Immagini della pagina
PDF
ePub

civitatis nostræ præclaros18 viros solitos ita dicere, cum MAJORUM IMAGIN ESM INTUERENTUR, VEHEMENTISSIME SIBI ANIMUM AD VIRTUTEM"9 ACCENDI. Scilicet non ceram illam, neque figuram tantam vim in seseo habere;21 sed memoria rerum gestarum eam flammam egregiis viris in ‘pectore crescere, neque prius sedari, quam virtus eorum famam atque gloriama2 adæquaverit.23. At contra, quis est24 omniumhis26 moribus, quina7 divitiis28 et sumtibus, non probitate nequeạ9 industria cum majoribus suis contendat? etiam hominesio novi, qui antea per virtutem soliti erant nobilitatem antevenire,3' furtim et per32 latrocinia33 9 potius [quam bonis artibus] ad imperia34 et honores35: nituntur. Proinde36 quasi prætura et consulatus, atque alia37 omnia38 - hujuscemodi per se ipsa clara, magnifica sint; ac non perinde39 babeantur, ut eorum, qui süstinent, virtust! est.”

m Quis omnium ita vivit ?
* Et non sint sicuti virtus eorum, qui ea gerunt.

ego H. L. M. N.–18 clarissimos D.--19 ad virtutes I.–20 in sese abest ab I. -21 Hubere dicebant F. G.-22 glorio majorum H. adæquaverint Ed. Glar. -23 adæquavit K.-24 est delet H.-25 omnium hominum A. F. hominum omnium É. hominum K. M.--26 his teinporibus M.--27 qui non B. C. D. E. G. H. K. M. N. qui in 1.—28 de divitiis H. M.-29 atque C.30 ignobiles, novi E.-31 modo furtim H. furto et latrociniis N.-32 per deleto et I.-33 latrocinium E. K. M.—34 imperium E. G.--35 et honores delet M.36 perinde G. H. N.-37 alia delet N.-38 omnia delet 1.--39 cum perinde I.

NOTÆ 1 Scipionem] Plures eo nomine fue- rentes, quas ligneo armario in atrio, runt viri celeberrimi, præcipue vero seu prima parte ædium, includebant; Africapi illi duo, Major a victa Afri- festis diebus, apertis armariis, ornaca, Minor ab Africa quoque, sed bant; in funeribus, cum quis ex ea . postquam ab illo victa fuisset, ita domo mortuus esset, honoris causa, dictus; antea in Scipionum familiam efferebant. ab Africani illius magni filio, et in n Ceram] Ex qua fiebant imagines. decus gentis assumtus, cum Paulo Novi] Id est, qui primi ex sua Macedonico procreatus esset. De gente claruerunt. isto minore hic agi non sine ratione p Furtim] Non virtutem ostentancrediderim.

do ; sed largitionibus suffragia cor. Imagines] Habebant Romæ qui rumpendo, ant aliter cuniculis irreillustri loco nati essent, quique in pendo. majoribus aliquem sella curuli deco- , ; 9 Lutrocinia] Hoc nomine omnes ratum habuissent, Imagines, vultus damnat vias distortas, per quas sibi eorum et posterorum ex cera refe- potestatem quærebant, et Magistra

m

[ocr errors]

Verum ego liberius altiusquete processi dum me civitatis morum piget tædetque : nunc43 ad inceptum +4 redeo.

5. Bellum scripturus sum, quod populus Romanus cum Jugurtha, rege Numidarum, gessit : primum quia magnum et atrox, variaque victoria fuit;o dein' quia tum primum superbiæ nobilitatis . obviam itum est. Quæ contentios divina et humana cuncta: permiscuit, eoque vecordiæ processit, uti studiis civilibust bellum atque vastitas Italiæ finem faceret. Sed priusquam hujuscemodi rei initiums expedio, pauca supra repetam ; quo ad cognoscendum omnia illustria magis,? magisque in aperto sint. Bellos Punico secundo, quo dux Carthaginiensium Hannibal, post magnitudinem" nominis Romani, Italiæ opes maxime attriverat; Masinissa rex Numidarum, in amicitia receptusto a P. Scipione,* cui postea Africano cognomen" ex virtute fuit, multa et præclara rei militaris facinora fecerat: ob quæ, victis!2 Carthaginiensibus et capto'3 Syphace,

Quia victoria in hanc et illam partem inclinavit.
P Quia tum primum Plebs Romana restitit superbiæ nobilitatis.
9 Ut discordiis civilibus bellum atque amplitudo Italiæ finem facerent.

ac perinde non K. proinde B. H. ptaliter inde.m41 virtus sit F.—42 atque altius H.-43 nunc autem G.-44 intentum M.

1 dehinc E. K. deinde N.-2 ovviatum est A. B. C. D. E. F. G. H. K. M. N. solus L. genuinam et veterem scripturam servat.--3 omnia C.-4 civibus N. -5 consilium sed in marg. initium M.-6 expediam A. B. C. D. E. G. H. I. K. --7 magis abest ab N.-8 bello igitur H.-9 in quo H.---10 receptus est F. est exceptus M.-11 agnomen K.-12 devictis H.-13 rege Syphace G.–14 Abest

NOTÆ

tus, si cum vi aliqua conjunctæ es- Secundo] Ter Romani cum Carsent.

thaginiensibus bellum gesserunt. Hoc * Numidarum] Numidia Africæ re- secundo, Pænorum duce Annibale, gio est, pars ejus tractus, quem hodie profligata et propemodum perdita Barbariam vocant, cum eo qui Bildul- fuit res Romana. gerid dicitur. Verum ex ipso Sallus- " Post magnitudinem] Id est, non tio postea cognoscetur.

contentus Romanorum gloriam procul* Contentio] Inter plebem et nobilitatem.

Scipione] Hic est major. Bellum] Quod Marium inter et Syphace] Fuit Syphax rex MasSyllam intercessit, huic favente nobi. sæsylorum ulentissimus, Masinis. litate, illi plebe.

sæ ab Oriente vicinus.

casse.

х

cujus'4 in Africa magnam atque late imperium valuit, populus Romanus quascumque urbes et agros manu ceperat,'s regia dono dedit. Igitur amicitia Masinissæ bona atque honesta nobis permansit :16 imperiia vitæque ejus finis idem fuit. Dein Micipsa filius'7 regnum solus18 obtinuit, Mastanabale19 et Gulussa fratribus morbo absumtis. Is Adherbalem et Hiempsalem ex sese genuit;" Jugurthamque, Mastanabalis fratris filium, quem Masinissa, quod ortus ex concubina erat,2° privatum reliquerat,a* eodem cultu, quo liberos 2 suos, domi habuit. : 6. Qui ubi primum adolevit, pollens viribus,' decoraz facie, sed multo maxime ingenio validus, non set luxu, so neque inertiæ corrumpendum dedit; sed, uti mos gentis illius est, equitare, jaculari, cursu cum æqualibus certare: et cum omnes gloria anteiret,' omnibus tamen carus esse :7 ad hoc pleraque tempora in venando agere, leonem atque alias feras primus, aut in primis ferire :10 plurimum facere, minimumd ipse de" se loqui. Quibus rebus Micipsa tametsi initio2 lætus fuerat,13 existimans virtutem Jugurthæ regno suo gloriæ fore: tamen, postquam hominem adolescentem, exacta sua ætate, 14 parvis liberis, magis magisque

" Is Micipsa genuit ex sese Adherbalem et Hyempsalem, s Cum omnes gloria superaret.

cujus D.-15 regi Masinissæ H. K.--.16 mansit K.-17 filius ejus B. A.-18 regnavit solusque obtinuit A.-19 Manastabile A. B. E. F. H. K. Manustabale C. D. G. Manastabula 1.-20 Abest erat ab A. C.--21 dereliquerat D, E. G. I. L. deliquerat K. a regno reliquerat M.--22 filios M.

· 1 virtutibus K.--2 decoraque N.–3 validus erat I.—4 sese N.-5 luxui A. B. D. E. F. G. H. I. K. L.—6 erat E.—7 erat H. I. M. N. sed in M. in marg. Al. esse.—8 ad hæc E. H. K.-9 leones F.-10 primum ferire K. delet in H.11 de se ipso loqui M. ipse abest N.-12 animo I.--in initio ejus M.-13 erat K. -14 et suis p. i. M.-15 delet vehementer C.--16 multum K.-17 cupiditatem

a

NOTÆ 2 Regi] Masinissæ.

tu, nec in spem regui, educebatur. Imperii] Mud est quod Gallice © Luxu] Antique. Jam supra eosdicimus, Il perdit l'Empire avec la vie. dem notavit fontes omninm malorum : Sed Latine phrasis ambigua est, adeo- verissime ; atque hic præcipue cal que minus probanda.

vendum. b Privatum) Scilicet nec regio cul. d Et minimum) Facile his artibus NOTÆ sine invidia laudem invenias, et ami- labes: adeoqne hac in parte difficos pares.

crescere intelligit, vehementer's 'negotio permotus, multa 16 cum animo suo volvebat. Terrebat natura mortalium, avida imperii et præceps ad explendam animi cupidinem :17 præterea opportunitash suæque et liberorum18 ætatis, quæ etiam mediocres viros spe prædæ transversos agit:' ad hoc"9 studia Numidarum in Jugurthama accensa ; ex quibus, si talem virumai interfecisset, ne22 qua seditio, aut bellum oriretur, anxius erat.“

7. His difficultatibus' circumventus ubi videt, neque per vim, neque insidiis opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, quod erat Jugurtha manu promtus et appetens gloriæ militaris, statuit eum objectare periculis* et eo modo. fortunam tentare. Igitur, bello Numantino, Micipsacum populo Romano equitum atque peditum auxilia mitteret, sperans, vel ostentando virtutem, vel hostium sævitia facile+ occasurum, præfecit Numidis, quos in Hispaniam

Cum videt hominem adolescentem crescere magis ac magis, vita sua elapsa.

u Quæ opportunitas etiam homines aliqua virtute præditos, spe prædæ a recta via abducit.

v Præterea maximus Numidarum faror in Jugurtham Micipsam terrebat.

W Anxius erat ne qua seditio aut bellum oriretur ex Numidis, si talem virum fraude interfecisset.

* Quia Jugurtha erat manu promtus, et cupidus gloriæ militaris, Micipsa decrevit eum objicere periculis.

y Micipsa opinans eum interfectum iri, vel dum virtutem ostentaret, vel hostium sævitia, eiim præfecit Numidis.

A. libidinem G.-18 suæliberorumque D. E. G. H. I. K. L. M.—19 ad hæc D. E.—20 incensa H.—21 (vir. dolis interf. Havercamp.] dolis abest I.---22 ne aliqua M. i Micipsa circ. H.-2 Micipsa abest K.--3 Ostendendo E. M.-4 [fac eum

dendum, præcavendum, et maxime e Permotus] Timens videlicet, ne ex longinquo principiis obstandum; Jugurtha gratia et viribus ad inva- nisi forte per prærupta frangi lubet. dendum imperium uteretur.

h Opportunitas] Senes enim et puf Natura] Illud est quod modo eri ad bellum sunt inepti. dixi: Metuebat Micipsa, ne, sicuti i Numantino] Numantia urbs fuit omnes a natura proni sumus ad ex- Hispaniæ Tarraconensis, non longe plendam animi cupidinem, Jugurtha ab ortu fluminis Durii; si viros æstialiquid contra se, tum maxime contra

nies, par omnibus urbibus, bello quod liberos moliretur.

olim adversus Romanos fortissime & Præceps] Hinc prima mali nostri

gesserunt.

mittebat. Sed ea res longe aliter, ac ratus erat, evenit. Nam Jugurtha, ut erat impigro atque acri ingenio, ubio naturam P. Scipionis, qui tum Romanis imperator,:. et Imorem hostium cognovit;" multo labore multaque cura, præterea modestissime parendo et sæpe obviam eundo periculisa in tantam claritudinem" brevi" pervenerat, ut nostris vehementer carus, Numantinis maximo! terrori esset. Ac sane, quod difficillimum in primis est, et prælio3 strenuus erat, et bonus consilio : quorum alterum ex providentia timorem, alterum ex audacia temeritatem afferre plerumque solet. Igitur imperator' omnes fere res asperas per Jugurtham agere, in amicis habere, magis magisque in dies!4 amplecti : quippe cujus neque's consilium, neque inceptum ullum frustra erat. Huc accedebat munificentia 16 animi et ingenii solertia, quis7 rebus sibi multos ex Romanis familiari amicitia conjunxerat.

8. Ea tempestate in exercitu nostro fuere complures novi atque nobiles, quibus divitiæ bono honestoque potiorésm erant, factiosi, domi potentes, apud socios clari magis, quam honesti : qui Jugurthæ non 'mediocrem” animum pollicitando accendebant, si MICIPSA REX OCCIDISSET,

Postquam Jugurtha cognovit hostium pugnandi rationem. & Objectando se periculis. Præterea in ipso erat munificentiu animi.

occas. Havercamp.] eum abest ab M.--5 aliler deleto longe I.-6 ut naturam M.47 [imp. erat Havercamp.] præerat K. L. imperabat D.-8 erat abest D. H.-9 mores E.-10 claritatem E.-11 brevi tempore B. C. H.-12 delet maximo A.--13 in prælio N.—14 (magisque eum indies ampl. Havercamp.] magisque in. d. amplectebatur deleto eum M.-15 consilium deleto neque M.-16 Magnificentia D.-17 (quibus Havercamp.) quis rebus s. m. e. Ř. familiaris conjunx. erat N. 1 mediocriter H. N.—2 incendebant K.-3 rex abest K-4 Numidiæ abest

NOTÆ j Morem) Hic in perditissimo ho- inde, quod pronum est, ni virtus admine, pro tempore spectare licet or. sit, eadem quoque fugitabit. natissimi juvenis speciem, et virtutis | Imperator] Scipio. exemplum.

Potiores] Id est, Apud quos major Alterum] Esse, scilicet, bonum divitiarum, quam virtutis, ratio et æsti. consilio, generat timorem: enimve- matio erat. ro aliquis ut bene det consilium, ille n Mediocrem] Id est, Cum jam sua debet prævidere pericula ; quod si sponte Jugurtha dominationem affectafuerit, ea profecto reformidabit, de- ret, cupiditatem inflammabant insuper

m

k

« IndietroContinua »