Immagini della pagina
PDF
ePub
[ocr errors]

PREFATIO

ix

IN

LIVIU M.

Livi

"

E Livii vita juvaret aliquammulta differe- Artic. I. quay re,fi quæ via ad eam accuratiùs cognofcen- DE VITA dam inquirentes ferret. Naturâ enim omnes cupimus illos celeberrimi nominis viros quorum fcripta manibus terimus, penitus pernofcere ; &, quibufcum fcribentibus amice familiariterque colloquimur, iis quoque adeffe domefticas res civilefve, privatas publicafve gerentibus. Sed plerifque fcriptorum hoc contigit, ut dum ceterorum dicta factaque magnâ curâ colligunt & immortalitati commendant, ipforum, præter nomen, reliqua ferè omnia interire finerentur: malo fanè exemplo, nec fatis gratâ pofteritate adversùs eos quibus tantum deberet.

Hoc & Livii fatum fuit, ut fama ejus fcriptaque toto Orbe notiffima, vita in obscuro esset.. Ex qua hæc paucula ad notitiam noftram pervenerunt: illum Patavii ortum, Pifone & Gabinio Coff. anno a. C. 58. Romæ magnam egiffe ætatis partem, fed in patria denique fupremum diem obiiffe, anno principatus Tiberii quarto, ætatis fuæ fexto & feptuagefimo, filium ei fuif fe, cui quadam in epiftola hanc legendi breviffimam eamdem fapientiffimamque legem fcripferat, legendos Demofthenem atque Ciceronem, tum ita ut quifque effet Demoftheni & Cicezani fimillimus; filiam ei itidem fuiffe, nuptama

su

L. Magio rhetori, quem declamantem homines aliquamdiu, non in ipfius honorem laudaverint, fed in foceri tulerint; fcripfiffe eum, præter hiftorias, etiam dialogos, quos non magis philofophiæ annumerare poffis, quàm hiftoriæ, & ex profeffo philofophiam continentes libros; eo auctore, Claudium, qui poftea imperavit, ad hiftoriam fcribendam animum appuliffe; denique ipfi datum effe, ut vivus gloriâ fuâ perfrueretur, Gaditanumque quemdam, ejus nomine famâque commotum, ad vifendum eum ab ultimo terrarum Orbe veniffe, ftatimque ut viderat abiiffe.

Art. II.

SPEC

TANT

TORIAM

OPERIS

Quo

Quo tempore hiftorias fuas fcripferit Livius, QUE ex ipfo opere apparet. Teftatur ipfe 1. 1. cap. 19. bis omnino poft Numæ regnum, Jani templum AD HIS claufum fuiffe: femel, inquit, T. Manlio confule, poft Punicum primum perfectum bellum: LIVIANI. iterum, quod noftræ ætati dii dederunt ut videremus, poft bellum Altiacum, ab Imperatore Cafatempore re Augufto, pace terra marique parta. At conftat fcripferit Livins. ex Dione, quinto poft anno iterum ab Augufto claufum effe Jani templum devictis Cantabris. Hinc rectè colligetur, medio tempore inter bel lum Actiacum perfectum, & Jani ædem iterum ab Augufto claufam, primos Livianæ hiftoriæ libros in lucem prodiiffe.

Du ari non poteft, quin multos annos in abfolvendo tantæ molis opere confumpferit. Et verò, quum ex epitome ultimi libri appareat memoratam fuifle eo libro Drufi mortem, quæ uno & vicefimo poft Actiacum triumphum anno contigit, fequitur Livium ante id tempus ulDe #us- timam fuis hiftoriis manum non impofuiffe. Quot libros dederit Livius, inter doctos ambioria bigitur. Epitomas librorum CXL habemus: fed Liviane, duas, nempe librorum CXXXVI. & CXXXVIL

mera li. brorum

deperditas fuiffe contendit Sigonius. Fuerint ergo vel CXL. vel CXLII. libri. Ut ut fit, magno litterarum damno, foli nunc quinque & triginta fuperfunt: ceteri omnes interiere, aut certè ignoti adhuc in nocte ac tenebris ja

cent.

·

diverfis

Яi.

Quin etiam non univerfæ finiul Orbi litterato qui sua innotuere illæ pulcherrimi operis reliquiæ. Pri- perunt mæ Livii editiones exeunte XV. fæculo & temporiineunte XVI. excufæ, exhibent tantummodo bus dese primam, tertiam, & quartam decades; quartam quidem non integram, fed hiulcam & mutilam, quum abeffet totus trigefimus tertius liber, & magna pars quadragefimi, qui finiebatur in his verbis cap. 37, per omnia fora conciliabulaque edixerunt. Anno MDXVIII. Magontiæ ex membranis bibliothecæ in æde ibidem maxima & Metropolitana, D. Martini appellata, addita eft pars libri tertii & trigefimi ab his verbis cap. 17. arctis faucibus cohærens Acarnania, & quod deerat libro quadragefimo ufque ad finem. Annus ejufdem feculi primus & trigefimus novo rurfum nos proventu beavit. Tum in Helvetiis Simon Grynæus ultimos quinque libros repertos in membranis ad monafterium Lauriflenum, vulgò Lorffense, è regione Borbatomagi trans Rhenum, per Joannem Frobenium publici juris fecit. Denique anno MDCXV. J. Horrion, focietatis Jefu facerdos, Bamberga dum fingulos bibliothecæ publicæ codices excutit, incidit in membranas, quæ complures T. Livii libros, in his partem prio-rem tertii & trigefimi adhuc defideratam fervabant, quem duobus poft annis Paderborna vulgavit.

Hæc ad nos ex Liviana hiftoria pervenerunt, vix quarta pars totius operis: quæ animos qui

reperiri

poffe fru ra fpe

ratum.

dem & fructu honeftiffimæ voluptatis perfunCeteros dit, & utiliffimorum documentorum bonâ fruge pafcit, fed ita ut defiderium quoque & lutum incendat tot amifforum voluminum, quæ tempus edax abfumpfit & præcedentium ætatum incuria. Nam quòd aut Livium totum, aut certè magnam eorum quæ defideramus partem, alii Conftantinopoli, alii apud extremos hominum in Hiona, five Iona infula fupra Scotiam delitefcere jactitarunt, hæc, falfi utinam vates fimus ! fomnia effe exiftimamus optantium. Nec meliore nos fpe folatur id quod Colomefius ab homine candidioris pectoris, quàm felicioris ingenii Capellano fibi dictum in litteras retulit: quemdam Capellani amicum, virum non illiteratum, quum pilâ luderet, animadvertiffe in ea palmula quæ fibi effet ad manum, fragmenta quorumdam Livii librorum qui hodie non exftent; quumque rem fibi ulterius inquirendam putaffet, comperiffe eas effe reliquias aliquot fimilium membranarum quæ à monialibus domûs Fontebraldenfis pharmacopole cuidam donate, ab hoc ignaro quatis fibi thefaurus obveniffet venditæ forent rario ignobili, qui iis abufus effet ad tegendas illas palmulas quibus pilâ luditur. Vanis hujufmodi fine certo auctore rumoribus fidem habeat, cui placuerit fefe inani fpe lactare.

"

ope

De par.

Partitio operis in decades utrùm à Livio fit, itione dubitavit Petrarcha, qui eam potiùs ortam ef decades. fe putat à faftidiofa legentium ignavia. Idem

operis in

2.

adftruit Sigonius ex perpetuo veterum Grammaticorum, Prifciani, Diomedis, Cenforini, denique auctoris epitomarum filentio, qui omnes librorum femper, nunquam decadum mentionem faciunt. Fruftra quidam, ut contrariam opinionem tueantur, objiciunt Livium ei ip

fum videri quodammodo fuffragari, dum fuas vigefimo primo & trigefimo primo libris præfationes præmittit. Etenim rectè obfervat Dujatius Livium non abfimilibus velut prooemiis. extra decadum quoque principia identidem ufum effe ad renovandam lectoris longo in opere attentionem, vel fi quando fcribenti major rerum ordo nafceretur, ut patet ex libri fexti ingreffu, & cap. 29. lib. VII. Contendit ergo Sigonius germanam operis Liviani infcriptionem hanc fuiffe: T. Livir PATAVINI HISTORIARUM AB URBE CONDITA LIBRI CXLII. Quæ nobis opinio etfi probabilior videtur, tamen non femper abhorruimus ab decadum appellatione, quæ & ufu recepta eft, nec fine circuitu verborum vitari interdum poterat.

Epitomarum › quæ fingulis libris præfigun- De epitur, auctor ignoratur. Eas enim aut Livio ipfi, tomis. aut L. illi Floro, cujus exftant rerum Romanarum libri quatuor, adfcribi non patitur difpar ab utroque ftyli color. Quifquis ille fuerit, quem noffe haud fanè multum intereft, ejus certè breviaria, tanquam exfanguia quædam & leviter adumbrata pulcherrimi corporis fimulacra, non omni prorfus curâ indigna funt; eo quidem magis, quòd eorum aliqua eft ad hiftoriam, ubi Livius deficit, illuftrandam utilitas.

Atque hæc funt, quæ five ad Livii vitam, five ad ejus operis formam, defcriptionem, cafufque pertinentia, non ignorare operæ precium fit.

RIS LI

Jam de ipfo opere agamus, & ejus virtutes, Art, I. quæ funt eximiæ, ita fubjicere conemur juve DE OFE num oculis, ut & fentiant quæ fit in eo vis VIANI boni, & totum illud, quantumcunque eft, in VIRTU fefe ipfi affiduâ tractatione transfundere ament.

TIBUS

« IndietroContinua »