Immagini della pagina
PDF
ePub

non accipiebant. Si nunc cum illis donis Cineas urbem circumiret ; stantes in publico invenisset, quæ acciperent. Atque ego nonnullarum cupiditatum ne causam quidem aut rationem inire 3 possum. Nam ut, quod alii liceat, tibi non licere, aliquid fortasse naturalis aut pudoris aut indignationis habeat; sic,4 æquato omnium cultu, quid unaquæque vestrum veretur, ne in se conspiciatur? Pessimus quidem pudor est vel parcimoniæ, vel paupertatis : sed utrumque lex vobis demit, cum id, quod habere non licet, non habetis. 'Hanc, inquit, ' ipsam exæquationem non fero, illa locuples. Cur non insignis auro et purpura conspicior? cur paupertas aliarum sub hac legis specie latet, ut, quod habere non possunt,s habituræ, si liceret, fuisse videantur?' Vultis hoc certamen uxoribus vestris injicere, Quirites, ut divites id habere velint, quod nulla alia possit ; pauperes, ne ob hoc ipsum contemnantur, supra vires se extendant ? Næ, simul pudere, quod non oportet, coeperit; quod oportet, non pudebit. Quæ de suo poterit, parabit: quæ non poterit, virum rogabit. Miserum illum virum, et qui exoratus, et qui non exoratus erit! cum, quod ipse non dederit, datum ab alio videbit. Nunc vulgo alienos viros rogant, et, quod majus est, legem et suffragia rogant, et a quibusdam impetrant, adversus te et rem tuam et liberos tuos inexorabiles. Simul lex modum sumtibus uxoris tuæ facere desierit, tu nunquam facies. Nolite eodem loco existimare, Quirites, futuram rem, quo fuit, antequam lex de hoc ferretur. Et hominem improbum non accusari, tutius est, quam absolvi; et luxuria non mota tolerabilior esset, quam erit nunc, ipsis vin

magis iniperium crescil.--2 Ante fixa, duabus vocibus, olim legebatur.-3 Ed. Mogunt. inrenire, non improb. Duk. Sed idem non damnat vulgatum.4 • Delendum videtur sic: nam præc, ut, conjunctivo seq. non sign. quomodo, sed quamvis ; Bauer. Forte sensus b. I. est, ut habeat, ut s. quemadmodum habere possit et videatur . . . sic non video, quid sit, quod vereatur cet.; aut jungenda sic æquato, ut sic sit hoc modo, bac lege: aut pro sic leg. nunc vel

NOTE
• Cineas] Pyrrhi legatus.

culis, sicut feræ bestiæ, irritata, deinde emissa. Ego nullo modo abrogandam legem Oppiam censeo. Vos quod faxitis; Deos omnes fortunare velim.' . 5. Post hæc tribuni quoque plebei, qui se intercessuros professi erant, cum pauca in eandem sententiam adjecissent; tum L. Valerius pro rogatione ab se promulgata ita disseruit. Si privati tantummodo ad suadendum dissuadendumque id, quod a nobis rogatur, processissent, ego quoque, cum satis dictum pro utraque parte existimarem, tacitus suffragia vestra expectassem. Nunc, cum vir gravissi. mus 7 consul M. Porcius, non auctoritate solum, quæ tacita satis momenti habuisset, sed oratione etiam longa et accurata insectatus sit rogationem nostram, necessum este paucis respondere. Qui tamen plura verba in castigandis matronis, quam in rogatione nostra dissuadenda, consumsit; et qui, dem, ut in dubio poneret, utrum id, quod reprehenderet, matronæ sua sponte, an nobis auctoribus, fecissent. Rem detendam, non nos, in quos jecit magis hoc consul verbo tenus, quam ut re insimularet. Cotum et seditiones et interdum secessionem muliebrem appellavit, quod matronæ in publico vos rogassent, ut legem, in se latam per bellum temporibus duris, in pace et florente ac beata re publica abrogaretis. Verba magna, quæ rei augendæ causa

tn, h. e. tamen.' Rupert.-5 Malebat possint Bauer.-6.Ab Gelenio est fera bestia, qui recte delevit ad solutis, quod adjecerant in edd. sed scripti ipsis vinculis, sicut feræ bestiæ irritatæ, deinde emissæ.' J. F. Gron. Pera bestia Gron. Donjat. Crev. Doer, c. Drak.

7 Modius ex libr. Ms. profert vir clarissimus.-8. Sic exhibet codex Mog; sed ceteri codd. omnes ei Hearnii l. 1. apud Drakenb. servant necesse est.' Doering.-9 Hæc Gron. Doujat. Crev. Mox verbotenus, una voce, Gron.

NOTÆ

Sicut fera bestiæ, [fera bestia) ir. lippo lib. XXXIII. ' nosse se spiritns ritata, deinde emissa] Scripti habent ejus, nosse animum ferarum, modo in multitudinis numero sicut fera bes quæ claustris et vinculis teneantur,' tiæ; quod non improbaverim; sed &c. quæ sequuntur, irritata et emissa, ea • Pro rogatione ab se promulgata] Lecum Gronovio, malim in singulari; gem intelligit, quam latarum se pronec quicquam vetat Inxuriam multis fessus erat L. Valerius : ut Oppia feris comparari. Sic Noster de Phi abrogaretur. Delph, et Var, Clas. Livius.

9 B

conquirantur, et bæc, et alia esse scio; et M. Catonem o oratorem non solum gravem, sed interdum etiam trucem, esse scimus omnes, cum ingenio sit mitis. Nam quid tandem novi matronæ fecerunt, quod frequentes in causa ad se pertinente in publicum processerunt? Nunquam ante hoc tempus in publico apparuerunt? Tuas adversus te Origines* revolvam. Accipe, quoties id fecerint, et quidem semper bono publico. Jam a principio, regnante Romulo, cum, Capitolio ab Sabinis capto, medio in foro signis collatis dimicaretur, nonne intercursu matronarum inter acies duas prælium sedatum est ? Quid ? regibus exactis, cum, Coriolano Marcio duce, legiones Volscorum? castra ad quintum lapidem posuissent, nonne id agmen, quo obruta hæc urbs esset, matronæ averterunt ? Jam, Urbe capta a Gallis,* quo redemta urbs est? nempe aurum matronæ " consensu omnium in publicum contulerunt. Proximo bello" (ne antiqua repetam) nonne et, cum pecunia opus fuit, viduarum pecuniæ adjuverunt ærarium, et, cum Dii quoque novi ad opem ferendam dubiis rebus arcesserentur,

Deinde seditionem Kreyssig.–10 ' Sic Ms. Th. et principes editionum. Nunc vulgo negligunt prænomen, nescio qua auctoritate.' Jac. Gron.11 Jam urbe capta a Gallis aurum, quo redemta urbs est, nempe matronæ, &c. Gron. Doujat. Jam urbe capta a Gallis, aurum quo redemta urbs est, nempe matronæ, &c. Crev. · Pro nempe, ut, sicut in antecedentibus, concitatior inter. rogatione reddatur oratio, Dukerus malebat nonne . . . consensu omnium.'

NOTÆ * Origines] Originum libros com Catone dignum Sabellicus et alii posuerat M. Cato, in quibus Italiça. jamdiu adverterunt. rum urbium initia accuratissime col. y Capitolio ab Sabinis capto] Supra legisse dicitur a Dionysio Halicarn. lib. 1. c. 13. vel quibus potius res gestas populi ? Legiones Volscorum] Lib. 11. cap. Romani exposuit, ut Verrius et Fes 40. tus notant : qua de re Cornelius Ne. a Jam, Urbe capta a Gallis] Lib. v. posin fragmento quod superest e pos.

C. 48. teriori libro de Vitis Excellentium b Vidrarum pecuniæ adjuverunt æra. Imperatorum, exscriptus a Gerardo rium] Vide supra lib. xxiv. c. 18. et Vossio lib. 1. de Historicis Latinis c. hujus lib. cap. 6. Addi potest a Ser6. Quæ sub nomine Originum Ca vio Tullio equitibus, ut equos alerent, tonianarum initio superioris sæculi viduas locupletiores attributas lib. I, prodierunt ex Annil Viterbiensis of. C. 43. ficina, his nihil inficetiùs et minns

matronæ universæ ad mare profectæ sunt ad matrem Idæam accipiendam? 'Dissimiles,'inquit,"3 . causæ sunt.' Nec mihi causas æquare propositum est. Nihil novi factum, purgare satis est. Ceterum, quod in rebus ad omnes pariter viros foeminasque pertinentibus fecisse eas nemo miratus est, in causa proprie ad ipsas pertinente miramur fecisse? Quid autem fecerunt? Superbas, me Dius fidius, aures habemus, si cum domini servorum non fastidiant preces, nos rogari ab honestis foeminis indignamur.

6. Venio nunc ad id, de quo agitur: in quo duplex consulis oratio fuit. Nam et legem ullam omnino abrogari est indignatus, et eam præcipue legem, quæ luxuriæ muliebris coërcendæ causa lata esset. Et illa communis pro legibus visa consularis oratio est; et hæc adversus luxuriam severissimis moribus conveniebat. Itaque periculum est, nisi, quid in utraque re.vani sit, docuerimus, ne quis error vobis offundatur. Ego enim, quemadmodum ex his legibus, quæ non in tempus aliquod, sed perpetuæ utilitatis causa in æternum latæ sunt,d nullam abrogari debere fateor, nisi quam aut usus coarguit, aut status aliquis rei publicæ inutilem fecit; sic, quas tempora aliqua desiderarunt leges, mortales (ut ita dicam) et temporibus ipsis mutabiles esse video. Quæ in pace latæ sunt, plerumque bellum abrogat, quæ in bello, pax; ut in navis administratione alia in secundam, alia in adversam tempestatem 14 usui sunt. Hæc cum ita natura distincta sint, ex utro tandem genere ea lex esse videtur, quam abrogamus? An vetus regia lex, simul cum ipsa urbe nata ? An (quod 's secun

Doering.-12 Conj. Rapert. Punico bello.-13 Inquis Doer. Kreyssig. cum Drak.

14 In secunda in adversa tempestate edd. ante Gron,-15 Quid, retus

NOTÆ c Ad matrem Idæam] De Cybele ternum latæ sunt] Vide Sophoclem in Deum matre advecta ex Phrygia, et Edipo Tyranno, et Joannem Saris. a matronis excepta, supra lib. XXIX. ber. lib. iv. de nugis curialium, c. 7. e. 14.

e An vetus regia lex] An hæc lex, Sed perpetuæ utilitatis causa in a. inquit Valerius, de qua agitur, ea est,

dum est) ab decemviris, ad condenda jura creatis, in duodecim tabulis scripta ? Sine qua cum majores nostri non existimarint decus matronale servari posse, 16 nobis quoque verendam sit, ne cum ea pudorem sanctitatemque fæminarom abrogemus? Quis igitur nescit, novam istam legem esse, Q. Fabio et "7 Ti. Sempronio consulibus, viginti annis ante latam ? sine qua cum per tot annos matronæ optimis moribus vixerint, quod tandem, ne abrogata ea effundantur ad luxuriam, periculum est? Nam si ista lex ideo lata esset, ut finiret libidinem muliebrem, verendum foret, ne abrogata incitaret: cur sit autem lata, ipsum indicavit 18 tempus. Hannibal in Italia erat victor ad Cannas : jam Tarentum, jam Arpos, jam Capuam habebat : ad urbem Romam admoturus exercitum videbatur: defecerant socii: non milites in supplementum, non socios navales ad classem tuendam, non pecuniam in ærario habebamus: servi, quibus arma darentur, ita ut pretium pro iis bello perfecto dominis solveretur, emebantur: in eandem diem pecuniæ frumentum et cetera, 9 quæ belli usus postulabant, prabenda publicani -se conducturos professi erant: servos ad remum, numero ex censu constituto, cum stipendio nostro

reg. ... Aut, quod edd. ante Sigon.--16Excidisse videtur an: nova enim legum classis et commendatio ponitur, non ex antiquitate, sed ex utilitate ac necessitate.' Bauer. Mox matronale decus Gron. Doujat. Crev.-17 Et del. eæd.--18 Indicabit mavult J. F. Gron, et habet in ed. c. Crev.-19 Omila tebant pecuniæ edd. ante Gron. • And. et proximi In eadem die pecuniæ frumentum. Ascens. emebantur : deerant pecuniæ frumentum; et in margipe pro varia lectione in eodem die. At nescio quo errore Mog. et inde Ald. Juntas, Frob. in eadem die deerant pecuniæ. Pro boc Gelen, dedit quod nunc recep.

NOTÆ qua olim Romulo regi delata est su eodem tempore poblicanis fuisse pe. prema potestas?

cuniam ex ærario, ut et frumentum An quod secundum] An agitur hic et alia ad bellum necessaria præbede lege 12. tab. quæ secundum post rent. Est enim dies pecuniæ, tem• regiam obtinuit auctoritatis locum? pus quo solvenda est pecunia debira, de qua lib. III. C. 33. et seqq. ut apud Cic. lib. x. ad Atticum, E

& Servi, quibus arma darentur] Vide pist. 5.' diem pecuniæ Idus Novemlib. XXII. C. 57.

bres esse.' Et lib. vill. Epist. 10. h In eandem diem pecunia frumen- alios non solvere, aliorum diem nontum, &c.] Significatur numerandam dum venisse.'

« IndietroContinua »