Immagini della pagina
PDF
ePub

intra moenia atque adeo in senatu videmus intestinam aliquam cotidie perniciem rei publicae molientem. Si te iam, Catilina, comprehendi, si interfici iussero, 25 credo, erit verendum mihi, ne non potius hoc omnes boni serius a me quam quisquam crudelius factum esse dicat. Verum ego hoc, quod iam pridem factum esse oportuit, certa de causa nondum adducor ut faciam. Tum denique interficiere, cum iam nemo tam 30 inprobus, tam perditus, tam tui similis inveniri poterit, qui id non iure factum esse fateatur. Quamdiu 6

6 quisquam erit, qui te defendere audeat, vives, et vives ita, ut vivis, multis meis et firmis praesidiis obsessus, ne commovere te contra rem publicam possis. Mul- 35 torum te etiam oculi et aures non sentientem, sicut adhuc fecerunt, speculabuntur atque custodient.

III. Etenim quid est, Catilina, quod iam amplius expectes, si neque nox tenebris obscurare coeptus nefarios nec privata domus parietibus continere voces con-' iurationis tuae potest, si illustrantur, si erumpunt omnia ? Muta iam istam mentem, mihi crede, oblivi- 5 scere caedis atque incendiorum. Teneris undique ; luce sunt clariora nobis tua consilia omnia; quae iam mecum licet recognoscas. Meministine me ante diem XII Kalendas Novembris dicere in senatu fore in armis certo die, qui dies futurus esset ante diem VI 10 Kal. Novembris, C. Manlium, audaciae satellitem atque administrum tuae ? Num me fefellit, Catilina, non modo res tanta, tam atrox tamque incredibilis, verum, id quod multo magis est admirandum, dies ? Dixi ego idem in senatu caedem te optumatium contulisse 15 in ante diem v Kalendas Novembris, tum cum multi principes civitatis Roma non tam sui conservandi quam tuorum consiliorum reprimendorum causa pro

fugerunt. Num infitiari potes te illo ipso die meis 20 praesidiis, mea diligentia circumclusum commovere te

contra rem publicam non potuisse, cum tu discessu

ceterorum nostra tamen, qui remansissemus, caede te 8 contentum esse dicebas ? Quid ? cum te Praeneste

Kalendis ipsis Novembribus occupaturum nocturno 25 impetu esse confideres, sensistine illam coloniam meo

iussu meis praesidiis, custodiis, vigiliis esse munitam? Nihil agis, nihil moliris, nihil cogitas, quod non ego non modo audiam, sed etiam videam planeque sentiam. IV. Recognosce tandem mecum noctem illam superiorem; iam intelleges multo me vigilare acrius ad salutem quam te ad perniciem rei publicae. Dico te priore

nocte venisse, inter falcarios (non agam obscure) in 5 M. Laecae domum ; convenisse eodem complures eius

dem amentiae scelerisque socios. Num negare audes ?

quid taces ? Convincam, si negas. Video enim esse 9 hic in senatu quosdam, qui tecum una fuerunt. O

di inmortales ! ubinam gentium sumus? in qua urbe 10 vivimus ? quam rem publicam habemus ? Hic, hic sunt

in nostro numero, patres conscripti, in hoc orbis terrae sanctissimo gravissimoque consilio, qui de nostro omnium interitu, qui de huius urbis atque adeo de orbis

terrarum exitio cogitent! Hos ego video consul et de 15 re publica sententiam rogo et, quos ferro trucidari oportebat, eos nondum voce volnero!

Fuisti igitur apud Laecam illa nocte, Catilina, distribuisti partes Italiae, statuisti, quo quemque proficisci placeret, de

legisti, quos Romae relinqueres, quos tecum educeres, 20 discripsisti urbis partes ad incendia, confirmasti te

ipsum iam esse exiturum, dixisti paulum tibi esse etiam nunc morae, quod ego viverem. Reperti sunt duo equites Romani, qui te ista cura liberarent et

30

scere.

sese illa ipsa nocte paulo ante lucem me in meo lectulo 24 interfecturos pollicerentur. Haec ego omnia vixdum 10 etiam coetu vestro dimisso comperi ; domum meam maioribus praesidiis munivi atque firmavi, exclusi eos, quos tu ad me salutatum mane miseras, cum illi ipsi venissent, quos ego iam multis ac summis viris ad me id temporis venturos esse praedixeram.

V. Quae cum ita sint, Catilina, perge, quo coepisti, egredere aliquando ex urbe ; patent portae; profici

Nimium diu te imperatorem tua illa Manliana castra desiderant. Educ tecum etiam omnes tuos, si minus, quam plurimos; purga urbem. Magno me '5 metu liberabis, dum modo inter me atque te murus intersit. Nobiscum versari iam diutius non potes; non feram, non patiar, non sinam. Magna dis inmortali- 11 bus habenda est atque huic ipsi lovi Statori, antiquissimo custodi huius urbis, gratia, quod hanc tam 10 taetram, tam horribilem tamque infestam rei publicae pestem totiens iam effugimus. Non est saepius in uno homine summa salus periclitanda rei publicae. Quamdiu mihi consuli designato, Catilina, insidiatus es, non publico me praesidio, sed privata diligentia 15 defendi. Cum proximis comitiis consularibus me consulem in campo et competitores tuos interficere voluisti, compressi conatus tuos nefarios amicorum praesidio et copiis nullo tumultu publice concitato; denique, quotienscumque me petisti, per me tibi obstili, quam- 20 quam videbam perniciem meam cum magna calamitate rei publicae esse coniunctam. Nunc iam aperte rem 12 publicam universam petis, templa deorum inmortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam totam ad exitium et vastitatem vocas. Quare, quoniam id, quod 25 est primum, et quod huius imperii disciplinaeque

maiorum proprium est, facere nondum audeo, faciam id, quod est ad severitatem lenius et ad communem salu

tem utilius. Nam si te interfici iussero, residebit in re 30 publica reliqua coniuratorum manus; sin tu, quod te

iam dudum hortor, exieris, exhaurietur ex urbe tuorum 13 comitum magna et perniciosa sentina rei publicae. Quid

est, Catilina ? num dubitas id me imperante facere,

quod iam tua sponte faciebas? Exire ex urbe iubet 35 consul hostem. Interrogas me, num in exilium; non

; iubeo, sed, si me consulis, suadeo. VI. Quid est enim, Catilina, quod te iam in hac urbe delectare possit? in qua nemo est extra istam coniurationem

perditorum hominum, qui te non metuat, nemo, qui 5 non oderit.

Quae nota domesticae turpitudinis non inusta vitae tuae est ? quod privatarum rerum dedecus non haeret in fama ? quae lubido ab oculis, quod facinus a manibus umquam tuis, quod flagitium a toto cor

pore afuit? cui tu adulescentulo, quem corruptelarum 10 inlecebris inretisses, non aut ad audaciam ferrum aut ad 14 lubidinem facem praetulisti? Quid vero? nuper cum

morte superioris uxoris novis nuptiis domum vacuefecisses, nonne etiam alio incredibili scelere hoc scelus

cumulasti? quod ego praetermitto et facile patior sileri, 15 ne in hac civitate tanti facinoris inmanitas aut extitisse

aut non vindicata esse videatur. Praetermitto ruinas fortunarum tuarum, quas omnis inpendere tibi proxumis Idibus senties ; ad illa venio, quae non ad privatam

ignominiam vitiorum tuorum, non ad domesticam tuam 20 difficultatem ac turpitudinem, sed ad summam

publicam atque ad omnium nostrum vitam salutemque 15 pertinent. Potestne tibi haec lux, Catilina, aut huius

caeli spiritus esse iucundus, cum scias esse horum neminem, qui nesciat te pridie Kalendas Ianuarias Lepido et

rem

Tullo consulibus stetisse in comitio cum telo, manum 25 consulum et principum civitatis interficiendorum causa paravisse, sceleri ac furori tuo non mentem aliquam aut timorem tuum, sed fortunam populi Romani obstitisse ? Ac iam illa omitto (neque enim sunt aut obscura aut non multa commissa postea); quotiens tu me designa- 30 tum, quotiens consulem interficere conatus es ! quot ego tuas petitiones ita coniectas, ut vitari posse non viderentur, parva quadam declinatione et, ut aiunt, corpore effugi! Nihil adsequeris neque tamen conari ac velle desistis. Quotiens tibi iam extorta est ista sica 16 de manibus, quotiens excidit casu aliquo et elapsa est! 36 quae quidem quibus abs te initiata sacris ac devota sit, nescio, quod eam necesse putas esse in consulis corpore defigere. Vii. Nunc vero quae tua est ista vita? Sic enim iam tecum loquar, non ut odio permotus esse videar, quo debeo, sed ut misericordia, quae tibi nulla debetur. Venisti paulo ante in senatum. Quis te ex hac tanta frequentia, totque tuis amicis ac necessariis salutavit? 5 Si hoc post hominum memoriam contigit nemini, vocis expectas contumeliam, cum sis gravissimo iudicio taciturnitatis oppressus ? Quid, quod adventu tuo ista subsellia vacuefacta sunt, quod omnes consulares, qui tibi persaepe ad caedem constituti fuerunt, simul atque 10 adsedisti, partem istam subselliorum nudam atque inanem reliquerunt, quo tandem animo tibi ferundum putas ? Servi mehercule mei si me isto pacto metue-17 rent, ut te metuunt omnes cives tui, domum meam relinquendam putarem ; tu tibi urbem non arbitraris ? et, si 15 me meis civibus iniuria suspectum tam graviter atque offensum viderem, carere me aspectu civium quam infestis omnium oculis conspici mallem ; tu cum conscientia scelerum tuorum agnoscas odium omnium iustum

« IndietroContinua »