Immagini della pagina
PDF
ePub

tinos subegit, circum designavit, ludos edidit. Sabinorum bello petitus equitum centurias ampliavit. Tentandæ scientiæ caussa Atti Navii auguris, consuluisse fertur, an id, de quo cogitaret, effici posset : quod quum ille fieri posse respondisset, jussisse, eum novacula cotem præcidere ; idque protinus ab Atto factum. Sabinos præterea acie vicit, urbem muro circumdedit, cloacas fecit. Occisus est ab Anci filiis, quum regnasset annos triginta octo. Successit ei Ser. Tullius, natus ex captiva nobili Corniculana ; cui puero, adhuc in cunis posito, caput arsisse traditum est. 5 Veientes atque Etruscos prolio fudit. Censum primus egit. Lustrum condidit, quo civium capita censa octoginta millia esse dicuntur.

Classes centuriasque descripsit. Pomærium protulit. Colles urbi, Quirinalem, Viminalem, Esquilinumque adjecit. Templum Diacum Latinis in Aventino fecit. Interfectus est a L. Tarquinio, Prisci filio, consilio filiæ suæ Tulliæ, quum regnasset annos quadraginta quatuor. Post hunc L. Tarquinius Superbus, neque Patrum, neque populi jussu, regnum invasit: quo die scelerata Tullia per patris jacentis corpus carpentum egit. Armatos circa se ad custodiam corporis sui habuit. Turnum Herdonium fraude interemit. Bellum cum Volscis gessit ; et ex eorum præda templum Jovi in Capitolio fecit. Terminus et Juventas non addixere : quorum are moveri non potuerunt. Filii Sex. Tarquinii dolo Gabios in potestatem suam redegil. Hujus filiis Delphos profectis, et consulentibus, quis eorum regnaturus esset Romæ, dictum est, eum regnaturum, qui primus matrem osculatus esset. Quod responsum quum ipsi aliter interpretarentur, Junius Brutus, qui cum iis profectus erat, prolapsum se simulavit, et terram osculatus est. idque factum ejus eventus rei comprobavit. Nam quum, inpotenter se gerendo, Tarquinius Superbus omnes in odium sui adduxisset, ad ultimum, propter expugnatam nocturna vi a Sexto filio ejus Lucretia pudicitiam (que, vocato patre ad se Tricipitino et viro Collatino, obtestata, ne inulta mors cjus esset, cultro se interemit) Bruti opera maxime expulsus est, quum regnasset annos viginti quinque. Tunc consules primum creati sunt L. Junius Brutus et L. Tarquinius Collatinus.

5 Is Veientes) Vulgo abest prono- quomodo habetur infra, cap. 48. Et men is. Sed illud in veteribus libris hic quoque Dujatii et Hearnii editio. reperiri Sigonius affirmat.

nes a reliquis recedunt, et eum quem 6 L. Tarquinio Prisct filio] Vid. volumus numerum præferunt. Hearnot. ad cap. 46. hujus libri.

nius quidem niti se profitetur unius 7 Quum regnasset annos triginta MS. codicis auctoritate. quatuor] Lege quadraginta quatuor,

PRÆFATIO.

FACTURUSNE ' operæ pretium sim, si a primordio Urbis res populi Romani perscripserim, nec satis scio; nec, si seiam, dicere ausim : quippe qui, quum veterem, tum ? vulgatam esse rem, videam, dum novi semper scriptores, aut in rebus certius aliquid adlaturos se, aut scribendi arte rudem vetustatem superaturos, credunt. Utcumque erit, juvabit tamen, rerum gestarum memoriæ principis terrarum populi pro virili parte et mea 3 ipsum consuluisse; et, si in tanta scriptorum turba mea fama in obscuro sit, nobilitate ac magnitudine eorum, meo qui nomini obficient, me consoler. Res est præterea 5 et inmensi operis, ut quæ supra septingentesimum annum repetatur; et quæ, ab exiguis profecta initiis, eo creverit, ut jam magnitudine laboret sua: et legentium plerisque, haud dubito, quin primæ origines proximaque originibus minus præbitura voluptatis sint, . festinantibus ad hæc nova, quibus jam pridem præ

[blocks in formation]

annum

1 Operæ pretium] Rem utilem, et scribendo complecti volo, est argu. cui haud frustra impensa opera sit. mentum quod excrescere debeat in

2 Vulgatam rem] Rem vulgo a scri- immensum opus; ut quæ supra septoribus historiarum factitatam. Hæc ptingentesimum

repetatur, igitur mens est Livii. Est hic vetus et eademque ab exiguis. usitatus scribentium mos, ut si histo- 5 Et immensi] Connexa procul duriam, etiam post multos alios, conde- bio suot duo, quæ proxime sequunre aggrediantur, sentiant et dicant tur, orationis membra, ut quæ supra sese facturos operæ pretium; rati aut . et quæ ab exiguis. .. quum utrum. in rebus certius aliquid allaturos se, que rationem afferat cur res sit imaut scribendi arte rudem vetustatem mensi operis. Itaque vel delonda est superaturos. Ego facturusne operæ vocula et ante immensi : (quam quipretium sim, nec satis scio; nec, si dem ignorat unus e nostris codicibus) sciam, dicere ausim, ne pravam cete- vel dicendum est ei respondere et lerorum consuetudinem videar imi- gentium plerisque, prorsus quasi scritari.

psisset Livius : Præterea et res est 3 Et ipsum consuluisse) Vulgo, et immensi operis. ... et legentium pleme ipsum. Sed me eleganter sup- risque. Non raro apud nostrum par. primunt plurimi et optimi MSS. tum ticulæ illæ et et, quum tum, ita collo. Gronovio, tum nobis inspecti. Notum catæ reperiuntur, ut, licet quoad senest illud Virgilii: Me meas

sum sibi respondeant, quoad structuboves, ut cernis, et ipsum Ludere quoe ram tamen verborum ex adverso sese vellem. Sic et Justin. I. XIV. c. 4. non respiciant. Sic infra c. 25. Pero. Aut si ipsos pudet roganti vim adhibe- ces et suopte ingenio, et pleni adhor. Te, ferrum huc date.

tantium vocibus : et 1. VI. c. 23. Fe. 4 Res est prætcrea] Res quam tra. rox quum ætate et ingenio, tum multi. ctandam suscipio, respublica nempe tudinis. . . spe inflatus. Romana, cujus universam historiam 6* Festinantibus ad hæc nova] Quia

errare

valentis populi vires se ipsæ conficiunt. Ego contra hoc quoque laboris præmium petam, ut" me a conspectu malorum, quæ nostra tot per annos vidit ætas, tantisper, certe dum prisca illa tota mente repeto, avertam, omnis expers curæ, quæ scribentis animum, etsi non flectere a vero, sollicitum tamen efficere possit. Quæ 8 ante conditam condendamve urbem, poeticis magis ' decora fabulis, quam inconruptis rerum gestarum monumentis, traduntur, ea nec adfirmare, nec refellere, in animo est. Datur hæc venia antiquitati, ut, miscendo humana divinis, primordia urbium augustiora faciat. Et, si cui populo licere oportet, consecrare origines suas, et ad Deos referre auctores, ea belli gloria est populo Romano, ut, quum suum conditorisque sui parentem Martem potissimum ferat, tam et hoc gentes humanæ patiantur æquo animo, quam imperium patiuntur. Sed hæc et his similia, 10 utcumque animadversa aut existimata erunt, haud in magno equidem ponam discrimine. Ad illa mihi pro se quisque acriter intendat animum, quæ vita, qui mores fuerint : per quos viros, quibusque artibus, domi militiæque, et partum et auctum imperium sit. labente deinde paullatim disciplina, velut 11 desidentes primo mores sequatur animo; deinde ut magis magisque lapsi sint; tum ire cæperint præcipites: donec ad hæc tempora, quibus nec vitia nostra, nec remedia pati possumus, perventum est. Hoc illud est præcipue in cognitione rerum salubre ac frugiferum, omnis te exempli documenta in inlustri posita monumento intueri: inde tibi tuæque reipublicæ, quod imitere, capias : inde, fædum inceptu, fædum exitu, quod vites. Ceterum aut me amor negotii suscepti fallit, aut nulla umquam respublica nec major, nec sanctior, nec bonis exemplis ditior fuit : 12 nec in quam civitatem tam seræ avaritia luxuriaque inmigraverint: nec ubi tantus ac tam diu paupertati ac parsimoniæ honos fuerit. adeo, quanto rerum minus, tanto minus cupiditatis erat. 15 Nuper divitiæ avaritiam, et abundantes voluptates desiderium per luxum atque libidinem pereundi perdendique omnia invexere. Sed querelæ, ne tum quidem gratæ futuræ, quum forsitan et necessariæ erunt, ab initio certe tantæ ordiendæ ' rei absint. Cum bonis 14 potius ominibus votisque ac precationibus Deorum Dearumque, si, ut poetis, nobis quoque mos esset, libentius inciperemus, ut 15 orsis tanti operis successus prosperos darent.

b uti Gron. Crev. nimirum ardent desiderio cognoscen- 9 Decora] Magis convenientia Poedæ ante omnia historiæ novissimo- ticis figmentis, quam incorruptæ et rum horum temporum, quibus jam- sinceræ

gestarum historiæ. pridem prævalentis populi vires se ip. Decora fabulis, quomodo infra c. 42. sæ per bella civilia conficiunt.

Hunc ordinem vel paci decorum, vel 7 Omnis expers curæ] Non vereba- bello. tur Livius, ne rebus Numæ aut Servii 10 Utcunque] Utcunque animad. Tullii memurandis cujusquam ani- versa, i. e. quoquomodo ad ea atten. mum offenderet. Itaque remotissimæ deris, sive acriter, sive negligentius. illius antiquitatis historiam scribenti Utcunque existimata, i. e. quoquovacuus omni cura erat animus: non modo de iis judicaveris, sive vera, sive itidem futurus erat Cæsariana tem- falsa putaveris. pora tractanti.

11 Desidentes) Paulatim labi inci8 Ante . . condendam . , urbem] His pientes. Translatio ducta ab iis, quæ verbis designari videtur tempus remo- leni motu in semet deprimuntur. Detius, quo videlicet nondum is erat re- sidcntes bic a desido. Ceterum hic olim rum status, ut brevi Roma condenda legebatur dissidentes. Correxit Lipsius foret : * puta, tempus ante Romulum e suis libris. natum.

rerum

d ordiunda Gron. Crev.

civitatem del. Gron.

12 Nec in quam civitatem] Ulti. dantes voluptates desiderium ipsarum mam vocem, quam ignorant vulgo voluptatum, dum luxu solutos cives editi, Jac. Gronovius exstare affirmat libido quædam pereundi perdendique in antiquissima omnium editione ab omnia agitat. Alii malunt desideAndrea adornata, et in Aldina anni rium pereundi perdendique omnia per 1518. in scriptis vero septem. Nos luxum atque libidinem. eam itidem in omnibus nostris inve- 14 Potius ... libentius] Sufficiebat nimus. Huic MSS. codicum consen- libentius. * Sed ejusmodi pleonasmi sui repugnare fas non esse duximus. non inusitati sunt apud optimos scriOffendit editores, quæ visa est non ptores, qui perspicuitati maxime sernecessaria vox. Sed ejusmodi itera- viunt. tiones, vel nominis ejusdem post rela- 15 Orsis tanti operis] Tanto insti. tivum, vel diversorum ejusdem sen- tuto operi. Orsa operis inceptum sus nominum, creberrimæ sunt apud opus. Sic Statius IV. Sylv. 7. ad MaxiLatinos scriptores.

mum Junium: Orsa Sallusti brevis, 13 Nuper] Divitia invexete avari. pro opere ipso Sallustii, tuam, i. e. sitim divitiarum ; et abun

[ocr errors]

Igre Troy. linseo cropard the Islespont
A
belcome

« Cerii
sa

3 namento

Ismile to trans
Tacgeha
Trucas
Retuin
anbraten

klesl
Betrotos
Port lika bolalar - Jakaga
past at cafe

8 miles areas Arace

2

misswa,

« IndietroContinua »