Immagini della pagina
PDF
ePub

aliquanto minore regno esset ; hæc eadem scribere Aurelium U. C. 551. consulibus et senatui placuit.

A. C. 201. IV. Exitu hujus anni quum 14 de agris veterum militum relatum esset, qui ductu atque auspicio 15 P. Scipionis in Africa bellum perfecissent; decreverunt Patres, ut M. Junius prætor urbis, si ei videretur, decemviros agro Samniti Appuloque, quod ejus publicum populi Romani esset, metiendo dividendoque crearet. Creati P. Servilius, Q. Cæcilius Metellus, C. et M. Servilii, (Geminis ambobus cognomen erat) L. et A. Hostilii Catones, P. Villius Tappulus, M. Fulvius Flaccus, P. Ælius Pætus, Q. Flaminius. Per eos dies, 16 P. Ælio consule comitia habente, 17 creati consules P. Sulpicius Galba, C. Aurelius Cotta. Prætores exinde facti, Q. Minucius Rufus, L. Furius Purpureo, Q. Fulvius Gillo, Cn. Sergius Plancus. Ludi Romani scenici eo anno magnifice adparateque facti ab ædilibus curulibus, L. Valerio Flacco et L. Quinctio Flaminino. 18 biduum instauratum est. 19 frumentique vim ingentem, quod ex Africa P. Scipio miserat, quaternis æris populo cum summa fide et gratia diviserunt. Et plebeii ludi ter toti instaurati ab ædilibus plebis, L. Apustio Fullone et Q. Minucio Rufo : qui ex ædilitate prætor creatus erat. et 20 Jovis epulum fuit ludorum caussa.

V. 21 Anno quingentesimo quinquagesimo ab urbe condi- 0. C. 552. ta, P. Sulpicio Galba, C. Aurelio consulibus, bellum cum A.C. 200. rege Philippo initum est, paucis mensibus post pacem 11. C. AureKarthaginiensibus datam. Omnium 22 primum eam rem lio Coss. Idibus Martiis, quo die tum consulatus inibatur, P. Sulpi- Belli Mace.

donici ini

tium. 14 De agris veterum militum] De assig- biduum instaurutum. nando agros veteribus militibus. Hæc 19 Frumenti ... vim ingentem ...quaprima apud Livium mentio occurrit ternis æris] Quaternis assibus, id est, agrorum certo cuidam militum generi quarta denarii parte in modios. Vid. divisorum in præmium emeritæ militiæ. not. ad l. XXX. c. 26. Retentum hoc exemplum est, et crebro 20 * Jovis rulum] Vid. not. ad deinde usurpatum: ac sub Cæsaribus in consuetudinem jam legemque abiit. 21 Anno quingentesimo quinquagesimo]

15 P. Scipionis] sic jussit legi Si. Adde secundo, ex c. 1. hujus libri: gonius, non proconsulis Scipionis, quod ubi quun Livius, quomodo legimus, genus mendi vulgatissimuin est, et annos 487. ab u. c. ad initium primi passim ab eodem correctum.

Punici belli exactos numeret, 03. ab 16 P. Ælio consule] Vulgo consu inito primo cum Pænis bello ad perpelum. At non consului modo, sed et tratum secundum, non habita ratione, aliorum magistratuum comitia P. Ælius ut jam bis annotavimus, ultimi anni, habuit. Itaque emendabat Gronovius annum præcedentem proinde habuit consule: quod plane exstat in cod. quo quingentesimo quinquagesimo priVictor.

Nam 487. et 63. cfficiunt 17 Creati consules, P. Sulpicius Galba] 550. Itaque hic annus qui incipit est Iterum. Jam enim Sulpicius consul quingentesimus quinquagesimus secunfuerat anno 541.

dus. 18 Biduum instauratum est] Sic et 22 Primum eam rem] Forte pri. 1. XXVII, C. 36. Et plebeiis ludis mam,

XXV, 2.

mo ab u. c.

U, C, 552. cius consul retulit: senatusque decrevit, uti consules majoA. C. 200. ribus hostiis rem divinam facerent, quibus Diis ipsis vide

retur, cum precatione ea : 23 • Quam rem senatus populusque Romanus de republica deque ineundo novo bello in animo

haberet, ea res uti populo Romano, sociisque, ac nomini 'Latino, bene ac feliciter eveniret :' secundum rem divinam precationemque, ut de republica deque provinciis senatum consulerent. Per eos dies opportune irritandis ad bellum animis, et literæ a M. Aurelio legato, et M. Valerio Lævino proprætore adlatæ : et Atheniensium nova legatio venit, quæ regem adpropinquare finibus suis nunciaret : brevique, non agros modo, sed urbem etiam in ditione ejus futuram, nisi quid in Romanis auxilii foret. Quum pronunciassent consules, rem divinam rite perfectam esse, et precationem admisisse Deos aruspices respondere, lætaque exta fuisse, et prolationem finium, victoriamque, et triumphum portendi ; tum literæ Valerii Aureliique lectæ, et legati Atheniensium auditi. Senatus inde consultum factum est, ut sociis gratiæ agerentur; quod diu sollicitati, ne obsidionis quidem metu fide decessissent. de auxilio mittendo tum 24 respondere placere, quum consules provincias sortiti essent: atque is consul, cui Macedonia provincia evenisset, ad populum tulisset, ut Philippo regi Macedonum indiceretur bel

lum. Provincia VI. P. Sulpicio provincia Macedonia sorte evenit, isque rum divisio. rogationem promulgavit, Vellent, juberent Philippo regi

Macedonibusque, qui sub regno ejus essent, ob injurias armaque inlata sociis populi Romani, bellum indici.' alteri consuli Aurelio Italia provincia obtigit. Prætores exinde sortiti sunt, Cn. Sergius Plancus urbanam, Q. Fulvius Gillo Siciliam, Q. Minucius Rufus Bruttios, L. Furius Purpureo Galliam. Rogatio de bello Macedonico primis comitiis ab omnibus ferme centuriis 25 antiquata est. id quum fessi diuturnitate et gravitate belli sua sponte homines tædio laborum periculorumque fecerant, tum Q. Bæbius tribunus plebis, viam antiquam criminandi Patres ingressus, incusaverat bella ex bellis seri, ne pace umquam frui plebs posset. Ægre eam rem passi Patres, laceratusque probris in senatu tribunus plebis : et consulem pro se quisque hortari, ut de integro comitia rogationi ferendæ ediceret, castigaretque segnitiem populi: atque doceret, quanto damno dedecorique dilatio ea belli futura esset.

23 Quam rem senatus ... in animo censuerunt. haberet, ea res] Non minus bene Vict, 34 Respondere placere] Nonne potius, liber: Quod senatus. Similis est so. responderi? lennis senatusconsultorum formula : 5 * Antiquata est] Vid. not. 22. ad Quod verba fecit consul... de ea re ita v. 30.

VII. Consul in campo Martio 26 comitiis habitis, priusquam U. C. 552. centurias in suffragium mitteret, concione advocata, Igno- A. C. 200. rare,' inquit, videmini mihi, Quirites, non, utrum bellum

an pacem habeatis, vos consuli: (neque enim liberum id 'vobis permittit Philippus, qui terra marique ingens bellum 'molitur) sed utrum in Macedoniam legiones transportetis, an

hostem in Italiam accipiatis. Hoc quantum intersit, si umquam ante alias, Punico certe proximo bello experti estis. "Quis enim dubitat, quin, si Saguntinis obsessis fidemque

nostram inplorantibus inpigre tulissemus opem, asient patres nostri Mamertinis tulerant, totum in Hispaniam aversuri bellum fuerimus, quod cunctando cum summa clade nostra in Italiam accepimus? Ne illud quidem dubium est, quin hunc ipsum Philippum, pactum jam per legatos literasque cum Hannibale in Italiam trajicere, misso cum classe Lævino, qui ultro ei bellum inferret, in Macedonia continuerimus. et quod tunc fecimus, quum hostem Hannibalem in Italia haberemus,

id nunc, pulso Italia Hannibale, devictis Karthaginiensibus, 'cunctamur facere? Patiamur expugnandis Athenis, sicut Sagunto expugnando Hannibalem passi sumus, segnitiem nostram experiri regem. Non quinto inde mense, quemadmodum ab Sagunto Hannibal, sed quinto inde die, quam ab • Corintho solverit naves, in Italiam perveniet. Ne æquaveritis Hannibali Philippum, ne Karthaginiensibus Macedonas ;

28 Pyrrho certe æquabitis: dico, quantum vel vir viro, vel gens 'genti præstat. Minima accessio semper Epirus regno Mace. doniæ fuit, et hodie est. Peloponnesum totam in ditione

Philippus habet, Argosque ipsos, non vetere fama magis, .

quam morte Pyrrhi nobilitatos. 29 Nostra nunc compara. quanto magis florentem Italiam, quanto magis integras res, salvis ducibus, salvis tot exereitibus, quos Punicum postea 'bellum absumsit, adgressus Pyrrhus tamen concussit, et victor prope ad ipsam urbem Romam venit! Nec Tarentini modo oraque illa Italiæ, quam majorem Græciam vocant, ut linguam, ut nomen secutos crederes, sed Lucanus, et Bruttius, et Samnis, a nobis defecerunt. Hæc vos, si Philippus in Italiam

2 Comitiis habitis] Vel intellige, vulgari in hunc modum: Pyrrha dico. dum habentur comitia: vel pocius dele Quantum vel vir viro, vel gens genti vocem habitis, quæ ab duobus MSS. prastat! Dixerat primo illos certe non abest. Sic enim interdum Livius ab. dubitaturos Philippum Pyrrho æquare. solute loqui amat, ut hoc ipso libro, c. Mox sese ipse reprehendit, quod Philip50. Comitiis ædiles curules creati. pum æquet Pyrrho, quo longe superior

37 * Sicut patres nostri Mamertinis) est. Pyrrho dico eum æquatum iri. Adversus Pænos: unde initium primi Imo vero quantur vel vir viro, id est, Punici belli. + Vid. I. xvi. supra. Pyrrho Philippus ; vel gens genti, id est,

28 Pyrrho certe æquabitis: dico, quan- Macedonica gens Epirotica pra stat ! tum] Jac. Gronovius Valesium secutus Utrumque probat in iis quæ sequuntur. suggerit, Pyrrho dico: quod amplecten » Nostra nunc compara] Legenduin dum videtur, mutata interpunctione videtur cum Gronovio, comparate.

[ocr errors]

P. R. bel.

cretum.

U. C. 552. 'transmiserit, quietura aut mansura in fide creditis ? 30 Man-
A. C. 200. serunt enim Punico postea bello. numquam isti populi,

' nisi quum deerit, ad quem desciscant, a nobis non deficient.
* Si piguisset vos in Africam trajicere, hodie in Italia Hanni-
balem et Karthaginienses hostes haberetis. Macedonia
potius, quam Italia, bellum habeat. hostium urbes agrique.
ferro atque igni vastentur. Experti jam sumus foris nobis,'
quam domi, feliciora potentioraque arma esse. Ite in suffra-
gium, bene juvantibus Diis, et, quæ Patres censuerunt, vos
' jubete. Hujus vobis sententiæ non consul modo auctor est,
sed etiam Dii inmortales ; qui mihi sacrificanti precantique,

ut hoc bellum mihi, senatui, 31 vobisque, et sociis ac nomini ' Latino, classibus exercitibusque nostris bene ac feliciter eveniret, læta omnia prosperaque portendere.

VIII. Ab hac oratione in suffragium missi, 32 uti rogarat, lum jubet: bellum jusserunt. Supplicatio inde a consulibus in triduum Supplicatio indicta, ob

ex senatusconsulto indicta est, obsecratique circa omnia bellum de- pulvinaria Dii, 33 ut, quod bellum cum Philippo populus

jussisset, id bene ac feliciter eveniret, 34 consultique, feciales Consulti feciales.

ab consule Sulpicio, bellum, quod indiceretur regi Philippo, utrum ipsi utique nunciari juberent; an satis esset, in finibus regni quod proximum præsidium esset, eo nunciari? feciales decreverunt, utrum eorum fecisset, recte facturum. Consuli a Patribus permissum, ut, quem videretur, ex iis,'

qui extra senatum essent, legatum mitteret ad bellum regi Exercitus indicendum. Tum de exercitibus consulum prætorumque comparan- actum. consules binas legiones scribere jussi ; veteres ditur.

mittere exercitus. Sulpicio, cui novum ac magni nominis bellum decretum erat, permissum, ut de exercitu, quem P. Scipio ex Africa deportasset, voluntarios, quos posset, duceret : invitum ne quem militem veterem ducendi jus esset. Prætoribus L. Furio Purpureoni et Q. Minucio Rufo quina millia sociûm Latini nominis consul daret : quibus præsidiis alter Galliam, alter Bruttios provinciam obtineret. Q. Fulvius Gillo et ipse jussus ex eo exercitu, quem P. Ælius consul habuisset, ut quisque minime multa stipendia haberet, legere, donec et ipse quinque millia sociùm ac nominis Latini effecisset : 53 id præsidio Siciliæ provinciæ esset.

1

tum.

30 Manserunt enim] Ironice dic. Jac. Gronovius excussit, et nostro Vic

tor. cod. 91 Vobisque, et sociis ac nomini La 34 Consultique feciales . . . feciales tinu] Vict. codex : robisque, Quirites, decreverunt] Odiosa repetitio. Possociis uc nomini Latino: melius et de.. terius illud feciales libenter delevericentius.

32 * Uti rogarat] Vid. not. 52. ad yi. 35 Id præsidin Gronovius merito 38.

emendat : id præsidium. Censet quo33 Ut quod bellum] Addidimus par- que legendum esse, ut intelligatur jus. ticulam ut, jubentibus Thuanæo, quem sim,

mus.

38

39

qua re ad id

M. Valerio Faltoni, qui prætor priore anno Campaniam pro- U. C. 552. vinciam habuerat, prorogatum in annum imperium est; uti A. C. 200. proprætor in Sardiniam trajiceret, atque de exercitu, qui ibi esset, quinque millia sociùm nominis Latini, 36 qui eorum minime multa stipendia haberet, legeret. Et consules duas urbanas legiones scribere jussi : quæ, si quo res posceret, multis in Italia 37 contactis gentibus Punici belli societate, iraque inde tumentibus, mitterentur. Sex legionibus Roma- Legiones 6. nis eo anno usura respublica erat.

IX. In ipso adparatu belli legati ab rege Ptolemæo vene- Legati Prorunt, qui nunciarunt, 'Athenienses adversus Philippum pe lemæi. 6 tisse ab rege auxilium. ceterum, etsi communes socii sint, ta. men, nisi ex auctoritate populi Romani, neque classem, ne

que exercitum defendendi aut obpugnandi cujusquam caussa regem in Græciam missurum esse. Vel quieturum eum in regno, si populo Romano socios defendere liceat; vel Romanos quiescere, si malint, passurum, atque ipsum auxilia, quæ facile adversus Philippum tueri Athenas possent, mis

surum.' Gratiæ regi ab senatu actæ, responsumque ; " Tu'tari socios populo Romano in animo esse: si

bellum opus sit, indicaturos regi. regnique ejus opes scire • subsidia firma ac fidelia suæ reipublicæ esse.' Munera de inde legatis in singulos 40 quinûm millium æris ex senatusconsulto missa. Quum delectum consules haberent, pararentque, quæ ad bellum opus essent: civitas religiosa, in principiis maxime novorum bellorum, supplicationibus habitis jam, et obsecratione circa omnia pulvinaria facta, ne quid præter-mitteretur, quod aliquando factum esset, ludos Jovi donumque vovere consulem, cui provincia Macedonia evenisset, jussit. Moram voto publico Licinius pontifex maximus adtulit, qui negavit, ex incerta pecunia *l vovere debere, “2 si ea pecunia

haberent Doer. 36 Qui eorum minime multa stipendia voveri. haberet] Lege haberent. MURETUS. 42 Si ea pecunia] Fortasse hic ali

* Contactis ... societate iraque quid mendi subest. Possumus tamen inde tumentibus] Ita se habentibus uc utcunque exponere, accipiendo partiad eas contagio societatis cum Pænis culam si pro siquidem, hoc nempe moin bello pertineret, et hanc ob causam do. Negavit pontifex maximus voveri ira tacita æstuantibus, quæ occasionem debere ludos ex incerta pecunia, id est, erumpendi quæreret.

non statuta pecuniæ summa, quam in 38 Qui nunciarunt] Has voces plane eorum apparatum erogari placeret, sisupervacuas libenter resecaremus. quidem ea pecunia, id est, pecunia vota

3. Si qua re ad id bellum opus sit] in ludos jam non poterat in bellum MS. Vict. si quæ res ad bellum opus usui esse. Hæc fortasse erat mens sint: recte ; nisi malis si qua res ... pontificis : Voventur ludi ex pecunia,

quae ex ærario sumenda est. 40 Quinúm millium æris] Quinque tur statuta fuerit pecuniæ summa, millia æris gravis sunt quingenti dena. eaque seposita, jam tota ærarii pecurii, quos pares facimus marcis argentinia huic voti obligationi obnoxia videnostratibus 7. cum unciis sex et sem- bitur. Pecunia autem, in quam vouncia.

tum cadit, non potest in bellum usui 41 Vovere debere] Magis placeret: esse. Itaque, nisi certa pecunia vo

[ocr errors]

oplis sit.

Nisi igi.

« IndietroContinua »