Immagini della pagina
PDF
ePub

neque 10

tamen ipsa lux ita deforme intuentibus agmen omni morte 4 tristior fuit. itaque cum ante noctem Capuam pervenire pos

sent, incerti de fide sociorum et quod pudor praepediebat, circa

viam haud procul Capua omnium egena corpora humi prostra5 verunt. quod ubi est Capuam nuntiatum, evincit miseratio 5 6 iusta sociorum superbiam ingenitam Campanis. confestim in

signia sua consulibus, fasces, lictores; arma, equos, vestimenta, 7 commeatus militibus benigne mittunt, et venientibus Capuam

cunctus senatus populusque obviam egressus iustis omnibus 8 hospitalibus privatisque et publicis fungitur officiis.

illis sociorum comitas vultusque benigni et adloquia non modo

sermonem elicere, sed ne ut oculos quidem attollerent aut con9 solantes amicos contra intuerentur efficere poterant: adeo super

maerorem pudor quidam fugere conloquia et coetus hominum 10 cogebat. postero die cum iuvenes nobiles, missi a Capua, ut 15

.

proficiscentes ad finem Campanum prosequerentur, revertissent, 11 vocatique in curiam percunctantibus maioribus natu multo sibi 12 maestiores et abiectioris animi visos referrent: adeo silens ac

prope mutum agmen incessisse; iacere indolem illam Romanam, ablatosque cum armis animos, non reddere salutem salu- 20 tantibus, solantibus non dare responsum, non hiscere quemquam prae metu potuisse tamquam ferentibus adhuc cervicibus

iugum, sub quod emissi essent, habere Samnites victoriam non 13 praeclaram solum, sed etiam perpetuam: cepisse enim eos non

Romam, sicut ante Gallos, sed, quod multo bellicosius fuerit, 25 1 Romanam virtutem ferociamque: VII. cum haec dicerentur

audirenturque et deploratum paene Romanum nomen in con8 silio sociorum fidelium esset, dicitur Ofillius Calavius Ovi filius,

clarus genere factisque, tum etiam aetate verendus, longe aliter 3 se habere rem dixisse: silentium illud obstinatum fixosque in 30

sondern auch nach dem Gefühl aller intuentes: das Speciellere (sie selbst) ist in dem Allgemeineren enthalten. Von der Milde des Siegers sagt Liv. nichts, dagegen vgl. App. 4: καί τινα υποζύγια έδωκεν (sc. Pontius) αυτούς ές τους άρρωστουντας, και τροφήν, άχρι της Ρώμης φέpertal. 3. incerti de fide sociorum] Campaner und Latiner waren damals für die Römer nicht zuverlässig, jetzt fürchtete man den Eindruck der Niederlage. 4. omnium egena] Daneben kann obige Nachricht des Appian recht gut bestehen. 6. Dio 36, 15: Kartunνοι των Ρωμαίων ηττηθέντων και ες Καπύην ελθόντων ούτε είπον

αυτούς δεινόν ουδέν ούτ' έπραξαν,
αλλά και τροφής και ίππους αυτούς
έδωκαν και ως κεκρατηκότας υπε-
δέξαντο. . 22. metu,

Scheu
Scham.

22. ferentibus cervicibus iugum cervicibus inhaerens gestantes. 25. bellicosius, sie hätten das überwunden, was stets viel kriegerischer, muthiger gewesen sei

, nämlich die Römische Standhaftig

. keit und Zuversicht. Die virtus Romana ist bellicosius als die Stadt Rom. Man erwartet einen Begriff wie: was viel mehr sagen will.

28. Ofillius, gewöhnlich Ofellius, bei Hor. Sat. II, 2, 2 findet sich Ofella, ebenso bei Velleius Lucretius Ofella. Mit Ovius (ovis) kann

terram oculos et surdas ad omnia solacia aures et pudorem intuendae lucis ingentem molem irarum ex alto animi cientis indicia esse.

aut Romana se ignorare ingenia aut silentium 4 illud Samnitibus flebiles brevi clamores gemitusque excitaturum, 5 Caudinaeque pacis aliquanto Samnitibus quam Romanis tristiorem memoriam fore: quippe suos quemque eorum animos ha- 5 biturum, ubicumque congressuri sint; saltus Caudinos non ubique Samnitibus fore.

lam Romae etiam sua infamis clades erat. obsessos pri- 6 10 mum audierunt; tristior deinde ignominiosae pacis magis quam

periculi nuntius fuit. ad famam obsidionis dilectus haberi 7 coeptus erat; dimissus deinde auxiliorum apparatus, postquam deditionem tam foede factam acceperunt; extemploque sine ulla

publica auctoritate consensum in omnem formam luctus est: 15 tabernae circa forum clausae iustitiumque in foro sua sponte 8

coeptum prius quam indictum, lati clavi, anuli aurei positi; paene maestior exercitu ipso civitas esse, nec ducibus solum 9 atque auctoribus sponsoribusque pacis irasci, sed innoxios etiam

milites odisse et negare urbe tectisve accipiendos. quam con- 10 20 citationem animorum fregit adventus exercitus etiam iratis

miserabilis. non enim tamquam in patriam revertentes ex insperato incolumes, sed captorum habitu vultuque ingressi sero 11 in urbem ita se in suis quisque tectis abdiderunt, ut postero atque insequentibus diebus nemo eorum forum aut publicum 25 aspicere veīlet. consules in privato abditi nihil pro magistratu 12

agere, nisi quod expressum senatus consulto est, ut dictatorem dicerent comitiorum causa. Q. Fabium Ambustum dixerunt et 13 P. Aelium Paetum magistrum equitum. quibus vitio creatis 14

suffecti M. Aemilius Papus dictator, L. Valerius magister equi30 tum. nec per eos comitia habita, et, quia taedebat populum

omnium magistratuum eius anni, res ad interregnum rediit. in- 15 terreges Q. Fabius Maximus, M. Valerius Corvus. is consules

[ocr errors][merged small][merged small][merged small]

1

creavit Q. Publilium Philonem et L. Papirium Cursorem iterum haud dubio consensu civitatis, quod nulli ea tempestate duces clariores essent..

VIII. Quo creati sunt die, eo — sic enim placuerat patribus magistratum inierunt, sollemnibusque senatus consultis 5 2 perfectis de pace Caudina rettulerunt; et Publilius, penes quem

fasces erant: „dic, Sp. Postumi“ inquit. qui ubi surrexit, eodem 3 illo vultu, quo sub iugum missus erat: ,haud sum ignarus “

inquit, „consules, ignominiae, non honoris causa me primum

excitatum iussumque dicere, non tamquam senatorem, sed tam- 10 4 quam reum qua infelicis belli qua ignominiosae pacis. ego

tamen, quando neque de noxa nostra neque de poena rettulistis, omissa defensione, quae non difficillima esset apud haud ignaros fortunarum humanarum necessitatiumque, sententiam de eo, de quo rettulistis, paucis peragam. quae sententia testis 15

erit, mihine an legionibus vestris pepercerim, cum me seu turpi 5 seu necessaria sponsione obstrinxi; qua tamen, quando iniussu

populi facta est, non tenetur populus Romanus, nec quicquam 6 ex ea praeterquam corpora nostra debentur Samnitibus. de

damur per fetiales nudi vinctique; exsolvamus religione popu- 20

lum, si qua obligavimus, ne quid divini humanive obstet, quo 7 minus iustum piumque de integro ineatur bellum. interea consules

exercitum scribere armare educere placet, nec prius ingredi

hostium fines, quam omnia iusta in deditionem nostram per8 fecta erunt. vos, dii inmortales, precor quaesoque, si vobis 25

non fuit cordi Sp. Postumium T. Veturium consules cum Sam9 nitibus prospere bellum gerere, at vos satis habeatis vidisse

nos sub iugum missos, vidisse sponsione infami obligatos, vi

dere nudos vinctosque hostibus deditos, omnem iram hostium 10 nostris capitibus excipientes; novos consules legionesque Ro- 30

manas ita cum Samnite gerere bellum velitis, ut omnia ante 11 nos consules bella gesta sunt.“ quae ubi dixit, tanta simul

admiratio miseratioque viri incessit homines, ut modo vix crederent illum eundem esse Sp. Postumium, qui auctor tam foe12 dae pacis fuisset, modo miserarentur, quod vir talis etiam 35

Maximus Rullianus. 1. Q. Publilium Philonem, sc. tertium.

4. sic enim placuerat, weil die bisherigen Consuln sofort hatten abdiciren müssen. – 7. surrexit, die Senatoren sprachen vom Platze aus.

9. non honoris, diese Ehre widerfuhr nur den angesehensten Senatoren (principes senatus). 12. noxa, Vergehen durch Ueber

schreitung der Vollmacht, poena Widerrechtlichkeit. 16. me obstrinxi. Er hält also die sponsio für eine privata, nicht publica, weil letztere iniussú populi unmöglich sei. Da er aber zum Schein eine publica sponsio eingegangen, so hat er persönlich eine fraus begangen, welche er auch persönlich büssen will. 24. omnia iusta, alle Formalitäten des Fetialrechtes.

praecipuum apud hostes supplicium passurus esset ob iram diremptae pacis.

Cum omnes laudibus prosequentes virum in sententiam eius pedibus irent, temptata paulisper intercessio est ab L. 13 5 Livio et Q. Maelio tribunis plebis, qui neque exsolvi religione 14

populum aiebant deditione sua, nisi omnia Samnitibus, qualia apud Caudium fuissent, restituerentur, neque se pro eo, quod 15 spondendo pacem servassent exercitum populi Romani, poenam

ullam meritos esse, neque ad extremum, cum sacrosancti essent, 10 dedi hostibus violarive posse. IX. Tum Postumius: „dedite 1

interea“ inquit „profanos nos, quos salva religione potestis; dedetis deinde et istos sacrosanctos, cum primum magistratu 2 abierint, sed, si me audiatis, priusquam"dedantur, hic in co

mitio virgis caesos, hanc iam ut intercalatae poenae usuram 15 habeant. nam quod deditione nostra negant exsolvi religione 3

populum, id istos magis, ne dedantur, quam quia ita se res habeat, dicere, quis adeo iuris fetialium expers est, qui ignoret? neque ego infitias eo, patres conscripti, tam sponsiones 4

quam foedera sancta esse apud eos homines, apud quos iuxta 20 divinas religiones fides humana colitur, sed iniussu populi nego quicquam sanciri posse, quod populum teneat.

an, si eadem 6 superbia, qua sponsionem istam expresserunt nobis Samnites,

Maelius, qui tum tribuni pl. erant, quod eorum auctoritate pax erat facta, dediti sunt, ut pax Samnitium repudiaretur. Nach ihm waren sie also nur

zur Zeit der Dedition, nicht zur Zeit der Capitulation, Volkstribunen. 6. nisi omnia... restituerentur, vgl. die Fabel von der Schlange und dem Bauer in Göthe's Reineke Fuchs IX Ges. p. 194 (Stuttg. 1866).

4. ab L. Livio et Q. Maelio] Als Volkstribunen konnten sie nicht beim Herre gewesen sein, da die Tribunen die Stadt nicht verlassen durften, um jederzeit das ius auxilii leisten zu können, ebenso wenig konnten sie im besonderen Auftrage des Volkes dahin abgehen. Vergl. indessen p. 160, 16. Da sie nun

zur Zeit der Senatsverhandlung als Tribunen auftreten, so müssen sie vor dem Antritt des Tribunats beim Heere gewesen und die sponsio mit eingegangen sein, in welcher Eigenschaft freilich, wissen wir nicht. Es wäre nur die Frage, ob der Friede wirklich vom Volke ratificirt worden und erst dann (das foedus) gebrochen worden ist; aber auch in diesem Falle ist eine schuldige Mitwirkung der Volkstribunen als solcher nicht denkbar. Vgl. die Combination von Nieb. Vorl. I, 492 sq. Cicero Off. III, 109, der sonst mit der Quelle des Livius übereinstimmt, sagt: eodemque tempore Ti. Numicius Q.

10. Postumius bezieht sich nicht auf einen bestimmten Artikel des Fetialrechts, sondern glaubt nur im Geiste desselben zu sprechen u. zu handeln.

11. profanos nos, weil sie bereits abdicirt haben, also privati sind.

14. intercalatae poenae, intercalare

einschieben (mensis intercalaris), hier aufschieben, weil das Tribunat gewissermassen zwischen Schuld und Strafe sich einschiebt. 21. sanciri posse, urspr. unter den Schutz der Götter stellen, jede solche Person oder Sache ist sanctus, sanctum; wer die

nec

coegissent nos verba legitima dedentium urbes nuncupare, de

ditum populum Romanum vos, tribuni, diceretis et hanc ur6 bem, templa, delubra, fines, aquas Samnitium esse? omitto de

ditionem, quoniam de sponsione agitur; quid tandem? si spopondissemus urbem hanc relicturum populum Romanum, si 5 incensurum, si magistratus, si senatum, si leges non habiturum, si sub regibus futurum? di meliora, inquis. atqui non indignitas

rerum sponsionis vinculum levat. si quid est, in quo obligari 7 populus possit, in omnia potest. et ne illud quidem, quod

quosdam forsitan moveat, refert, consul an dictator an praetor 10 8 spoponderit. et hoc ipsi etiam Samnites iudicaverunt, quibus

non fuit satis consules spondere, sed legatos quaestores tribu9 nos militum spondere coegerunt. nec a me nunc quisquam

quaesiverit, quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset, nec illis spondere pacem, quae mei non erat arbitrii

, 15 10 nec pro vobis, qui nihil mandaveratis, possem. nihil ad Cau

dium, patres conscripti, humanis consiliis gestum est: dii in

mortales et vestris et hostium imperatoribus mentem ademe11 runt.

nos in bello satis cavimus, et illi male partam victoriam male perdiderunt, dum vix locis, quibus vicerant, 20

credunt, dum quacumque condicione arma viris in arma natis 12 auferre festinant. an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit,

dum senes ab domo ad consultandum accersunt, mittere Romam

legatos? cum senatu, cum populo de pace ac foedere agere? 13 tridui iter expeditis erat; interea in indutiis res fuisset, donec 25

ab Roma legati aut victoriam illis certam aut pacem adfer

rent. ea demum sponsio esset, quam populi iussu spopondis14 semus. sed neque vos tulissetis, nec nos spopondissemus, nec

fas fuit alium rerum exitum esse, quam ut illi velut somnio

laetiore, quam quod mentes eorum capere possent, nequiquam 30 15 eluderentur, et nostrum exercitum eadem, quae inpedierat, for

tuna expediret, vanam victoriam vanior inritam faceret pax,

sponsio interponeretur, quae neminem praeter sponsorem ob16 ligaret. quid enim vobiscum, patres conscripti, quid cum po

pulo Romano actum est? quis vos appellare potest, quis se 35

à vobis dicere deceptum? hostis an civis? hosti nihil spopon17 distis, civem neminem spondere pro vobis iussistis. nihil ergo

vobis nec nobiscum est, quibus nihil mandastis, nec cum Sam18 nitibus, cum quibus nihil egistis. Samnitibus sponsores nos

selben verletzt, wird sacer (verflucht). 7. di meliora] Behüte Gott, frevle nicht! Vgl. Zumpt $ 773.

8. rerum] des Inhaltes. 16. pro vobis] Der Senat als publicum consilium ist Repräsentant des Staa

tes.

18. mentem ademerunt] Die Sponsion ist ohne Ueberlegung

beiden Seiten eingegapgen worden. Zonaras: ol yovv áratugarτες (Σαννίται), εί αντηπατήθησαν, ουκ άν δύναιντο δικαίως εγκαλεϊν

« IndietroContinua »