Immagini della pagina
PDF
ePub

d

consulem M. Porcium Catonem habebant, qui pro lege, quæ abrogabatur,a 3 ita disseruit :

2. “Si in sua quisque nostrum matre familiæ,4 Quirites, jus et majestatem viri retinere instituisset, minus cum universis feminis negotii haberemus. Nunc domi victa libertas nostra impotentia muliebri, hic quoque in foro obteritur et calcatur, et, quia singulas sustinere non potuimus, universas horremus. Equidem fabulam et fictam rem ducebam esse, virorum omne genus in aliqua insula conjuratione muliebri ab stirpes sublatum esse.

Ab nullo genere summum periculum est, si coetus et concilia et secretas consultationes esse sinas. Atque ego vis statuere apud animum meum possum, utrum pejor ipsa res, an pejore exemplo agatur. Quorum alterum ad nos consules reliquosque magistratus, alterum ad vos, Quirites, magis pertineret, nam utrum e re publica sit, necne, id quod ad vos fertur, vestra existimatio S est, qui in suffragium ituri estis. Hæc consternatio muliebris, sive sua sponte, sive auctoribus vobis, M. Fundani et L. Valeri, facta est, haud dubie , ad culpam magistratuum pertinens, nescio vobis,

non

6

· Quæ in eo erat, ut abrogaretur, seu de qua abroganda agebatur. • An potius malo more.

i Vestrum est judicare. * Hic fæminarum tumultus.

1 Semuncia Gron. Doujat. Crev.-2 Convenerant eæd.-3 Sigon. ex vet. Jib. profert pro lege, ne abrogaretur ; sed nostram lectionem defend. Gron. et Drak.

4 In quibusd. edd. legitur matre familias.—5 A stirpe edd. ante Sigon.6 Add. æque Gron. Donjat. Crev. Malebat Crev. deleta negatione, ab nullo genere aque summum peric. est. 'Drak. post non delevit importunum æque. Baueri nota est : Si verba ab nullo æque genere suppleri desiderant atque a mu. lieribus, profecto non redundat. Alioquin intelligi potest : ab nullo genere hominum omnino, ergo et a muliebri. Sed illud apting. Forte et in non corruptum latet voc. hominum. Ut verba præcedd. melius cum his cohæreant, legendam videtur: Sed ab nullo utique genere non summum periculum est cet.' Rupert.—7 Pertinet Gron. Donjat. Crev.-8 Vir doctis apud J. F. Gron. æstimatio.-9 Dubio Gron. Doujat. Mox pro pertinens Mogunt, pertineret.

NOTÆ ¢ In aliqua insula] In Lemno insula d Ab nullo genere] Genus hominum maris Ægæi, ubi ceteris in mares sæ hic pro patione seu gente accipi vi. vientibus, sola Hypsipyle patrem delur, ut barbari et immites populi Thoaptem servasse memoratur. designentur.

tribuni, an consulibus, magis sit deformis. Vobis, si freminas ad concitandas tribunicias seditiones jam adduxistis: nobis, si, ut plebis quondam, sic nunc mulierum secessione leges accipiendæ sunt. Equidem non sine rubore quodam paulo ante per medium agmen mulierum in forum perveni. Quod nisi me verecundia singularum magis majestatis et pudoris, quam universarum, tenuisset, ne compellatæ a consule viderentur, dixissem: Qui hic mos est in publicum procurrendi, et obsidendi vias, et viros alienos appellandi? Istud ipsum suos quæque domi rogare non potuistis ? An blandiores in publico, quam in privato, et alienis, quam vestris, estis? quanquam ne domi quidem vos, si sui juris finibus matronas contineret pudor, quæ leges hic rogarentur abrogarenturve, curare decuit. Majores nostri, nullam, ne privatam quidem, rem agere foeminas sine auctore, voluerunt;' in manu esse parentum, fratrum, virorum. Nos (si Diis placet) jam etiam rem publicam capessere eas patimur, et foro prope to et concionibus et comitiis immisceri. Quid enim nunc aliud per vias et compita faciunt," quam " rogationes tribunorum plebis suadent, aliæ legem abrogandam censent ? Date frænos impotenti naturæ et indomito animali, et sperate, ipsas '3 8 modum licentiæ facturas, nisi vos feceritis. Minimum hoc eorum est, quæ iniquo animo

I 2

*Gron. malebat pertinet, nescio vobis ... magis deformis ; Duk. et Drak. pertinet et. Deinde pro otioso jam Bauer. conj. huc; sed eo deleto Duk. muliebres seditiones (ut cap. 3. et 7.) adduxistis.' Rapert.-10 Quoque Gron. Doujat. Crev. -11 to faciunt, suspectum Duikero, delendum putat Rupert.-12 Quod aliæ add. Gron. Doujat. Crev. Mox rogationem habet Kreyssig.-13 Vid. Not. J.

NOTÆ e Singularum] Aliquarum scilicet din innuptæ manebant; nubentes aurespectis, quæ ceteris clariores æ tem conventione in manum transirent tate, natalibus, &c.

in familiam et potestatem maritorum, "Ne privatam quidem, rem agere fæ quibus loco filiarum erant. minas sine auctore, voluerunt] Id est, 8 Et sperate, ipsas, &c.] Sensus os. sine tutore: erant enim olim Roma. tendit negatione hic opus esse, legennæ mulieres in perpetua tutela, ut dumque nec sperate; ant in seqq. pro nec contrahere possent nisi tutore nisi, sublata negatione, si dudum mo. auctore; cum essent vel in potestate nuimus. Vide c. 4. J. Clericus. patium, vel in tutela fratrum, quain

foeminæ sibi aut moribus aut legibus injuncta patiuntur. Omnium rerum libertatem, immo licentiam, (si vera '4 dicere volumus,) desiderant. Quid enim, si hoc expugnaverint, non tentabunt ?

3. Recensete omnia muliebria jura, quibus licentiam earum alligaverint majores nostri, per quæque subjecerint viris : quibus omnibus constrictas vix tamen continere potestis. Quid ? si carpere singula et extorquere, et exæquari's ad extremum viris patiemini, tolerabiles vobis eas fore creditis ? extemplo, simul pares esse coeperint, superiores erunt. At, Hercule, ne quid novum in eas rogetur, recusant. Non jus, sed injuriam deprecantur. Immo at, quam accepistis, jussistis suffragiis vestris legem, quam usu tot annorum et experiendo comprobastis, hanc ut abrogetis, id est, ut unam tollendo legem ceteras infirmetis. Nulla lex satis commoda omnibus est: id modo quæritur, si majori parti et in summam prodest. Si, quod cuiquam privatim officiet jus, id destruet ac demolietur, quid adjuvabit universos rogare leges, quas mox abrogare, in quos latæ sunt,16 possint ? Volo tamen audire, quid sit, propter quod matronæ consternatæ procurrerunt in publicum, ac vix foro se et concione abstinent. Ut captivi ab Hannibale redimantur parentes, viri, liberi, fratres earum ? Procul abest absitque semper, talis fortuna rei publicæ : sed tamen, cum fuit, negastis hoc piis precibus earum. At non pietas nec solicitudo pro suis, sed religio congregavit eas.

Si extorserint et quasi per vim oblinuerint quod postulant.

Cler. inf. Mox facialis Gron. Donjat. Crev.–14 Si vere Kreyssig.

15 'Th. et aquiri. Voss. et acquiri. Volunt et æquari, ut habet prima ed.' Jac. Gron. Ut fatear, rq carpere parum respondet extorquere. An scripsit Livius si cupere singula et extorquere ... patiemini?' Doering.-16 · Conj. sint Baner. Nil opus ita legere, et sic verba sint, possint, anires magnopere offenderent.' Rupert. Mox procurrant . . , abstineant Gron. Donjat. Crev.

NOTÆ h Si majori parti et in summam pro i Neĝastis hoc piis precibus earum) dest] Hic legum finis statuitur ab A. Vide supra l. XXXII. ristotele,

Matrem Idæam," a ?? Pessinunte ex Phrygia venientem, accepturæ sunt. Quid honestum dictu saltem seditioni prætenditur muliebri ? ! Ut auro et purpura fulgeamus,' inquit; 18 1 . ut carpentis, festis profestisque diebus, velut triumphantes de lege victa et abrogata, et captis et ereptis suffragiis vestris, per Urbem vectemur: ne ullus modus sumtibus, ne luxuriæ sit.' 19 - 4.5

Sæpe me querentem de, foeminarum, sæpe de viro. rum, nec de 20 privatorum modo, sed etiam magistratuum, sumtibus audistis, diversisque duobus vitiis, avaritia et luxuria, civitatem laborare ; quæ pestes omnia magna imperia everterunt. Hæc ego, quo melior lætiorque in dies fortuna rei publicæ est imperiumque crescit,' et jam in Græciam Asiamque transcendimus, omnibus libidinum illecebris repletas, et regias etiam attrectamus gazas, eo plus borreo, ne illæ magis res nos ceperint, quam nos illas. Infesta, mihi credite, signa ab Syracusis illata sunt m huic urbi. Jam nimis multos audio Corinthi et Athenarum ornamenta laudantes “ mirantesque, et antefixa ? fictilia · De

procucurrerunt Kreyssig.--17 Td a abest ab edd. ante Gron.-18 Vid. Not. Delph. inf. Mox ut carpentis, profestis quoque dieb. edd. ante Sigon.-19 Ne nullus modus edd. antt. Thuan, ne ullus modus sumptui. Moxne lux. sit pro vulg. nec lux. sit dedit Drak. ex emend. Jac. Gron. prob. Bauer.' Rupert.

20 Tò de delendum videtur Bauero.-1 Vulgo legebatur reipublicæ est, quo

NOTÆ k Matrem Idæam] Cybelen, cujus tradicturus, e numero scilicet adversimulacrum, vel potius saxum, ab sariorum. urbe Phrygiæ Pessinunte, non procul m Ab Syracusis illata sunt] Vult Ca. Ida monte posita, translatum fuit to victos esse Romanos, et debilita(supra lib. x.) et solenniter olim a tam eorum masculam virtntem ille. matronis exceptum ; quod nunc per cebris voluptatum invectis Romam a interrogationem et ironiam dicit Ca- populis quos ipsi devicerant, quique to, ut indicet horum nunc nihil agi. luxuriæ dediti deliciis diffluebant ;

1 Ut auro et purpura fulgeamus, in- inter quos vel primi habebantur Sy. guit] Ita scripti et veteres editiones, racusani. Huc pertinet quod Velleinon inquiunt, ut Moguntini muta. us lib. II, ait, 'potentiæ Romanorum runt. Est enim formula, qua vete. prior Scipio viam aperuerat, luxuriæ res scriptores utuntur in proponen posterior aperuit.' dis quæ adversus eorum dicta objici o Corinthi et Athenarum ornamenta possunt, quasi intelligatur aliquis con laudantes] Velleius idem lib. 1. de L.

[ocr errors]

orum Romanorum ridentes. Ego hos malo propitios Deos ; et ita spero futuros, si in suis manere sedibus patiemur. Patrum nostrorum memoria per legatum Cineam Pyrrhus non virorum modo, sed etiam mulierum animos donis tentavit. Nondum lex Oppia ad coërcendam luxuriam muliebrem lata erat : tamen nulla accepit. Quam causam fuisse censetis ? Eadem fuit, quæ majoribus nostris nihil de hac re lege sanciendi. Nulla erat luxuria, quæ coërceretur. Sicut ante morbos necesse est cognitos esse, quam remedia eorum; sic cupiditates prius natæ sunt, quam leges, quæ iis modum facerent. Quid legem Liciniam excitavit de quingentis jugeribus, nisi ingens cupido agros continuandi? Quid legem Cinciam' de donis et muneribus, nisi quia vectigalis jam et stipendiaria plebes esse senatui cæperat ? Itaque minime mirum est, nec Oppiam, nec aliam ullam tum legem desideratam esse, quæ modum samtibus mulierum faceret, cum aurum et purpuram data et oblata ultro

NOTÆ

Mummio loquens, qui harum elegan. eresque Romæ fuerint, apparet, quod tiarum rudis, capta Corintho, cum a rege munera eorum voluerit nemo maximorum artificum perfectas ma accipere.' nibus tabulas ac statuas in Italiam 9 Quid legem Liciniam] A C. Liciportandas locaret, jusserat prædici nio Stolone tribuno plebis lata est conducentibus, si eas perdidissent, hæc lex de modo agrorum, ne quis novas eos reddituros; non dubitat plusquam quingenta jugera agri pos

quin magis pro republica fuerit ma sideret, supra lib. vi. cap. 35. cujus nere adhuc rudem Corinthiorum in. auctor sua ipse postea lege damna. tellectum, quam in tantum ea intel tus, lib. vii. c. 16. ligi: et quin hac prudentia illa im. ' Legem Cinciam) Lata est lex Cinprudentia decori publico fuerit con cia muneralis, ut vocat Plantus, M. venientior.'

Clandio Cethego, P. Sempronio Tu. Antefixa fictilia] Antefixa unico ditano Coss. A.U. C. 519. a M. Cin. vocabulo dicuntur apnd Festum, quæ cio Alimento tribuno plebis, suasore ex opere figlino tectis affiguntur sub Q. Fabio Maximo, ut Cicero est aucstillicidio. Hic simulacra significan, tor, lib. de Senectute. Ea lege cavetur ex argilla, qualia apud priscos batur, ne cui liceret ob cansam oranRomanos in templis fixa colebantur: dam munus accipere, ut Festus tra. quo alludit poëta, Quiqne erat in dit, et Tacit. lib. 11. Annal. Cautnm parva fictilis æde Deus.'

etiam erat ne plus ducentis aureis p Tamen nulla accepit] Id testatur donare liceret, extra quam si con. Varro lib. 11. de vita populi Romani: junctis personis donaretur. qua abstinentia,' inquit, 'viri muli

[ocr errors]
« IndietroContinua »