Immagini della pagina
PDF
ePub

diterranea Galliæ petit, et ab Allobrogibus , postquam certamina

arbiter regni factus, sedavit, copia rerum omnium, maxime vestium, adjuvatur. Inde per Tricastinorum Vocontiorumque agros tendit in Tricorios, et Druentiam trajicit, qui omnium Galliæ amnium difficillimus transitu est. XXXII; Scipio, desperans, se hostes tantum prægressos assequuturum, Cn. fratrem cum maxima copiarum parte in Hispaniam mittit adversus Hasdrubalem, et cum exigua manu Genuam repetit, eo, qui circa Padum erat, exercitu Atilii et Manlii Italiam defensurus, occursurusque Pæno ab Alpibus descendenti. Hannibal pervenit ad Alpes, et Gallos ad visenda loca præmittit. XXXIII - XXXIV; Erigit agmen in primos montis clivos, conflictans cum montanis et iniquitate locorum. — XXXV-XXXVI; Nono die in jugum ejus evadit, et degreditur in vias præcipites, angustas, lubricas, præalta nive et levi infra glacie obtectas. XXXVII; Inde rupem, per quam unam via est, torridam incendio, infusoque aceto putrefactam, pandit ferro, et tandem ad planum descendit - XXXVIII; In Taurinis degreditur in Italiam , ingenti numero hominum jumentorumque amisso. XXXIX; Scipio, quum Pisas navibus venisset, exercitumque accepisset a Manlio et Atilio tironem, occupat Padum trajicere, et ad Ticinum amnem movet castra , ubi exercitus Pænorum Romanorumque jam in conspectu sunt. XL- XLI; Adhortatur milites suos. XLII - XLIV; Idem facit Hannibal, edito prius certamine captivorum montanorum. — XLV; Scipio Ticinum ponte trajicit, et non longe a Victumulis considet in agro Insubrium, ubi Hannibal castra habet, et præmia suis juratus pronuntiat. — XLVI; Prodigia in castris romanis, et pugna equestris ad Ticinum, in qua superior est Hannibal, et Scipio vulneratus intercursu tum primum pubescentis filii servatur. XLVII; Romani cis Padum regrediuntur, et perveniunt Placentiam, quo et Pæni contendunt, XLVIII; Galli auxiliares Romanorum ad Pænos transfugiunt, et Scipio, Trebiam transgressus, locum, qui prope flumen tutissimus stativis est visus, delectum communit, collegæ adventum opperiens. Nec procul inde Hannibal considet, et proditione capit Clastidium vicum, quo magnum frumenti numerum congesserant Romani. XLIX -L; Interim Sempronius consul, ab Hierone rege adjutus, circa Siciliam res prospere gerit, et Pænos mari vincit ad Lilybæum. -- LI; Tum Melitam capit : sed mox, literis senatus

[ocr errors]

in Italiam revocatus , Sex. Pomponio legato et M. Æmilio prætori Siciliam maritimamque Italiæ oram classibus tuendam attribuit; et ipse cum exercitu suo navibus Ariminum, indeque terra ad Trebiam flumen venit. - LII; Ibi opem poscentibus Gallis, quorum agros inter Padum et Trebiam Pæni populantur, auxilio mittit equitatum suum, qui prælio cum hostibus commisso superior excedit. - LIII; Hinc ferocior factus Sempronius, stimulatusque tum propinquo comitiorum tempore, tum spe in se unum vertendæ gloriæ, dum æger esset collega, co nequidquam dissentiente, pugnam conserere non minus , quam Hannibal, gestit. - LIV; Mago locum insidiis aptum insidet; Numidæ vero, transgressi Trebiam, obequitando Romanorum castris eos inde eliciunt, ceduntque insequentibus, quibus flumen transeuntibus corpora, non ante curata et gelu rigentia torpent. - LV; Pugna ad Trebiam editur. — LVI; Vincuntur Romani, et duo exercitus consulares Placentiam Cremonamque confugiunt. — LVII; Romæ trepidatur, creanturque consules C. Flaminius Nepos iterum et Cn. Servilius Geminus. Hibernæ expeditiones Hannibalis.-LVIII; Is ad prima veris signa in Etruriam proficiscitur; sed transiturus Apenninum atroci cum tempestate conflictatur, qua ingens hominum, jumentorum elephantorumque multitudo absumitur. — LIX; Itaque retro ad Placentiam castra movet, iterumque cum Sempronio confligit et æquo marte. Tum hic Lucam concedit, et ille in Ligures, qui ei nobiles aliquot Romanos, per insidias interceptos tradunt. — LX; Dum hæc in Italia geruntur, Cn. Cornelius Scipio in Hispania, orsus a Lacetanis, omnem oram usque ad Iberum fluvium romanæ facit ditionis ; Hannonem vincit, vivumque capit cum aliquot principibus; et Scissim expugnat. - LXI; Hasdrubal non audet ei obviam ire; sed loca, ab illo relicta, Iberum aliquoties transgressus, vastat, et navales Romanorum socios , haud Tarracone vagantes, opprimit. Scipio Ilergetes, Ausetanosque, qui ad Panos defecerant, subigit, devincitque Lacetanos, auxilium his ferentes. · LXII; Multa prodigia Romæ aut circa urbem ea hieme facta et procurata. — LXIII; Flaminius, consul designatus, memor veterum cum Patribus certaminum, priorisque consulatus , quo ob ficta auspicia se abdicare coactus erat, privatus clam in provinciam abit, neque morem gerit senatui, eum revocanti; sed mox Arimini , licet tristi cum omine, magistratum init, acceptisque duabus a Sempronio legionibus, toti

procul demque a C. Atilio prætore, cas in Etruriam ducit per Apennini tramites.

1. IN

N parte operis mei licet mihi præfari, quod in principio summæ totius' professi plerique sunt rerum scriptores, bellum maxime omnium memorabile, quæ unquam gesta sint, me scripturum; quod, Hannibale duce, Carthaginienses cum populo romano gessere. Nam neque validiores opibus ullæ inter se civitates gentesque contulerunt arma, neque his ipsis tantum unquam virium aut roboris fuit : et haud ignotas belli artes inter se, sed expertas primo punico conferebant a bello. Et adeo varia belli fortuna ancepsque Mars fuit, ut propius periculum fuerint, qui vicerunt. Odiis etiam prope majoribus certarunt, quam viribus : Romanis indignantibus, quod victoribus victi ultro

Car.I. 1. In principio summæ totius, post pugnam Cannensem, qui vicerunt, operis universi. Plerique rerum ge- Romani. Conf. Sil. I, 13. — Fuerint, starum scriptores, ut Thucydides ; qui vicerunt, ad hunc locum Walchii Mur. Moxgessere pro gesserint ; Bauer. nota est : « Conjecit Vossius, qui via Idem monet , in verbis sqq. esse syn- cerant : quod adeo non concedimus onyma, sed distincta, virium aut ro- egregio viro, ut, si ita scripsisset Liboris : nam vires esse potentiam , ab vius, insolentius eum scripsisse putaexercitu maxime, robur animi virtu- remus; nam quæ præcedunt tempora tem.

fuit , fuerint , quum rem non modo 2. Haud ignotas belli artes inter se completam significent, sed ponantur conferebant MSS Harl. et quædam edd. αορίστως , his recte se adjungit αόριPlerique libri conserebant, quod Bauer. OTOS vicerunt; vix poterat hoc loco in Ind. exponit: adversas opponebant, relativum tempus. » Multa deinceps per eas concertabant, sie versuchten congerit exempla, quæ ad nostrum gegen einander. Sed nemo, quod sciam, propositum non pertinent; tu si forte ita loquutus est, et nostra lectio fir- plura desideres, vide ipsum in Emenmatur verbis præc. inter se contulerunt dat. Liv. pag. 72, sqq. Ed. — Certaarma. Sic conserere pugnam, et ex pro- runt. « Elegans altera Vossii conjectura pinquo vires suas cum hostium viribus est : odiis... majoribus certatum; sed conferre, periculum virium facere cum elegans , non necessaria correctio , licet iis (sich mit ihnen messen), inf. cap. 50, sequatur, Romanis indignantibus, etc. pr. Conf. ad IV, 27, n. 5, et VII, 33, Nihil impedit quominus capiamus cer.

Ut propius periculum (al. pe- tarunt impersonaliter ; Hæc Walriculo ; vide ad II, 48, n. 5) fuerint, chius , Emendat. pag. 74. Ed.

[ocr errors]

n. 1.

inferrent arma : Pænis, quod superbe avareque3 crederent imperitatum victis esse. Fama etiam est*, Hannibalem annorum ferme novem, pueriliter blandientem patri Hamilcari, ut duceretur in Hispaniam, quum, perfecto africo bello 5, exercitum eo trajecturus sacrificaret, altaribus admotum, tactis sacris jurejurando adactum, se, quum primum posset, hostem fore populo romano. Angebant ingentis spiritus virum Sicilia Sardiniaque amissæ 6 : nam et Siciliam nimis celeri desperatione rerum concessam , et Sardiniam inter motum Africæ fraude Romanorum, stipendio etiam insuper imposito, interceptam.

II. His anxius curis, ita se africo bello', quod fuit sub recentem romanam pacem, per quinque annos,

3. Superbe avareque , scilic. victo- riis, Sardinia pulsis, invitati bellum rum terras appetendo; Doer.

indixere Pænis, eosque coegerunt non 4. Fama etiam est, Hannibalem... solum insula cedere, sed et stipendiun, altaribus admotum, etc.; cf. XXXV, 1200 talenta , ad compensandas im19; Polyb. II, 1; III, 11; ad Sil. I, pensas in apparatum belli factas, sol77 - 139; II, 349, seq.; XIII, 744, vere; quo nihil iniquius unquam faseq. Schweigh. ad Appian. Hisp. c. 9. ctum. Confer Polyb. I, 88; III, 13;

5. Perfecto africo bello, africano, et Heynii Opusc. Acad. Tom. III, p. anno Urb. 513-516, statim post bel 71, seq. Insuper imposito, al. sulum punicum primum, a Pænis gesto perimposito , solenni varietate. Confer cum mercenariis militibus in Africa c. 45 pr. Drak. ad h. 1. qui similes colet Sardinia ; vide Polyb. lib. I, cap. legit formas, ut superincubare XXII, 65 - 88.

51, superinsternere XXX, 10; Heins. 6. Sicilia Sardiniaque amissæ : nam ad Virg. Æn. VI, 254; Kustner ChreSicilia, de qua bellum punicum pri- stom. Enn. pag. 43. mum erat gestum, conditionibus pacis, Car. II. 1. Africo, bello , quod fuit finito eo bello factæ (vide ad VII, 27, sub recentem rom. pacem, statim post n. 2; Polyb. I, 62, 63; III, 27), ob pacem, finito bello punico primo fanimis celerem desperationem rerum ctam. Confer ad cap. 1, n. 5, et ad II, (vel potius , quia summa urgebat ne- 55, n. 1; per quinque annos, at teste cessitas, nec alia salutis spes reliqua Polyb. I, 88; per tres annos et quaerat; de quo vide Polyb. I, 62) con- tuor menses. Hinc quatuor conj. Sig. ; cessa Romanis : Sardinia inter motum sed Doer. monet , omne illud tempus Africæ, in bello illo africo (v. not. 5), h. I. designari, quod Hamilcar a fine intercepta , erepta Pænis (vide ad III, belli punici primi ad transitum in Hi72, n. 2) a Romanis, qui a mercena- spaniam in Africa consumpserit.

ita deinde novem annis ? in Hispania augendo punico imperio gessit, ut appareret, majus eum, quam quod gereret, agitare in animo bellum, et, si diutius vixisset, Hamilcare duce Panos arma Italiæ illaturos fuisse, quæ Hannibalis ductu intulerunt. Mors Hamilcaris peropportuna, et pueritia Hannibalis distulerunt bellum. Medius Hasdrubal 3 inter patrem et filium octo ferme annos imperium obtinuit , flore ætatis , uti ferunt, primo Hamilcari conciliatus; gener inde ob altam indolem 4 provecto annis adscitus, et, quia gener erat, factionis Barcinæ5 opibus, quæ apud milites plebemque plus quam modicæ erant, haud sane voluntate principum, imperio potitus. Is plura consilio quam vi gerens, hospitiis regulorum magis , conciliandisque per amicitiam principum novis gentibus ,

2. Novem annis in Hispania, etc; Hanc Dukeri conjecturam rejicit Walubi et periit. Cf. XXIV, 41; Polyb. chius, et Lipsii emendationem probat; II, 1; et ad Sil. I, 140, sq.

nam qui dant provectior annis, ipsi non 3. Medius Hasdrubal inter patrem, animadvertisse videntur ablativum floetc.; confer Polyb. II, 1, et 36; Sil. re non tempus, sed causam et instruI, 144, sq.— Flore ætatis, quem Ha- mentum significare : sic apud Cicer. milcari fruendum præbuit, ei concilia- Phil. II, 2 : « Non venirem contra tus; confer cap. 3; et Nepot. Hamilc. gratiam, non virtutis specie, sed æta31 : « Erat præterea cum eo (Hamil- tis flore collectam.» Itaque Drak. , Crecare ) adolescens illustris, formosus; verii, et meliorum edd. lectionem sequem nonnulli diligi turpius, quam par quuti sumus. Ed. erai , ab Hamilcare loquebantur.» Ni- 5. Factionis Barcinæ : nam senatus hil de ea re apud Polyb. Is triremi- carthag. in duas factiones divisus erat, bus eum fuisse præfectum tradit lib. in Barcinam, quæ Hamilcari ejusque II, cap. 1.

cognatis favebat, et in aliam , cujus 4. Gener inde ( deinde , ut I, 2 , 33; princeps erat Hanno. Confer cap. 3, XLII, 55, pr.) ob altam indolem (cf. 9, 10 et al. A Barca , gentis auctore, ad 1, 3, n. 2 ) ab Hamilcare, provecto Hamilcar Barcas cognominatus, diannis, adscitus , ex emend. Lipsii; ctusque Barcinus, ut et ejus frater ac profecto, profectu et profectus in MSS

filii. et edd. antt. provectus vel provectior 6. Is plura consilio quam vi gerens.. annis (Hasdrubal, scilicet quum flos auxit ; confer Polyb. II, 36, et Ap ætatis, quo Hamilcari conciliatus fue- pian. rer. Hisp. cap. 4 et 6. At crurat exoletus, procedentibus annis jam delitatem ejus aliaque vitia notant Fadefloruisset ) conj. Klock. et Duk. — bius ap. Polyb. III, 8, et Sil. I, 145,

« IndietroContinua »