Immagini della pagina
PDF
ePub

.

lined munelves mer sit, nisi nosmet ipsi vindicamus in libertatem. Nam postquam res publica in paucorum potentium jus atque dicionem concessit, semper illis reges, tetrarchae

vectigales esse, populi, nationes stipendia pendere ; 5 ceteri omnes, strenui, boni, nobiles atque ignobiles,

volgus fuimus sine gratia, sine auctoritate, eis obnoxii, quibus, si res publica valeret, formidini essemus. Itaque omnis gratia, potentia, honos, divitiae

apud illos sunt, aut ubi illi volunt; nobis reliquere 10 pericula, repulsas, judicia, egestatem. Quae quous

que tandem patiemini fortissumi viri ? Nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio

fueris, per dedecus amittere? Verum enimvero, 15 pro deum atque hominum fidem, victoria in manu

vobis est, viget aetas, animus valet; contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt. Tantummodo incepto opus est; cetera res expediet. Ete

nim quis mortalium, cui virile ingenium est, tolerare 20 potest, illis divitias superare, quas profundant in

exstruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? Illosi binas aut amplius domos continuare, nobis larem

familiarem nusquam ullum esse ? Cum tabulas, 25 signa, toreumata emunt, nova diruunt, alia aedifi

cant, postremo omnibus modis pecuniam trahunt, vexant, tamen summa lubidine divitias suas vincere nequeunt. At nobis est domi inopia, foris aes alie

num, mala res, spes multo asperior; denique quid 30 reliqui habemus praeter miseram animam ? Quin

igitur expergiscimini ? En illa, illa, quam saepe optastis, libertas, praeterea divitiae, decus, gloria in oculis sita sunt. Fortuna omnia ea victoribus

praemia posuit. Res, tempus, pericula, egestas, 35 belli spolia magnifica magis quam oratio mea vos

hortantur. Vel imperatore vel milite me utimini; neque animus neque corpus a vobis aberit. Haec ipsa, ut spero, vobiscum una consul agam, nisi forte

[ocr errors]

me animus fallit, et vos servire magis quam imperare parati estis.” rayu

21. Postquam accepere ea homines, quibus mala abunde omnia erant, sed neque res neque spes bona ulla, tametsi illis quieta movere magna merces vi- 5 debatur, tamen postulavere plerique, ut proponeret, quae condicio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. Tum Catilina polliceri tabulas novas, proscriptionem locupletium, magistratus, sacerdotia, rapinas, alia omnia, 10 quae bellum atque lubido victorum fert. Praeterea esse in Hispania citeriore Pisonem, in Mauretania cum'exercitu P. Sittium Nucerinum, consili sui participes; petere consulatum C. Antonium, quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem et 15 omnibus necessitudinibus circumventum ; cum eo se consulem initium agundi facturum. Ad hoc maledictis increpabat omnes bonos, suorum unum quemque nominans laudare; admonebat alium egestatis, alium cupiditatis suae, complures periculi aut ignominiae, 20 multos victoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. Postquam omnium animos alacres videt, cohortatus, ut petitionem suam curae haberent,conventum dimisit.

22. Fuere ea tempestate qui dicerent, Catilinam, oratione habita, cum ad jusjurandum populares sce- 25 leris sui adigeret, humani corporis sanguinem vino permixtum in pateris circumtulisse ; inde cum post exsecrationem omnes degustavissent, sicuti in sollemnibus sacris fieri consuevit, aperuisse consilium suum, atque eo dictitare fecisse, quo inter se magis 30 fidi forent, alius alii tanti facinoris conscii. Nonnulli ficta et haec et multa praeterea existumabant ab eis, qui Ciceronis invidiam, quae postea orta est, leniri credebant atrocitate sceleris eorum, qui poenas dederant. Nobis ea res pro magnitudine parum 35 comperta est.

23. Sed in ea conjuratione fuit Q. Curius, natus haud obscuro loco, flagitiis atque facinoribus coopertus, quem censores senatu probri gratia moverant.

Huic homini non minor vanitas inerat quam

audacia ; neque reticere, quae audierat, neque suamet ipse scelera occultare, prorsus neque dicere neque

facere quicquam pensi habebat. Erat ei cum Fulvia, 5 muliere nobili, stupri vetus consuetudo; cui cum

minus gratus esset, quia inopia minus largiri poterat, repente glorians maria montesque polliceri coepit et minari interdum ferro, ni sibi obnoxia

foret; postremo agitare ferocius quam solitus erat. 10 At Fulvia insolentiae Curi causa cognita, tale peri

culum rei publicae haud occultum habuit, sed, sublato auctore, de Catilinae conjuratione, quae quoque modo audierat, compluribus narravit. Ea res in

primis studia hominum accendit ad consulatum 15 mandandum M. Tullio Ciceroni. Namque antea

pleraque nobilitas invidia aestuabat, et quasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo novus adeptus foret. Sed ubi periculum

advenit, invidia atque superbia post fuere. raj. 20 24. Igitur comitiis habitis consules declarantur M.

Tullius et C. Antonius, quod factum primo populares conjurationis concusserat. Neque tamen Catilinae furor minuebatur, sed in dies plura agitare, arma

per Italiam locis opportunis parare, pecuniam sua 25 aut amicorum fide sumptam mutuam Faesulas ad

Manlium quendam portare, qui postea princeps fuit belli faciundi. Ea tempestate plurimos cujusque generis homines adscivisse sibi dicitur, mulieres

etiam aliquot, quae primo ingentes sumptus stupro 30 corporis toleraverant, post ubi aetas tantunimodo

quaestui neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande confiaverant. Per eas se Catilina credebat posse servitia urbana sollicitare, urbem incendere,

viros earum vel adjungere sibi vel interficere. 35 25. Sed in eis erat Sempronia, quae multa saepe

virilis audaciae facinora commiserat. Haec mulier genere atque forma, praeterea viro, liberis satis fortunata fuit; litteris Graecis et Latinis docta, psallere et saltare elegantius, quam necesse est probae, multa alia, quae instrumenta luxuriae sunt. Sed ei cariora semper omnia quam decus atque pudicitia fuit; pecuniae an famae minus parceret, haud facile discerneres ; lubido sic accensa, ut saepius peteret viros quam peteretur. Sed ea saepe ante- 5 hac fidem prodiderat, creditum abjuraverat, caedis conscia fuerat, luxuria atque inopia praeceps abierat. Verum ingenium ejus haud absurdum ; posse versus facere, jocum movere, sermone uti vel modesto vel molli vel procaci ; prorsus multae facetiae multus- 10 que lepos inerat.

26. His rebus comparatis, Catilina nihilo minus in proxumum annum consulatum petebat, sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. Neque interea quietus erat, sed omnibus 15 modis insidias parabat Ciceroni. Neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutiae deerant. Namque a principio consulatūs sui multa pollicendo per Fulviam effecerat, ut Q. Curius, de quo paulo ante memoravi, consilia Catilinae sibi proderet. Ad hoc 20 collegam suum Antonium pactione provinciae perpulerat, ne contra rem publicam sentiret; circum se praesidia amicorum atque clientium occulte habebat. Postquam dies comitiorum venit, et Catilinae neque petitio neque insidiae, quas consuli in campo fece- 25 rat, prospere cessere, constituit bellum facere et extrema omnia experiri, quoniam quae occulte temptaverat aspera foedaque evenerant.

27. Igitur C. Manlium Faesulas atque in eam partem Etruriae, Septimium quendam Camertem 30 in agrum Picenum, C. Julium in Apuliam dimisit; praeterea alium alio, quem ubique opportunum sibi fore credebat. Interea Romae multa simul moliri, consuli insidias tendere, parare incendia, opportuna loca armatis hominibus obsidere, ipse cum telo esse, 35 item alios jubere, hortari, uti semper intenti paratique essent, dies noctesque festinare, vigilare, neque insomniis neque labore fatigari. Postremo ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte con

jurationis principes convocat per M.Porcium Laecam, ibique multa de ignavia eorum questus, docet se Manlium praemisisse ad eam multitudinem, quam

ad capiunda arma paraverat, item alios in alia loca 5 opportuna, qui initium belli facerent, seque ad ex

ercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem oppressisset; eum suis consiliis multum officere.

28. Igitur perterritis ac dubitantibus ceteris, C. Cornelius, eques Romanus, operam suam pollicitus, 10 et cum eo L. Vargunteius senator constituere ea

nocte paulo post cum armatis hominibus, sicuti salutatum, introire ad Ciceronem ac de improviso domi suae imparatum confodere. Curius ubi intel

ligit, quantum periculum consuli impendeat, propere 15 per Fulviam Ciceroni dolum, qui parabatur, enun

tiat. Ita illi janua prohibiti tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare, egestate simul ac dolore injuriae nova

rum rerum cupidam, quod Sullae dominatione agros 20 bonaque omnia amiserat, praeterea latrones cujus- ove

que generis, quorum in ea regione magna copia erat, nonnullos ex Sullanis coloniis, quibus lubido atque luxuria ex magnis rapinis nihil reliqui fecerat.

29. Ea cum Ciceroni nuntiarentur, ancipiti malo 25 permotus, quod neque urbem ab insidiis privato

consilio longius tueri poterat, neque exercitus Manli quantus aut quo consilio foret satis compertum habebat, rem ad senatum refert, jam antea volgi ru

moribus exagitatam. Itaque, quod plerumque in 30 atroci negotio solet, senatus decrevit, darent operam

consules, ne quid res publica detrimenti caperet. Ea potestas per senatum more Romano magistratui maxuma permittitur, exercitum parare, bellum

gerere, coercere omnibus modis socios atque cives, 35 domi militiaeque imperium atque judicium summum

habere ; aliter sine populi jussu nullius earum rerum consuli jus est.

30. Post paucos dies L. Saenius senator in senatu litteras recitavit, quas Faesulis adlatas sibi

« IndietroContinua »