Immagini della pagina
PDF
ePub

οφθαλμών θέντες το μέγεθος των εις εκάτερον το μέρος αποβησομένων εκ της μάχης, εξαπέστειλαν, εντειλάμενοι συν καιρώ κρίνειν τα όλα γενναίως και της πατρίδος αξίως. ου και παρα- 2 γενόμενοι πρός τάς δυνάμεις και συναθροίσαντες τα πλήθη 5 τήν τε της συγκλήτου γνώμην διασάφησαν τους πολλούς και παρεκάλουν τα πρέποντα τοίς παρεστώσι καιροίς, εξ αυτοπαθείας του Λευκίου διατιθεμένου τους λόγους. ήν δε τα πλείστα 3 των λεγομένων προς τούτον τείνοντα τον νούν, τον υπέρ των

νεωστι γεγονότων συμπτωμάτων" ώδε γαρ και τηδέ που συν10 έβαινε διατετράφθαι και προσδείσθαι παραινέσεως τους πολλούς.

διόπερ έπειράτο συνιστάνειν ότι των μεν εν ταϊς προγεγενημέ- 4 ναις μάχαις ελαττωμάτων ούχ εν ουδε δεύτερον, πλείω δ' αν εύροι τις αίτια, δι' & τοιούτον αυτών εξέβη το τέλος, επί δε 5

των νυν καιρών ουδεμία λείπεται πρόφασις, εάν άνδρες ώσι, 15 του μη νικάν τους εχθρούς. τότε μεν γαρ ούτε τους ηγεμόνας 6

αμφοτέρους ουδέποτε συνηγωνίσθαι τούς στρατοπέδοις, ούτε ταϊς δυνάμεσι κεχρήσθαι γεγυμνασμέναις, αλλά νεοσυλλόγους και αοράτοις παντός δεινού τό τε μέγιστον, επί τοσούτον 7

αγνοείσθαι παρ' αυτούς πρότερον τα κατά τους υπεναντίους 20 ώστε σχεδόν μηδ' εoρακότας τους ανταγωνιστές παρατάττεσθαι

και συγκαταβαίνειν εις τους ολοσχερείς κινδύνους. οι μεν γαρ 8 περί τον Τρεβίαν ποταμόν σφαλέντες, εκ Σικελίας τη προτεραία παραγενηθέντες, άμα τω φωτί τη κατά πόδας ημέρα παρ

und nicht auch C. Terentius Varro ?

1. εις εκάτερον etc.] = je nach dem Ausfall der Schlacht. 6. εξ αυτοπαθείας] nach seiner innigen Ueberzeugung.

9. ώδε και τηδέ nov, wörtlich: denn so her u. etwa nach dieser Seite (hac parte) denn das war doch hauptsächlich der Grund, weshalb etc. Eine Parallele für diese Ausdrucksweise gibt es, wie es scheint, nicht. 10. διατετράφθαι] von διατρέπω bestürzt machen, cf. 21, 22. 11. συνιστάνειν] vorzustellen; zu ουκ εν ουδε δεύτερον ergänze αίτιον ήν.

12. πλείω δ' άν etc.] vielmehr könnte

zugleich mehrere Gründe auffinden etc. 14. πρόφαGLS] Ausrede zur Beruhigung. 18. αοράτους π. δεινού, in jeglicher

Gefahr (Kampf) unerfahren,

die noch keiner Gefahr je ins Auge geblickt, cf. 52, 23. 19. τα κατα κτλ., die Starke des Gegners, die Bedeutung desselben. 21. είς τους ολοσχερείς κινδύνους] cf. Liv. XXI, 12 universo periculo summa rerum conmittebatur (opp. parva momenta levium certaminum), ib. 32 in casum universae dimicationis venire. 22. τη προτεραία] Ist nicht wörtlich zu nehmen, ebenso wenig τη κατά πόδας ημέρα. Sempronius war von Sicilien nach Ariminum geeilt, verband sich dann an der Trebia mit Scipio und fand an diesem zuerst Widerstand gegen eine schnelle Action, vgl. Liv. XXI, 52. 23. παρεγενήθην für παρεγενόμην gehört der κοινή an.

man

9 ετάξαντο τοίς δε κατά Τυρρηνίαν αγωνισαμένοις ουχ οίον

πρότερον, αλλ' ουδ' εν αυτή τη μάχη συνιδείν εξεγένετο τους 10 πολεμίους διά το περί τον αέρα γενόμενος σύμπτωμα. νύν γε 109 μην πάντα ταναντία τοϊς προειρημένοις υπάρχει. πρώτον μεν

γάρ ήμεϊς αμφότεροι πάρεσμεν ου μόνον αυτοί κοινωνήσοντες και υμίν των κινδύνων, αλλά και τους έκ τού πρότερον έτους άρ

χοντας ετοίμους παρεσκευάκαμεν προς το μένειν και μετέχειν 2 των αυτών αγώνων. υμείς γε μην ου μόνον εoράκατε τους

καθοπλισμούς, τας τάξεις, τα πλήθη των πολεμίων, αλλά και

διαμαχόμενοι μόνον ού καθ' εκάστην ημέραν δεύτερον ενιαυ- 10 3 τον ήδη διατελείτε. πάντων ούν των κατά μέρος εναντίως

εχόντων ταϊς προγεγενημέναις μάχαις εικός και το τέλος έναν4 τίον εκβήσεσθαι τού νύν αγώνος. και γαρ άτοπον, μάλλον δ'

ως ειπείν αδύνατον, εν μέν τοίς κατά μέρος ακροβολισμούς ίσους πρός ίσους συμπίπτοντας το πλείον επικρατεϊν, ομού δε 15

πάντας παραταξαμένους, πλείους όντας ή διπλασίους των υπε5 ναντίων, ελαττωθήναι. διόπερ, ώ άνδρες, πάντων υμίν παρε

σκευασμένων προς το νικάν, ενός προσδείται τα πράγματα,

της υμετέρας βουλήσεως και προθυμίας, υπέρ ής ουδέ παρα6 καλείσθαι πλείω πρέπειν υμίν υπολαμβάνω. τοϊς μέν γε μι- 20

1. κατά Τυρρηνίαν] Am lacus bunus pl. erat. Da P. den Atilius Trasumennus.

ουχ οίον .. αλλ' immer nur neben Servilius nennt ουδ', cf. zu 30, 2 und 35, 13. und ihn allein weder handeln noch 2. εξεγένετο, wurde zu Theil, = sterben lässt, so scheint seine Anεξήν. – 3. σύμπτωμα] ,,orta es lacu gabe nur auf Conjektur zu beruhen. nebula campo quam montibus densior = 8. υμείς γε μην correspondirt sederat“ Liv. XXII, 4. Polyb. glaubt, dem πρώτον μεν ημείς, ahnlich im dass dieser Nebel in Verbindung Lat.: et primum quidem nos .. iam stand mit dem Erdbeben, welches vero vos, nur dass das zweite Glied während der Schlacht stattfand (Liv. meistens in rhetorischer Frageform ΧΧΙΙ, 5).

auftritt (vos vero? quid porro vos ?). 5. αυτοί, für uns allein. 6. 11. των κατά μέρος, die einzelτους εκτ. π. ε. άρχ., dagegen Liv. nen Momente, Verhältnisse. 13. XXII, 40: consulem anni prioris uallov dè, ja vielmehr, führt eine M. Atilium aetatem excusantem Ro- correctio (επανόρθωσις) ein.

16. mam miserunt. Nach P. comman- πλείους όντας ή διπλασίους] die dirt Atilius mit Servilius in der Römische Armee stieg auf 80000 Schlacht das Centrum (p. 66, 6) u. Mann zu Fuss, die Hannibals dafindet im Kampfe den Tod (68, 19). gegen zählte nur etwa 40000, aber Dagegen Liv. XXIII, 21: Romae während die Römer nur 6000 Reiter propter penuriam argenti triumviri hatten, verfügte Hann. über 10000 mensarii rogatione M. Minuci trib. Reiter; cf. 64, 20 u, 66, 4. - 20. τοϊς pl. facti, L. Aemilius Papus, qui μέν γε κτλ., für Soldnertruppen consul censorque fuerat, et M. Āti- allerdings .. ist diese Art der Auflius Regulus, qui bis consul fuerat, munterung, d. h. guten Willen und et L. Scribonius Libo, qui tum tri- Muth zu zeigen, eine Nothwendig

σθού παρά τισι στρατευομένοις ή τοϊς κατά συμμαχίαν υπέρ των πέλας μέλλουσι κινδυνεύειν, οίς κατ' αυτόν τον αγώνα καιρός έστι δεινότατος, τα δ' εκ των αποβαινόντων βραχείαν έχει διαφοράν, αναγκαίος και της παρακλήσεως γίγνεται τρόπος 5 οίς δέ, καθάπερ υμίν νύν, ουχ υπέρ ετέρων, αλλ' υπέρ σφών 7 αυτών και πατρίδος και γυναικών και τέκνων ο κίνδυνος συνέστηκε, και πολλαπλασίαν τα μετά ταύτα συμβαίνοντα την διαφοράν έχει των ενεστώτων αεί κινδύνων, υπομνήσεως μό

νον, παρακλήσεως δ' ού προσδεϊ. τις γαρ ουκ άν βούλοιτο 8 10 μάλιστα μεν νικάν αγωνιζόμενος, ει δε μη τούτ' είη δυνατόν,

τεθνάναι πρόσθεν μαχόμενος ή ζων επιδείν την των προειρημένων ύβριν και καταφθοράν; διόπερ, ώ άνδρες, χωρίς των 9 υπ' εμού λεγομένων, αυτοί λαμβάνοντες προ οφθαλμών την

εκ του λείπεσθαι και του νικάν διαφορών και τα συνεξακολου15 θούντα τούτοις, ούτως εαυτούς παραστήσασθε προς την μάχην

ως της πατρίδος ου κινδυνευούσης νύν αυτούς τους στρατοπέδους, αλλά τοΐς όλοις. τί γαρ έτι προσθείσα τοϊς υποκειμένοις, 10 εάν άλλως πως τα παρόντα κριθή, περιγενήσεται των εχθρών;

πάσαν γαρ της αυτής προθυμίαν και δύναμιν εις υμάς απή- 11 20 ρεισται, και πάσας τας ελπίδας έχει της σωτηρίας εν υμίν. ων 12

υμείς αυτήν μη διαψεύσητε νύν, αλλ' απόδοτε μεν τη πατρίδα τας αρμοζούσας χάριτας, φανερόν δε πάσιν ανθρώπους ποιήσατε διότι και τα πρότερον ελαττώματα γέγονεν ου διά το Ρωμαίους

χείρους άνδρας είναι Καρχηδονίων, αλλά δι' άπειρίαν των τότε 25 μαχομένων και διά τας εκ των καιρών περιστάσεις. τότε μεν 13

um

keit. - 3. δεινότατος] die grosste vosmet ipsos.

16. αυτοίς, Gefahr, die schwierigste Lage; da allein, für sich, cf. zu 58, 5. sie doch nicht volle Freiheit be 17. προσθείσα περιγενήσεται] sitzen, so können sie durch eine Was könnte das Vaterland noch Niederlage oder Knechtschaft nicht für Anstrengungen machen, viel verlieren. βραχ. έχει δια den Feind zu überwinden? φοράν, die Folgen des Kampfes 19. άπήρεισται] hat verwandt (mit haben für sie nur geringe Bedeu Anstrengung aller Kräfte), die apotung, bewirken in ihrer Lage kei θυμία α. δύναμις zeigt sich in der

grossen Unterschied. 8. Ausrüstung der Heere, und diese των ενεστώτων αεί κινδύνων hängt vertreten wieder die δύναμις des von dem Substantiv-Begriff tè ueta Staates. 25. τας .. περιστάσεις, ταύτα συμβαίνοντα, die weiteren propter temporum difficultates, Folgen, ab!

11. των προειρημέ- Schwierigkeiten, welche in besonvoor] der genannten Güter. 12. deren äusseren Verhältnissen ihren ύβριν] Misshandlung. – 14. λεί Grund hatten, wie z. B. das súuπεσθαι, cedere, cf. 53, 27.

15. εαυ

πτωμα περί τον αέρα αm lacus toús] für das Pron. der II. Person Trasumennus.

nen

[ocr errors]

ούν ταύτα και τοιαύτα παρακαλέσας ο Λεύκιος διαφήκε τους

πολλούς. 110 Τη δ' επαύριον αναζεύξαντες ήγον την δύναμιν ού τους

πολεμίους ήκουον στρατοπεδεύειν. δευτεραίοι δ' επιβαλόντες

παρενέβαλον, περί πεντήκοντα σταδίους αποσχόντες των πολε- και 2 μίων. Ο μεν ούν Λεύκιος, συνθεασάμενος επιπέδους και ψιλούς

όντας τους πέριξ τόπους, ούκ έφη δεϊν συμβάλλειν ιπποκρατούντων των πολεμίων, αλλ' επισπάσθαι και προάγειν μάλλον

εις τόπους τοιούτους εν οίς το πλέον έσται δια των πεζών 3 στρατοπέδων η μάχη. τού δε Γαϊου διά την απειρίαν επί της 10

εναντίας υπάρχοντος γνώμης, ήν αμφισβήτησις και δυσχρη4 στία περί τους ηγεμόνας, ο πάντων εστι σφαλερώτατον. της δ'

ηγεμονίας τω Γαΐω καθηκούσης εις την επιούσαν ημέραν διά το παρά μίαν εκ των εθισμών μεταλαμβάνειν την αρχήν τους υπάτους, αναστρατοπεδεύσας προήγε, βουλόμενος συνεγγίσαι 15

τοίς πολεμίοις, πολλά διαμαρτυρομένου και κωλύοντος του 5 Λευκίου. ο δ' 'Αννίβας αναλαβών τους ευζώνους και τους

ίππείς απήντα, και προσπεσών έτι κατά πορείαν oισι παρα6 δόξως συνεπλέκετο, και πολύν εν αυτοίς έποιείτο θόρυβον. οι

δε Ρωμαίοι την μεν πρώτην επιφoράν εδέξαντο, προθέμενοι 20 τινας των εν τοίς βαρέσι καθοπλισμούς μετά δε ταύτα τους

[ocr errors]

4. επιβαλόντες] nach dem Marsche, denn επιβάλλω ontrans. sich bewegen. - 5. παρενέβαλον] nahmen sie Stellung (castra posuerunt).

6. Warum führten denn aber die Consuln die Armee in diese Gegend, wenn sie hier nicht schlagen wollten? Die Nähe des Feindes machte die Schlacht jetzt unvermeidlich. P. versucht offenbar eine Apologie des Aemilius Paulus, vielleicht auf Veranlassung u. mit Hülfe des jüngeren Scipio (vgl. Einl. p. 10). Auch Coelius Antipater war, wie es scheint, mit Scipio befreundet. Fabius Pictor hatte die Bahn vorgezeichnet; Terentius Varro sei allein und ausschliesslich Schuld an der grossen Niederlage. P. ist in seinem Urtheil wenigstens massvoller als Livius. 8. επισπάσθαι]den Feind nach sich ziehen.

10. δια την απειρίαν] Er war Fübrer der demokratischen Oppo

sition gegen die Optimaten, aber wie es scheint im Felde zu keck u. kühn, gänzlich unerfahren konnte er in militärischen Dingen nicht sein, wenigstens hat er sich später als tüchtiger Feldherr bewährt. Das Bild, welches Livius von ihm entwirft, ist eine Karrikatur. Varro erlangte, wie es scheint, im Kriegsrath die Majorität, cf. Liv. XXII, 43: cum Varroni fere omnes, Paulo nemo praeter Servilium adsentiretur, maioris partis sententia ad nobilitandas clade Romana Cannas urgente fato profecti sunt.

11. dvozenotla, Unzufriedenheit: magis altercationibus quam

consiliis tempus teritur.

14. παρά μίαν] alternis diebus imperitabant. Dieser Turnus im Wechsel des Oberbefehls war regelmässige Sitte (εκ των εθισμών). 15. συνεγγίσαι

appropinquare

, cf. 26, 7. 33, 7.

20. επιφοράν, inpetum.

ακοντιστας και τους ιππείς επαφέντες επροτέρουν κατά την όλην συμπλοκήν διά το τοίς μεν Καρχηδονίοις μηδέν έφεδρεύειν αξιόλογον, τοϊς δε Ρωμαίοις αναμεμιγμένας τοίς ευζώνους ομόσε

κινδυνεύειν τινάς σπείρας. τότε μεν ούν επιγενομένης νυκτός 7 5 έχωρίσθησαν απ' αλλήλων, ου κατά την ελπίδα τοϊς Καρχηδονίοις εκβάσης της επιθέσεως εις δε την επαύριον ο Λεύκιος, 8 ούτε μάχεσθαι κρίνων ούτε μην απάγειν ασφαλώς την στρατιαν έτι δυνάμενος, τοίς μεν δυσί μέρεσι κατεστρατοπέδευσε

παρά τον Αύφιδον ποταμόν καλούμενον, ος μόνος διαρρεϊ τον 9 10 'Απεννίνον τούτο δ' έστιν όρος συνεχές, ο διείργει πάσας τας

κατά την Ιταλίαν ρύσεις, τας μεν εις το Τυρρηνικόν πέλαγος, τας δ' εις τον 'Αδρίαν δι' ου δέοντα συμβαίνει τον Αύφιδον τας μεν πηγάς έχειν εν τοϊς προς το Τυρρηνικόν κλίμασι της

Ιταλίας, ποιείσθαι δε την εκβολήν εις τον 'Αδρίαν τώ δε τρίτω 10 15 πέραν, από διαβάσεως πρός τάς ανατολάς, εβάλετο χάρακα, της

μεν ιδίας παρεμβολής περί δέκα σταδίους αποσχών, της δε των υπεναντίων μικρώ πλείον, βουλόμενος διά τούτων προκαθή- 12 σθαι μεν των εκ της πέραν παρεμβολής προνομευόντων, επικείσθαι δε τοίς παρά των Καρχηδονίων.

'Αννίβας δε κατά τον αυτόν καιρόν θεωρών ότι καλεί τα 111 πράγματα μάχεσθαι και συμβάλλειν τοϊς πολεμίοις, ευλαβούμενος δε μή διατέτραπται το πλήθος εκ του προγεγονότος ελαττώματος, κρίνας προσδείσθαι παρακλήσεως τον καιρόν συνηγε

20

τους πολλούς. Αθροισθέντων δέ, περιβλέψαι κελεύσας πάντας 2 25 εις τους πέριξ τόπους, ήρετο τί μείζον αν εύξασθαι τούς θεούς

κατά τους παρόντας εδύναντο καιρούς, δοθείσης αυτούς εξουσίας, του παρά πολύ των πολεμίων ιπποκρατούντας εν τοιού1. επροτέρουν] waren im Vortheil. Römern erst durch einen von Varro

2. μηδέν έφεδρεύειν] weil bewirkten Flussübergang der Hauptdie Karthager keine Reserve hat armee (48, 14) erreicht wird, so ten, keinen Rückhalt an schwe muss das grössere Lager des Aemirem Fussvolk; vgl. εφεδρεύειν mit lius auf dem linken, das kleinere subsidere, subsidium, cf. 37, 16. auf dem rechten Ufer des Flusses 4. σπείρας] = manipulos, der dritte

gewesen sein.

17. μικρό πλείον, Theil einer cohors (aus den Linien das Lager der Karthager war nach truppen bestehend). – 11. δύσεις] der Ankunft der Römer auf dem Strömungen, Flüsse; der Apennin linken Ufer des Aufidus, cf. 60, 18 u. bildet also die Wasserscheide.

18. των εκ της πέραν π., 13. κλίμασι, Abdachung, also die sind die Römer im grösseren Lager Seite des Gebirgs: 15. πέραν: da am linken Flussufer. 26. εξουσίας, die Schlacht auf dem rechten (süd- potestas atque optio si fieret eligendi. lichen) Ufer des Aufidus geliefert 27. εν τοιούτοις τόποις, locis wird, diese Stellung aber von den natis ad equestrem pugnam. Liv.

62, 27.

« IndietroContinua »