Immagini della pagina
PDF
ePub

erant.

supplicationes. Ignis in æde Vestæ extinguitur, cæditurque flagris virgo Vestalis. Magva plebis Rom. pars in vastatos agros, et Placentini Cremonensesque cives in colonias, ab accolis Gallis incursatas desertasqne, reducuntur. Consules proficiscuntur in Lucanos. 12. Hannibal, mirabilior adversis quam secundis rebus, hoc anno neque lacessit Romanos, neque ab iis lacessitur, et pullus in castris ejus fit motus. Io Hispania ulteriore Hasdrubal et Mago magnum comparant exercitum et ad Silpiam consideot. 13. Hinc Scipio ab Tarracone ad Baculam progreditur, funditque Magonem et Masinissam, qui castra Rom. cum omni equitatu aggressi

14. 15. Paulo post in atroci pugna vincuntur Pæni, turbati inopinata aciei Rom. mutatione et raptim in prælium educti, prius quam cibo corpora firmassent.

16. Duces eorum Gades perfugiunt, et Masinissa cum Silano clain congreditur. Ita debellato pulsisque Hispania Pænis, Scipio Tarraconem redit. 17. Mox Scipio et Hasdrubal eodem fere tempore in Africam trajiciunt, ut amicitiam cum Syplace, Masæsylorum rege, firment. 18. Ibi Scipio et hospitem et Hasdrubalem, quocum eodem in lecto accumbit, mira comitate facundiaque sibi conciliat, et fædus facit cum rege. 19. 20. Illiturgi et Castulo, quæ civitates ad Pænos defecerant, expugnantur a Scipione. 21. Ab eodem Carthagine Nova in honorem patris patruique eduntur ludi funebres et munus gladiatorium, in quo omnes, qui ferro certant, sponte et æmulatione ducti vel in gratiam ducis Rom. pugnant, neque obscuri tantum generis homines, sed clari etiam illustresque, in his Corbis et Orsua, patrueles fratres, de principatu Ibis, civitatis suæ, ambigentes. 22. 23. Astapa capitur a L. Marcio igoigne absumitur, ab ipsis oppidanis accenso, quorum alii fortiter pugnantes perierant, alii uxoribus liberisque obtruncatis rogo se exstructo injecerant. 24. Gravis morbus Scipionis graviorque fama magnas excitat procellas, defectionem Mandonii et Indibilis seditionemque militum in castris ad Sucronem positis, in quibus imperium defertur ad gregarios milites, C. Albium Calenum et C. Atrium Umbrum. 25. Scipio convalescit, et leniter agendum ratus tribunos mittit, qui milites placido permiulceant sermone, et ad stipendium, quod non datom ad diem questi erant, petendum Carthaginem Novam convenire jubeant. 26. Auctores sedi. tionis xxxv. per idoneos homines perducti in hospitia, vinciuntur, et reliquæ multitudini, ad concionem vocatæ, armati circumfunduntur ab tergo. 27-29. Oratio Scipionis et pæna damnatorum in consilio. 30. L. Marcins et C. Lælius terra marique Gades petunt, spe a perfugis ostentata hanc urbem proditione recipiendi; 31. sed ea patefacta redeunt Carthaginem; et ad horum discessum non modo respirat Mago, sed etiam spem recuperandæ Hispaniæ nanciscitur, audita Ilergetum rebellione, quorum principes, Mandonios et Indibilis, jam defectionis pænam metuentes, in Sedetano agro castra ponunt. 32. Scipio multis verbis in perfidiam rebellantium regulorum invehitur indicitqne expediti

33. Victoria ejus gloriosa, sed non incruenta ob loci angustias. 34. Mandonium sapplicem dimittit clementer, et pecuniam tantummodo imperat. 35. Masinissæ com eo colloquium. 36. Mago in Italiam trajicere jubetur, et ad Carthaginem Novam appellit classem. 37. Punit

onem.

Gaditanos, qui portas redeunti clauserant, et inde ad Pityrsam Baliares. que insulas trajicit. 38. Scipio Romam reversus magis tentat triumphi spem, quam petit pertinaciter, et consul creatur cum P. Licinio Crasso pontifice maximo. Prætoria comitia et provinciæ. 39. Legationes Saguntinorum aliorumque popnlorum in senatu anditæ. 40-42. Scipioni Africam provinciam petenti contradicit adversaturque Q. Fabius Maximus. 43. 44. Hujus orationem ille refutat. 45. Altercatione Patrum inde orta, tribunisque plebis intercedentibus, quo minus de ea re feratur ad populum, Scipioni decernitur Sicilia, permittiturque, "t inde trajiciat in Africam, si id e re publica esse censeat. . Idem Scipio Indos edit in Hispania votos, et tum voluntarios scribit milites, tum sociorum impensis xxx. naves longas instruit armatqne, 46. Tum ille in Siciliam, collega in Brutrios, prætoresque in suas quisque provincias proficiscuntur ; et, quia ad bellum deest pecunia, quæstores jubentur vendere partem agri Cam. pani. Mago classem appellit ad oram Ligurum ; et Lxxx. naves Pænorum onerariæ circa Sardiniam ab Cn. Octavio capiuntur. In Bruttiis Romanos Pædosque pestilentia, et bos super morbum etiam fames afficit.

1. Cum transitu Hasdrubalis, quantum in Italiam declinaverat'a belli, tantum levatæ Hispaniæ viderentur; renatum ibi subito par priori bellum est. Hispanias“ ea tempestate sic habebant Romani Pænique. Hasdrubal, Gisgonis filius, ad oceanum penitus Gadesque concesserat. Nostri maris orao omnisque ferme Hispania, qua in orientem vergit, Scipionis ac Romanæ ditionis erat. Novus imperator Hanno, in locum Barcini Hasdrubalis novo cum exercitu ex Africa transgressus Magonique junctus, cum in Celtiberia, quæ media inter duo maria est, brevi magnum hominum numerum armasset; Scipio adversus

Regiones ad mare Mediterraneum site.

1 Al. inclinaverat. Rhen. Gryph. et Curio inundaverat.—2 Edd. anti. et posuerunt ante Hispanias : delet autem J. F. Gron. quia in pullo Gall. neque

NOTÆ * In Italiam declinarerut] Meta- bent, quantum in Italiam inclinaverat phora simta est a lancibus, quarum

belli. altera translato ex parte in eam pon. b Inter duo maria) Inter Ibericom, dere deprimitur; altera vero sable. quod mediterranei; et Cantabricum, vatur. Inter meliores codices variat quod oceani pars. lectio parum variante sensu : alii ha

eum M. Silanum cum decem haud plus millibus militum, equitibus quingentis, misit. Silanus, quantis maximis potuit itineribus, (impediebant autem et asperitates viarum, et angustiæ saltibus crebris, ut pleraque Hispaniæ sunt, inclusæ,) tamen non solum nuntios, sed etiam famam adventus sui prægressus, ducibus indidem ex Celtiberia transfugis, ad hostem pervenit. Eisdem auctoribus compertum est, cum decem circiter millia ab hoste abessent, bina castra circa viam, qua irent, esse: lava Celtiberos, novum exercitum, supra novem millia hominum, dextra Punica“ tenere castra, Hæc stationibus, vigiliis, omni justa militari custodia tuta et firma esse : illa altera soluta neglectaque, ut barbarorum et tironum et minus timentium, quod in sua terra essent. Ea prius aggredienda ratus Silanus, signa quam maxime ad lævam jubebat ferri, necunde ab stationibus Punicis conspiceretur. Ipse, præmissis speculatoribus, citato agmine ad hostem pergit.

2. Tria millia ferme aberat, cum haud dum quisquam hostium senserat. Confragosa loca et obsita virgultis tenebant colles.' Ibi in cava valle atque ob id occulta considere militem, et cibum capere jubet. Interim speculatores, transfugarum dicta affirmantes, venerunt. Tum, sarcinis in medium conjectis, arma Romani capiunt, acieque justa in pugnam vadunt.

Mille passuum aberant, cum ab hoste conspecti sunt, trepidarique repente coeptum. Et Mago ex castris citato equo ad primum clamorem et tumultum advebitur. Erant autem in Celtibero ? exercitu quatuor

Cum ducibus itineris eretur, qui ex eadem Celtiberia transfugerant ad Romanos.

. Pænorum autem castra occupare loca, quæ ad dextram viæ erant. « Et instructa acie atque ordinala progressi sunt.

Voss. aut in optimo Pal. repertam.- 3 In Edd. ante Gron. deletur haud plus. In Reg. Voss. et Pall, uno, cum decem millibus seu plus militum. In Men. cum X. millia seu plus militum. Etiam seu plus uterque Petav. 'Pro militum perperam correxerant peditum: haud raro enim milites pro peditibus ponuntur.' Doering.

1 • Forte lege obsitos virgultis tenebant colles sc. hostes : quod etiam Duker. conjecisse video : obsili virgultis colles tenebant (sc. regionem; lanjus terræ faciem obtinebant) Put. Flor. et Cant. prob. Crev. Vocem colles a glossatore profectam esse et delendam putat Doer,' Rupert.--2 Celtiberorum Gron.

с

millia scutati 36 et ducenti equites ; hanc justam legionem (et id ferme roboris erat) in prima acie locat: ceteros, levem armaturam, in subsidiis posuit. Cum ita instructos educeret castris, vixdum in egressos vallo Romani pila conjecerunt. Subsidunt Hispani adversus emissa tela ab hoste; inde ad mittenda 5 ipsi consurgunt. Quæ cum Romani conferti, ut solent, densatis excepissent scutis ; tum pes cum pede collatus, et gladiis geri res coepta est. Ceterum asperitas locorum et Celtiberis, quibus in prælio concursare mos est, velocitatem inutilem faciebat, et haud iniqua eadem erat Romanis stabili pugnæ assuetis; nisi quod angustiæ et internata virgulta ordines dirimebant, et singuli binique, velut cum paribus, conserere pugnam cogebantur. Quod ad fugam impedimento hostibus erat, id ad cædem eos, velut vinctos, præbebat. Et jam, ferme omnibus scutatis Celtiberorum interfectis, levis armatura et Carthaginienses, qui ex alteris castris subsidio venerant, perculsi cædebantur. Duo haud amplius millia peditum et equitatus omnis, vix inito prælio, cum Magone effugerunt. Hanno, alter imperator, cum eis, qui postremi, jam profligato prælio, advenerant, vivus capitur. Magonem fugientem equitatus ferme omnis et quod veterum peditum erat secuti, decimo die in Gaditanam provinciamo ad Hasdru

Stirpes hinc inde enatæ.

Doujat.—3 • Scutati duo Mss. prob. Gron. scuta et scutata reliqni et edd. anti. scutatorum edd. recentt: ex emend. Sabellici.' Rupert.--4 Pro ceteros Gron. et Crev. dederunt ceteram. Sed nostram lectionem plurimi librr. M88. apud Drakenb. tnentur.' Doering.

5 Olim legeb. ad emittenda: Vet. lib. ad remittenda, prob. Sigon. “Put. Reg. Men. Pal. ad mittenda.' J. F. Gronov.- 6 Olim et ad cædem eos.7 Vet. lib.

NOTÆ b Quatuor millia scutati (scutatorum] Ceterus, levem armaturam, epexegesis Vossius quatuor millia scutati : quod est. conjicit ex Put. in quo scutata : in aliis d In Gaditanam provinciam] Tracscuta.

tam intellige Gadibus attributum, c Hanc justam legionem] Romano- qui ad utriusque maris fauces prorum proprie legio dicitur; hic ascri- currit, ubi conventus Gaditanus post. bitur Celtiberis, quod et numero et ea a Romanis institutus fuit ; una scutis Romanum morem imitarentur. cum vicino Bæticæ tractu. Mauro.

balem pervenerunt. Celtiberi, novus miles, in proximas dilapsi sylvas, inde domos diffugerunt. Peropportuna victorias nequaquam tantum jam conflatum bellum, quanta futuri materia belli (si licuisset eis, Celtiberorum gente excita, et alios ad arma solicitare populos) oppressa erat.8 Itaque, collaudato benigne Silano, Scipio spem debellandi, si nihil eam ipse cunctando moratus esset, nactus, ad id, quod reliquum belli erat, in ultimam Hispaniam adversus Hasdrubalem pergit. Popus, cum castra '° tum forte ad sociorum animos in Bætica continendos in fide haberet," signis repente sublatis, fugæ magis, quam itineris modo, penitus ad oceanum et Gades ducit. Ceterum, quoad continuisset exercitum, propositum bello se fore ratus,' antequam freto Gades trajiceret, exercitum omnem passim in civitates divisit," ut et muris se ipsi, et armis muros tutarentur.

3. Scipio ubi animadvertit, dissipatum passim bellum, et circumferre ad singulas urbes arma diutini magis, quam magni, esse operis, retro vertit iter. Ne tamen hostibus

[ocr errors]

Victoria hæc admodum opportuna, ingens bellum etsi jam exortum extinxerit, majorem tamen oppressit materiam belli quod futurum erat, si potuissent Pæni post Celtiberorum gentem ad arma concitatam, alios quoque populos ad tumultuan. dum inducere.

8 Modo ipse spem illam non remoraretur propria cunctatione, seu mora sua non corrumperel.

haud amplius tria millia peditum.—8 In Edd. ante Gron. oppresserat. Gron. autem reponit oppressa erat ex Put. Men. trib. Pall. quod non licet oppresserat sine casu accusandi poni.—9 Vet. edd. si nihil jam etiam ipse, et si nihil etiam ipse.-10 Olim Pænus cum castra sua. J. F. Gron. vult Pænus qui castra tum forte.-11 · In edd. Basil. et Sigon. concinniore verborum ordine, lic locns ita legitur, forte in Bætica ad sociorum animos continendos in fide." Doering.–12 Rhenan. Ceterum quod acier renuisset exercitum omnem passiin in civitates dimisit. Lectionem exagitatam a Rhenano reponendam censeo. Est enim in omnibus vet, quos legi libris, quoad continuisset exercitum, propositum bello se fore ratus, antequam freto Gadeis trajiceret, exercitum, &c.'Sigon. Di. misit Gron. Crev.

NOTÆ rum tempore comprehendebatur his ut quamdin omnes copias jnnctas sefinibns exiguum regnum Algeziræ, cum retineret, a Scipione, quasi sco. cum parte Hispalensis, in Andaluzia, pus ad ictum destinatus, peteretur, quæ ad fretum ac Bætis ostia.

exercitum dispersit ac divisit in civi. Propositum bello se fore ratus) tates. Hasdrubal scilicet, existimans fore,

« IndietroContinua »