di dederunt virtusque et felicitas tua; "sed si captivæ apud dominum vitæ necisque suæ vocem supplicem mittere licet, si genua, si victricem attingere 35 dextram, precor quæsoque per maiestatem regiam, in qua paulo ante nos quoque fuimus, per gentis Numidarum "nomen, quod tibi cum Syphace commune fuit, per huiusce "regiæ deos, qui te melioribus ominibus accipiant, quam "Syphacem hinc miserunt, hanc veniam supplici des, ut 40

66

66

[ocr errors]

"ipse, quodcunque fert animus, de captiva statuas neque "me in cuiusquam Romani superbum et crudele arbitrium "venire sinas. Si nihil aliud quam Syphacis uxor fuis

[ocr errors]
[ocr errors]

sem, tamen Numidæ atque in eadem mecum Africa 45" geniti quam alienigenæ et externi fidem experiri mallem ; 'quid Carthaginiensi ab Romano, quid filiæ Hasdrubalis "timendum sit, vides. Si nulla re alia potes, morte me "ut vindices a Romanorum arbitrio, oro obtestorque.” Forma erat insignis et florentissima ætas. Itaque quum 50 modo genua, modo dextram amplectens in id, ne cui Romano traderetur, fidem exposceret, propiusque blanditias oratio esset quam preces, non in misericordiam modo prolapsus est animus victoris, sed, ut est genus Numidarum in Venerem præceps, amore captivæ victor captus. Data 55 dextra in id, quod petebatur, obligandæ fidei, in regiam concedit. Tum vero reputare secum ipse, quemadmodum promissi fidem præstaret. Quod quum expedire non posset, ab amore temerarium atque impudens mutuatur consilium; nuptias in eum ipsum diem parari repente iubet, 60 ne quid relinqueret integri aut Lælio aut ipsi Scipioni con⚫sulendi velut in captivam, quæ Masinissæ iam nupta foret. Factis nuptiis supervenit Lælius, et adeo non dissimulavit, improbare se factum, ut primo etiam cum Syphace et ceteris captivis detractam eam lecto geniali mittere ad 65 Scipionem conatus sit. Victus deinde precibus Masinissæ, orantis, ut arbitrium, utrius regum duorum fortunæ accessio Sophoniba esset, ad Scipionem reiiceret, misso Syphace et captivis, ceteras urbes Numidiæ, quæ præsidiis regiis tenebantur, adiuvante Masinissa recipit.

70

Syphacem in castra adduci quum esset nuntiatum, omnis velut ad spectaculum triumphi multitudo effusa est. Præcedebat ipse vinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. Tum, quantum quisque plurimum poterat, magnitudini Syphacis, famæ gentis, victoriam suam augendo

« IndietroContinua »