Immagini della pagina
PDF
ePub

who
refnove what

-may

25. At enim quis reprehendet quòd in parricidas shall have britTempus, dies, fortuna, reipublicæ decretum

arun

comed

us whatever cours
gentibus moderatur. 26. Illis meritò
accidit, ceterùm
Conscripti, quid in alios statuatis, considerate.
tos, Patres
27. Omnia mala exempla ex bonis orta sunt. Scilicet,
ubi imperium ad ignaros, aut minùs bonos pervenit,
novum illud exemplum ab dignis et idoneis ad
indignos et non idoneos transfertur. 28. Lacedæ-
monii devictis Atheniensibus triginta viros imposu-
ere, qui rempublicam eorum tractarent. 29. Ei
primò cœpere pessumum quemque et omnibus
invisum indemnatum I necare: ea populus lætari et
meritò dicere fieri. 30. Pòst, ubi paulatim licentia
crevit, juxtà bonos et malos lubidinose interficere,
7 frighttre

mjbeen equine

suace.

admu

evryone

donu duserved in

ceteros

[ocr errors]
[ocr errors]

emaiden

toplinarere. 31. Ita civitas servitute op

en alsness

factions

an

pressa lætitiæ gravis pœnas dedit. 32. Nos-
trā memoria victor Sulla quum Damasippum et
alios hujusmodi, qui malo reipublicæ creverant,
jugulari jussit, quis non
factum ejus laudabat?
homines scelestos, factiosos, qui seditionibus rem-
publicam exagitaverant, meritò necatos aiebant.
33. Sed ea res magnæ initium cladis fuit. Nam,
uti quisque domum aut villam, postremò aut vas
aut vestimentum alicujus, concupiverat, dabat
operam, uti in proscriptorum numero esset.
illi, quibus Damasippi mors lætitiæ fuerat, pòst
latiti 34. Ita
paulo ipsi trahebantur : neque priùs finis jugulandi
fuit, quàm Sulla omnis suos divitiis explevit.
35. Atque hæc ego non in M. Tullio, neque his
temporibus, vereor: sed in magnă civitate multa et

then

varia ingenia sunt. 36. Potest, alio tempore, alio consule, cui item exercitus in manu, falsum aliquid pro vero credi: ubi hoc exemplo per senati decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet, aut quis moderabitur?

37. Majores nostri, Patres Conscripti, neque consili neque audaciæ umquam eguere; neque superbia obstabat quò minùs aliena instituta, si modo proba erant, imitarentur. 38. Arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt; postremò, quod ubique apud socios aut hostīs idoneum videbatur, cum summo studio domi exsequebantur : imitari quàm invidere bonis malebant. 39. Sed eodem illo tempore Græciæ morem imitati verberibus animadvertebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant. 40. Postquam respublica adolevit, et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia hujuscemodi fieri, cœpere; tum lex Porcia aliæque leges paratæ sunt, quibus legibus exsilium damnatis permissum est. 41. Hanc ego causam, Patres Conscripti, quò minùs novum consilium capiamus, in primis magnam puto. 42. Profectò virtus atque sapientia major in illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quàm in nobis, qui ea bene parta vix retinemus.

43. Placet igitur eos dimitti, et augeri exercitum Catilinæ ? Minume. Sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quæ maxumè opibus valent; ne quis de eis postea ad senatum referat, neve cum populo

agat: qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rempublicam et salutem omnium facturum." LII.-I. Postquam Cæsar dicendi finem fecit, ceteri verbo, alius alii, variè adsentiebantur : M. Porcius Cato, rogatus sententiam, hujuscemodi orationem habuit.

at

2. “Longè mihi alia mens est, Patres Conscripti, quum res atque pericula nostra considero, et quum sententias nonnullorum mecum ipse reputo. 3. Illi mihi disseruisse videntur de pœnā eorum, qui patriæ, parentibus, aris atque focis suis, bellum paravere res autem monet cavere ab illis magis quàm quid in illos statuamus consultare. 4. Nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc, nisi provideris ne accidat, ubi evenit, frustra judicia implores; capta urbe, nihil fit reliqui victis. 5. Sed, per deos immortalis! vos ego adpello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vestras pluris, quàm rempublicam, fecistis: si ista, cujuscumque modi sint, quæ amplexamini, retinere, si voluptatibus vestris otium præbere voltis, expergiscimini aliquando, et capessite rempublicam. 6. Non agitur de vectigalibus, non de sociorum injuriis : libertas et anima nostra in dubio est.

7. Sæpenumero, Patres Conscripti, multa verba in hoc ordine feci; sæpe de luxuria atque avaritiā nostrorum civium questus sum, multosque mortalis eă causă advorsos habeo; 8. qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facilè alterius lubidini malefacta condonabam. 9. Sed, ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen

respublica firma; opulentia neglegentiam tolerabat.
10. Nunc verò non id agitur, bonisne an malis
moribus vivamus; neque quantum aut quàm
magnificum imperium populi Romani sit: sed, hæc
cujuscumque modi videntur, nostra an, nobiscum
unà, hostium futura sint. II. Hic mihi quisquam
mansuetudinem et misericordiam nominat? Jam
pridem equidem nos vera rerum vocabula amisimus;
quia bona aliena largiri liberalitas, malarum rerum
audacia fortitudo vocatur : eo respublica in extremo
sita est. 12. Sint sane, quoniam ita se mores
habent, liberales ex
cordes in
theres ex sociorum fortunis, sint miseri-
ærarii: ne illis sanguinem nos-
trum largiantur, et, dum paucis sceleratis parcunt,
bonos omnis perditum cant may go

13. Bene et composite C. Cæsar paulo antè in hoc ordine de vita et morte disseruit, falsa, credo,

ma

;

Githe

existumans ea, quæ de inferis A may itinere malos a bonis loca tetra, inculta, fœda atque formidolosa habere. 14. Itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos; videlicet timens, ne, si Romæ sint, aut a popularibus conjurationis, aut a multitudine conducta, per vim eripiantur. 15. Quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint; aut non ibi plus possit audacia ubi ad defendendum opes minores sint. 16. Quare vanum equidem hoc consilium, si periculum ex illis metuit: in tanto omnium metu solus non timet,

As refert.

eo magis mihi atque vobis timere. 17. Quare,
quum de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo

[ocr errors]
[ocr errors]

there it that

habetote, vos simul de exercitu Catiline et de omnibus conjuratis decernere uto. Quanto vos the attentius ea agetis, tanto illis apinus infirmior erit: si paululum modò vos languere viderint, jam omnes feroces adegunt.

lauguish

19. Nolite existumare, majores nostros armis rempublicam ex

res esset, multo fecisse.

20. Si ita eam nos haberemus: more on quippe sociorum atque civium, præterea armorum atque equorum, major nobis copia, quàm illis. 21. Sed alia fuere, quæ illos magnos fecere, quæ nobis nulla sunt; domi industria, foris justum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. 22 Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam; publicè egestatem, privatim opulentiam; laudamus divitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia virtutis præmia ambitio possidet. 23. Neque mirum; ubi vos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi voluptatibus, hìc pecuniæ aut gratiæ, servitis : eò fit, ut impetus fiat in vacuam rempublicam.

24. Sed ego hæc omitto. Conjuravere nobil issumi cives patriam incendere: Gallorum gentem infestissumam nomini Romano ad bellum arcessunt: dux hostium supra caput est : 25. vos cunctamini etiam nunc, quid intra moenia adprehensis hostibus faciatis? 26. Misereamini censeo-deliquere homines adolescentuli, per ambitionem atque etiam armatos dimittatis. 27. Ne, ista vobis mansuetudo et misericordia, si illi arma

« IndietroContinua »