Immagini della pagina
PDF
ePub

rentibus ultro sese et veteribus militibus perfunctis iam militia et iuvenibus, quos certatim nomina dantes, si quorum corporis species roburque virium aptum militiae videbatur, consul scripserat. ad Senam castra alterius consulis erant, et quingentog 4 5 ferme inde passus Hasdrubal aberat. itaque cum iam adpropinquaret, tectus montibus substitit Nero, ne ante noctem castra ingrederetur. silentio ingressi ab sui quisque ordinis 5 hominibus in tentoria abducti, cum summa omnium laetitia

hospitaliter excipiuntur. postero die consilium habitum, cui 10 et L. Porcius Licinus praetor adfuit. castra iuncta consulum 6

castris habebat, et ante adventum eorum per loca alta ducendo exercitum, cum modo insideret angustos saltus, ut transitum clauderet, modo ab latere aut ab tergo carperet agmen, ludi

ficatus hostem omnibus artibus belli fuerat: is tum in consilio 15 aderat. multorum eo inclinabant sententiae, ut, dum fessum 7

via ac vigiliis reficeret militem Nero, simul et ad noscendum hostem paucos sibi sumeret dies, tempus pugnae differretur: Nero non suadere modo, sed summa ope orare institit, ne 8

consilium suum, quod tutum celeritas fecisset, temerarium 20 morando facerent. errore, qui non diuturnus futurus esset, 9

velut torpentem Hannibalem nec castra sua sine duce relicta adgredi, nec ad sequendum se iter intendisse. antequam se 10 moveat, deleri exercitum Hasdrubalis posse recedique in Apu

liam. qui prolatando spatium hosti det, eum et illa castra 25 prodere Hannibali et aperire in Galliam iter, ut per otium,

ubi velit, Hasdrubali coniungatur. extemplo signum dandum 11 et eundum in aciem abutendumque errore hostium absentium praesentiumque, dum neque illi sciant cum paucioribus nec hi

cum pluribus et validioribus rem esse. consilio dimisso signum 12 30 pugnae proponitur, confestimque in aciem procedunt.

XLVII. Iam hostes ante castra instructi stabant. moram pugnae attulit, quod Hasdrubal, provectus ante signa cum

tura erat, musste sein. 3. scripse-
rat] i. e, in die Listen eingereiht,
wobei sie zugleich den Fahneneid
leisteten. - 4. ad Senam] sc Galli-
cam (jetzt Sinigaglia), nach den
Senonischen Galliern so benannt,
289 v. Chr. in eine colonia maritima
verwandelt. Sena war der Stütz-
punkt der Operationen, die Schlacht
selbst erfolgt am Fluss Metaurus.
5. Hasdrubal aberat] Nördlich von
Sena und südlich vom Metaurus.
11. et ante adventum] und zwar
hatte er sich durch geschickte Mär-
sche mit dem Heer des Consuls
vereinigt. Denn Livius hatte die

[blocks in formation]

Histor. Quellenbuch. II, 2.

2. Auf

7

ea

paucis equitibus, scuta vetera hostium notavit, quae ante non

viderat, et strigosiores equos; multitudo quoque maior solito 2 visa est. suspicatus enim id, quod erat, receptui propere

cecinit, ac misit ad flumen unde aquabantur, ubi et excipi 3 aliqui possent et notari oculis, si qui forte adustioris coloris 5.

ut ex recenti via essent; simul circumvehi procul castra iubet

specularique, num auctum aliqua parte sit vallum; et ut atten4 dant, semel bisne signum canat in castris. cum ordine

omnia essent relata, castra nihil aucta errorem faciebant. bina erant, sicut ante adventum consulis alterius fuerant, una M. 10

Livii, altera L. Porcii; neutris quicquam, quo latius tenderetur, 5 ad munimenta adiectum. illud veterem ducem adsuetumque

Romano hosti movit, quod semel in praetoriis castris signum, bis in consularibus referebant cecinisse. ambo profecto con

sules esse, et quonam modo alter ab Hannibale abscessisset, 15 6 cura angebat. minime id, quod erat, suspicari poterat, tantae

rei frustratione Hannibalem elusum, ut, ubi dux ubi exercitus 7 esset, cum quo castra conlata habuerit, ignoraret. profecto haud mediocri clade absterritum insequi non ausum. magno opere vereri, ne perditis rebus serum ipse auxilium venisset, 20

Romanisque eadem iam fortuna in Italia quae in Hispania esset. 8 interdum litteras suas ad eum non pervenisse credere, inter

ceptisque iis consulem ad sese opprimendum accelerasse. his

anxius curis exstinctis ignibus vigilia prima dato signo, ut 9 taciti vasa conligerent, signa ferri iussit. in trepidatione et 25

nocturno tumultu duces parum intente adservati, alter in destinatis iam ante animo latebris subsedit, alter per vada nota Metaurum flumen tranavit. ita desertum ab ducibus agmen primo per agros palatur; fessique aliquot somno ac

vigiliis sternunt corpora passim atque infrequentia relinquunt 30 10 signa. Hasdrubal, dum lux viam ostenderet, signa ferre iubet

per tortuosi amnis sinus flexusque; cum errorem volvens haud

1. scuta vetera] Silius Italicus XV, 605: pulveris in clipeis vestigia visa movebant. notare, auffallend finden, bemerken. 2. strigosiores] abgetrieben (mager). solito] denn die Zahl eines consularischen und prätorischen Heeres war ihm schon von Spanien her wohl bekannt. 4. ad flumen] die Sena oder der Misus, denn den Metaurus erreicht Hasdr. erst in der Nacht.

8. signum canat] intr. töne, vernommen werde. 16. tantae rei frustratione] eine so wichtige Täuschung (in so entscheidender Lage).

25. signa ferri] denn

die Feldzeichen wurden beim Marsche vorangetragen. Zonaras: {yvo προς τους Γαλάτας άπαναχωρήσαι και εκεί τα περί τον αδελφόν ακριβώσασθαι. 26. duces) Wegweiser. - 31. dum lux viam ostenderet]_Primum Hasdrubal, longius a Romanis discedendi cupidus, usque dum lux reddita viam ostenderet, (tum enim caecae tenebrae erant) ipsius fluviï quamvis tortuosi sinus sequi constituit; id cum nimis esset difficile, substitit.“ Madvig. 32. cum errorem volvens) wäre = animo volvens überlegend, beschäftigt mit; daher ist

Ser

multum processisset, substitit, ubi prima lux transitum opportunum ostendisset, transiturus. sed cum, quantum mare 11 abscedebat, tanto altioribus coercentibus amnem ripis non

inveniret vada, diem terendo spatium dedit ad insequendum 5 sese hosti.

XLVIII. Nero primum cum omni equitatu advenit, Porcius deinde adsecutus cum levi armatura. qui cum fessum 2 agmen carperent ab omni parte incursarentque, et iam omisso

itinere, quod fugae simile erat, castra metari Poenus in tumulo 10 super fluminis ripam vellet, advenit Livius peditum omnibus

copiis non itineris modo, sed ad conserendum extemplo proe- 3 lium instructis armatisque. sed ubi omnes copias coniunxerunt 4 derectaque acies est, Claudius dextro in cornu, Livius ab

sinistro pugnam instruit; media acies praetori tuenda data. 16 Hasdrubal omissa munitione castrorum postquam pugnandum 5

vidit, in prima acie ante signa elephantos conlocat, circa eos laevo in cornu adversus Claudium Gallos opponit, haud tantum iis fidens, quantum ab hoste timeri eos credebat. ipse 6

dextrum cornu adversus M. Livium sibi atque Hispanis et 20 ibi maxime in vetere milite spem habebat – sumpsit. Ligures 7

in medio post elephantos positi. sed longior quam latior acies erat: Gallos prominens coīlis tegebat. ea frons, quam Hispani 8 tenebant, cum sinistro Romanorum cornu concurrit: dextra

omnis acies extra proelium eminens cessabat; collis oppositus 25 arcebat, ne aut a fronte aut ab latere adgrederentur. inter 9

Livium Hasdrubalemque ingens contractum certamen erat,

[ocr errors]

zu schreiben: errore orbem volvens eos) auf beiden Seiten, vorwärts u. sich im Kreise herumdrehend. rückwärts. - 21. longior quam la2. mare abscedebat] je mehr das tior] το βάθος αυξήσας των τα Meer zurückwich, d. h. je mehr er ξεων και ποιήσας εν βραχεί χώρο sich davon entfernte.

την όλην δύναμιν, denn Longior be15. Polyb. XI, 1: 'Ασδρούβα δε deutet die Tiefe, latior die Ausτούτων μεν ήρεσκεν ουδέν, των δε dehnung in die Breite. Vgl. Liv. πραγμάτων ουκέτι διδόντων ανα XXXIII, 8, 14: dimidium de fronte στροφήν δια το θεωρείν τους πολε demptum introrsus porrectis μίους εκτεταγμένους και προσάγον- or

ordinibus duplicat, ut longa τας, ήναγκάζετο παρατάττειν τους potius quam lata acies esset. "Ιβηρας και τους μετ' αυτού γεγο 22. ea frons] die Linie, fast νότας Γαλάτας. προθέμενος δε τα acies. 23. dextra omnis acies) scil. θηρία και το βάθος αυξήσας των Romanorum. Vgl. Polyb.: προάγειν τάξεων και ποιήσας εν βραχεί χώρω μεν εις τούμπροσθεν και περικεραν την όλην δύναμιν, προς δε τούτοις τους υπεναντίους ουκ εδύνατο (Clauμέσον αυτόν θείς της παρατάξεως dius) διά τας προκειμένας δυσχωκατά την των θηρίων προστασίας, ρίας, αις πεπιστευκως 'Ασδρούβας έποιείτο την έφοδος επί τα λαιά εποιήσατο την επι τα λαια των ποτων πολεμίων, προδιειληφώς ότι δει λεμίων έφοδον. 26. ingens cerκατά τον παρόντα κίνδυνον νικάν tamen) Polyb. sagt von M. Livius: ή θνήσκειν. – 16. elephantos] Nach αντεπήει τους πολεμίοις σοβαρώς Polyb. 10, nach Appian 15. circa και συμβαλών ταϊς αυτού δυνάμεσιν

10 atroxque caedes utrimque edebatur. ibi duces ambo, ibi pars

maior peditum equitumque Romanorum, ibi Hispani, vetus miles peritusque Romanae pugnae, et Ligures, durum in armis

genus. . eodem versi elephanti, qui primo impetu turbaverant 11 antesignanos, et iam signa moverant. loco; deinde crescente 5

certamine et clamore inpotentius iam regi et inter duas acies

versari, velut incerti, quorum essent, haud dissimiliter navibus 12 sine gubernaculo vagis, Claudius „quid ergo praecipiti cursu

tam longum iter emensi sumus?" clamitans militibus, cum in 13 adversum collem frustra signa erigere conatus esset, postquam 10

ea regione penetrari ad hostem non videbat posse, cohortes

aliquot subductas e dextro cornu, ubi stationem magis segnem 14 quam pugnam futuram cernebat, post aciem circumducit et

non hostibus modo sed etiam suis inopinantibus hostium latus

incurrit; tantaque celeritas fuit, ut cum ostendissent se ab 15 15 latere, mox in terga iam pugnarent. ita ex omnibus partibus,

ab fronte ab latere ab tergo, trucidantur Hispani Liguresque;

et ad Gallos iam caedes pervenerat. ibi minimum certaminis 16 fuit: nam et pars magna ab signis aberant, nocte dilapsi stra

tique somno passim per agros, et qui aderant, itinere ac vigi- 20

liis fessi, intolerantissima laboris corpora, vix arma umeris 17 gestabant. et iam diei medium erat, sitisque et calor hiantes

caedendos capiendosque adfatim praebebat. XLIX. elephanti plures ab ipsis rectoribus quam ab hoste interfecti. fabrile scalprum cum malleo habebant: id, ubi saevire beluae ac 25 ruere in suos coeperant, magister inter aures positum, ipso

in articulo, quo iungitur capiti cervix, quanto maximo poterat 2 ictu adigebat. ea celerrima via mortis in tantae molis belua

inventa erat, ubi regendi spem vicissent, primusque id Hasdrubal instituerat, dux cum saepe alias memorabilis, tum illa 30 praecipue pugna. ille pugnantes hortando pariterque obeundo

εμάχετο γενναίως, und von Hasdru Καρχηδονίοις επί τα θηρία. bal: προδιειληφώς ότι δει κατά 22. Polyb. XI, 3: Ρωμαίοι δε τη τον παρόντα κίνδυνον νικάν μάχη κατορθώσαντες παραυτίκα μεν ή θνήσκειν. – 5. αntesignanos] τον χάρακα διήρπαζον των υπενανhastati und principes, in den Zwi τίων, και πολλούς μεν των Κελτών schenräumen die velites. 6. in εν ταϊς στιβασι κοιμωμένους δια potentius iam regi] wurde die Lei την μέθην κατέκοπτον ιερείων τρόtung ohnmächtiger. 11. cohortes

πον κτλ. aliquot] Polyb.: ο δε Κλαύδιος απόρως διακείμενος επί το μηδέν πράτ 23. Elephanti] Polyb.: των δε τειν υπ' αυτού του συμβαίνοντος θηρίων τα μεν εξ άμα τους ανδράσιν έμαθεν δ δέον ήν πράττειν. διο έπεσεν, τα δε τέσσαρα διωσάμενα και παραδεξάμενος από των δεξιών τας τάξεις ύστερον εάλω μεμονωτους αυτού στρατιώτας κατά μένα και ψιλά των Ινδών. τον όπισθεν τόπον της μάχης και 24. fabrile scalprum] Zimmermannsτο λαιόν υπεράρας της ιδίας παρεμ

meissel. 30. Dieselbe Anerkenβολής προσέβαλε κατά κέρας τους nung ertheilt dem Hasdrubal auch

pericula sustinuit; ille fessos abnuentesque taedio et labore 3 nunc precando nunc castigando accendit; ille fugientes revocavit omissamque pugnam aliquot locis restituit: postremo, 4 cum haud dubie fortuna hostium esset, ne superstes tanto 5 exercitui suum nomen secuto esset, concitato equo se in co

hortem Romanam inmisit. ibi, ut patre Hamilcare et Hannibale fratre dignum erat, pugnans cecidit.

Numquam eo bello una acie tantum hostium interfectum á est, redditaque aequa Cannensi clades vel ducis vel exercitus 10 interitu videbatur. quinquaginta sex milia hostium occisa, 6

capta quinque milia et quadringenti; magna praeda alia cum omnis generis tum auri etiam argentique. civium etiam Ro- 7 manorum, qui capti apud hostes erant, supra tria milia capi

tum recepta. id solatii fuit pro amissis eo proelio militibus. 15 nam haudquaquam incruenta victoria fuit: octo ferme milia

Romanorum sociorumque occisa. adeoque etiam victores san- 8 guinis caedisque ceperat satietas, ut postero die, cum esset nuntiatum Livio consuli Gallos Cisalpinos Liguresque, qui aut

proelio non adfuissent, aut inter caedem effugissent, uno 20 agmine abire sine certo duce, sine signis, sine ordine ullo aut imperio; posse,

si una equitum ala mittatur, omnes deleri, 9 responderet: „quin supersint aliqui nuntii et hostium cladis et nostrae virtutis“.

L. Nero ea nocte, quae secuta est pugnam, profectus citatiore quam inde venerat agmine die sexto ad stativa sua atque hostem pervenit

. iter eius frequentia minore, quia nemo 2 praecesserat nuntius, laetitia vero tanta, vix ut compotes mentium prae gaudio essent, celebratum est. nam Romae 3 neuter animi habitus satis dici enarrarique potest, nec quo

es

ullo:

waren nicht mehr bestimmte militärische Abtheilungen vorhanden, aber die Flüchtigen hielten doch zu einem Haufen zu

Polybios. - 1. abnuentesque) den
Dienst verweigern.

sammen.

5. suum nomen] allein seinem Rufe. 10. quinquaginta sex milia] Polyb.: απέθανον δε των μεν Καρχηδονίων κατά την μάχην συν τοϊς Κελτους ουκ ελάττους μυρίων. War das Heer zersprengt, so war es für Römische Quellen leicht, den Verlust in der Schlacht ins Unendliche zu steigern. Dies ist in der Geschichte durchgehends ein Fehler der älteren römischen Annalisten, welchen Livius folgen musste. 15. octo ferme milia] Polyb. tõv 'Pqualov απέθανον περί δισχιλίους, der aber dabei jedenfalls nicht die Bundesgenossen in Anschlag bringt. 19. uno agmine, obwohl sine ordine

25. die sexto] Es waren 330 Millien 66 deutsche Meilen, also musste das Heer täglich über 11 Meilen marschirt sein, Märsche, wie sie nur in der neuesten Zeit in der preussischen Armee vorkamen.

28. nam Romae] Zusammenhang: der Jubel in Italien gränzte ans Unglaubliche, die Freude in Rom ist nicht zu schildern. 29. nec quo ... fuerat etc.] der Indic., weil es kein indirecter Fragesatz ist (abs. non dici enarrarique potest), sondern Adjectivsatz zu

« IndietroContinua »