Immagini della pagina
PDF
ePub

Terentius Ira. Siccitate & inopia frugum infignis annus fuit. Sex menses nunquam pluisse, memoriæ proditum est. Eodem anno in agro L. Petillii scribæ sub Janiculo, dum cultores agri altiùs moliuntur terram, duæ lapideæ arcæ octonos ferme pedes longz, quaternos latæ, inventæ funt, operculis plumbo devinctis. Literis Latinis Græcisque utraque arca inscripta erat; in altera Numam Pompilium, Pomponis filium, regem Romanorum sepultum effe : in altera, libros Numæ Pompilii ineffe. Eas arcas quum ex amicorum sententia dominus aperuiffet ; quæ titulum sepulti regis habuerat, inanis inventa, fine ullo vestigio corporis humani, aut ullius rei, per tabem tot annorum omnibus abfumptis. in altera duo fasces candelis involuti feptenos habuere libros, non integros modò, fed recentiflima fpecie. Septem Latini de jure pontificio erant : septem Græci de difciplina fapientiæ, quæ illius ætatis effe potuit. Adjicit Antias Valerius, Pythagoricos fuiffe : vulgatæ opinioni, qua creditur Pythagoræ auditorem fuifle Numam, mendacio probabili accommodata fide. Primò ab amicis, qui in re præsenti fuerunt, libri lecti. mox pluribus legentibus quum vulgarentur, Q. Petillius prætor urbanus, ftudiosus legendi, eos libros à L. Petillio fumpfit. & erat familiaris ufus, quòd fcribam eum quæstor Q. Petillius in decuriam legerat. Lectis rerum fummis, quum animadvertiflet pleraque diffolvendaruma religionum efle, L. Petillio dixit, Sese eos libros in ignem conjecturum effe. prius, quàm id faceret, se ei permittere, utà, fi quod feu jus, seu auxilium fe

. habere ad eos libros repetendos exiftimaret, experiretur : id integra sua gratia eum facturum. Scriba ad tribunos plebis a

dit: ab tribunis ad senatum res rejecta. Prætor se : jusjurandum dare paratum esse ajebat, libros cos

legi, fervarique non oportere. Senatus censuit,

Satis habendum, quod prætor jusjurandum pollicere* tur. libros primo quoque tempore in comitio creman

dos effe. pretium pro libris, quantum 2. Perillio : prætori majorique parti tribunorum plebis videretur,

domino eße folvendum.. id scriba non accepit. libri in comitio, igne à victimariis facto, in conspectu populi cremati funt.

XXX. Magnum bellum ea æftate coortum in Hispania citeriore. ad quinque & triginta millia hominum, quantum nunquam ferme antea Celtiberi comparaverant. Q. Fulvius Flaccus eam obtinebat provinciam. is, quia armare juventutem Celtiberos audierat, & ipfe, quanta poterat, à sociis auxilia contraxerat; sed nequaquam numero militum hoItem æquabat. Principio veris exercitum in Carpetaniam duxit, & caftra locavit ad oppidum Æburam, modico præsidio in urbe posito. Paucis poft diebus Celtiberi millia duo ferme inde fub colle posuerunt caftra. quos ubi adeffe prætor Romanus sensit, M. Fulvium fratrem cum duabus turmis fociorum equitum ad caftra hoftium speculatum mifit: quàm proximè fuccedere ad vallum jullum, ut viseret, quanta essent; pugna abstineret; reciperetque fefe, fi hoftium equitatum exeuntem vidiller. Ita, at præceptum erat, fecit. per quot

nihil ultrà motum, quàm ut hæ duæ turmæ oftenderentur: dein fubducerentur, ubi equitatus hoftium caftris procurriffet. Poftremò & Celtiberi, omnibus fimul peditum equitumque copiis ca

Aris

dies ali

[ocr errors][ocr errors]

376

T. LIVII ducenti, fociùm Latini nominis octingenti trigir ta, externorum auxiliarium duo millia ferme & quadringenti ceciderunt. Prætor in caltra victorem exercitum reduxit. Acilius manere in caftris ab fe captis juffus, poftero die fpolia de hoftibus lecta: & pro concione donati, quorum virtus infignis fucrat.

XXXIII. Sauciis deinde in oppidum Æburan devećtis, per Carpetaniam ad Contrebiam ducta legiones. ea urbs circumseffa, quum à Celtiberis auxilia arceffiffet, morantibus iis , non quia ipfi cunctati funt, fed quia profectos à domo inexplicabiles continuis imbribus viæ & inflati amneş tenebant, desperato auxilio fuorum in deditionem venit. Flaccus quoque, tempeftatibus fædis coactus, exercitum omnem in urbem introduxit. Celtiberi, qui domo profecti erant, deditionis ignari, quum tandem fuperatis, ubi primùm remiserunt imbres, amnibus Contrebiam veniffent: poftea. quam caftra nulla extra moenia viderunt, aut in al. teram partem translata rati, aut receflisle hostes, per negligentiam effufi, ad oppidum accesserunt. In eos duabus portis Romani eruptionem fecerunt, & incompositos adorti fuderunt. Quæ res ad refiftendum cos, & ad capessendam pugnam, impediit, quòd non uno agmine, nec ad figna frequentes veniebant; eadem magnæ parti ad fugam faluti fuit. Sparsi enim toto paslım campo se diffuderunt: nec ufquam confertos cos hoftis circumvenit, tamen ad duodecim millia funt cæfa: capta plus quinque millia hominum, equi quadringenti, figna militaria fexaginta duo. Qui palati è fuga domum fe recipiebant, alterum agmen Celtiberorum veni

entium,

entium, deditionem Contrebiæ & fuam cladem narrando, averterunt. extemplo in vicos castellaque fua omnes dilapsi. Flaccus à Contrebia profectus, per Celtiberiam populabundus ducit legiones: multa castella oppugnavit, donec maxima pars Celtiberorum in deditionem venit.

XXXIV. Hæc in citeriore Hispania eo anno gesta. Et in ulteriore Manlius prætor fecunda aliquot prcelia cum Lusitanis fecit. Aquileja colonia Latina eodem anno in agro Gallorum est deducta. tria millia peditum quinquagena jugera, centuriones centena, centena quadragena equites acceperunt. tresviri deduxerunt, P. Cornelius Scipio Nafica, C. Flaminius, L. Manlius Acidinus. Ædes duæ eo anno dedicatæ sunt. una Veneris Erycinæ ad portam Collinam. dedicavit L. Porcius L. F. Licinus duumvir. (vota erat ab consule L. Porcio, Ligustino bello.) altera in foro clitorio Pietatis, eam ædem dedicavit Manius Acilius Glabrio duumvir: ftatuamque auratam, quæ prima omnium in Italia statua aurata est, patri Glabrioni pofuit. Is erat, qui ipfe eam ædem voverat, quo die cum rege Antiocho ad Thermopylas depugnâfset: locaveratque idem ex senatusconsulto. Per cofdem dies, quibus hæ xdes dedicatæ sunt, L. Æmilius Paullus proconful ex Liguribus Ingaunis triumphavit. Tranftulit coronas aureas quinque & viginti. nec præterea quicquam auri argentique in eo triumpho latum. captivi multi principes Ligurum ante currum ducti. æris trecenos militibus divisit. Auxerunt ejus triumphi famam legati Ligurum, pacem perpetuam orantes: ita in animum induxisse Ligurum gentem, nulla unquam arma, nifi imperata à populo

RO

! 1

ftris egrelli, acie directa medio ferme fpatio inter bina caftra constiterunt. Campus erat planus omnis, & aptus pugnæ, ibi ftetere Hifpani hoftem exspectantes. Romanus intra vallum fuos continuit per quatriduum continuum, & illi eodem loco aciem instructam tenuerunt. Ab Romanis nihil motum. inde quievere in castris Celtiberi, quia pugne copia non fiebat. equites tantùm in ftationem egrediebantur, ut parati effent, fi quid ab hoste moveretur. pone caftra utrique pabulatum & lignatum ibant, neutri alteros impedientes.

XXXI. Prætor Romanus, ubi fatis tot dierum quiete credidit fpem factam hofti, nihil fe priorem moturum, L. Acilium cum ala finiftra & sex millibus provincialium auxiliorum circumire montem jubet, qui ab tergo hoftibus erat: inde, ubi clamorem audiffet, decurrere ad castra eorum. nocte profecti funt, ne poffent confpici. Flaccus luce prima C. Scribonium, præfectum fociúm, ad vallum hostium cum equitibus extraordinariis finiftræ als mittit. quos, ubi & propius accedere, & plures, quàm foliti erant, Celtiberi conspexerunt, omnisequitatus effunditur caftris: fimul & peditibus fignum ad exeundum datur. Scribonius, utì præceptum erat, ubi primum fremitum equeftrium audivit, avertit equos, & caftra repetit. eo effufiùs fequi hoftes, primò equites, mox & peditum acies aderat, haud dubia fpe, caftra eo die fe oppugnaturos. quingentos paffus non plus à vallo aberant. Itaque ubi Flaccus fatis abstractos cos à præsidio castrorum fuorum ratus eft, intra vallum exercitu instructo, tribus partibus fimul erumpit: clamore non tantùm ad ardorem pugnaexcitandum fublaro,

fed

« IndietroContinua »