Immagini della pagina
PDF
ePub
[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

Res populi R. M. Lepido,* Q. Catulo Coss. ac deinde militiæ et domi gestas composui. Donatus et Pomp. Messalinus.

Catod Romani generis disertissimus multa paucis absolvit. Servius et Acron.

NOTÆ a Lepido] Hic est qui cum Pro- Catuli Consulatu excitavit, atqne eo scriptos a Sylla revocare studeret, quod multo ante eundem Consulatum bellum civile commovit, quod pæne Pop. Romanus adversus Jugurtham citius oppressum est quam inciperet. gesserat, ad Historiam una serie, non

b Catulo] Hic incensum Capito- interrupte posteris transmittendam, lium, anno ab urbe condita 684. re- animum adjecisse. Videtur itaque stitutum dedicavit.

de Sertorio et Pompeio, item de Mi. © Composui] Donatus sub initium thridate, Tigrane et Lucullo præci. Æneidos hic Historiam Sallustium pue, et iis quæ ab his a Lepidi Con. cæpisse scribit ; et Messalinus hanc sulatu ad bellum Catilinarium usque, vocat Sallustianam periodum. Unde acta sunt, mentionem fecisse. Quæ conjicere licet Auctorem nostrum, vero ex ejus fragmentis hinc inde qui se, ab initio belli Catilinarii, res dissipata collecta sunt, in tanta caligestas P. Romani carptim scripturum gine, vix quisquam in locum suum et esse dicit, in eo non perstitisse ; sed ordinem possit restituere ; neque postquam de bello scripsisset quod certe tanti esse judicamus. Catilina aliquot annis a Lepidi et d Cato] Censorius est.

Fanniuse vere.

Victorinus.
Nos in tanta doctissimorum hominum copia. Servius.

Neque me diversa pars in civilibus armis movit a vero. Arusian.

Nobis primæ dissensiones vitio humani ingenii evenere : quod inquies atque indomitum, semper in certamine libertatis, aut gloriæ, aut dominationis agit. Priscianus.

Nam a primordio urbis ad bellum Persik Macedonicum. Idem.

Res Romana plurimum imperio valuit, Ser. Sulpitio et M. Marcello Coss. omni Gallial cis Rhenum, atque inter mare nostrum, atque Oceanum, nisi quæ a paludibus invia fuit, perdomita. Optimiso autem moribus et maxima concordia egit populus Rom. inter secundum atque postremum bellum Carthaginiense. Victorin. et Augustin.

At discordia, et avaritia, atque ambitio, et cetera secundis rebus oriri suetap mala, post Carthaginis excidium maxime aucta sunt. Nam injuriæ validiorum, et ob eas discessio plebis a patribus, aliæque dissensiones domi fuere jam inde a principio : neque amplius, quam regibus

NOTÆ

e Fannius] Duo fuerunt, quorum h Indomitum] Id est, quod domari Cicero meminit in Bruto.

non potest. f Doctissimorum] De Cælio, Ruti. * Persi] A nominativo Perseus : lio, Pictore, Quadrigario, Antiate, alias Perses dicitur, quem regro Sisenna, Venonio, præcipuis ante Macedoniæ Romani spoliaverunt. Sallustium Historicis, intelligi vo- | Gallia] Hinc patet, qnod et alii lunt: quibus adde Catonem histori- abunde probaverunt, Germaniam cum eximium, ex quo multa sumsisse veteribus sub Gallia comprehensam Auctorem nostrum, ei etiam expro- fuisse. bratum est,

m Rhenum] Rhenus notissimus ho8 Primæ] De seditionibus videtur die Germaniæ fluvius. agere, qnæ ob fæneratorum impoten- Nostrum) Mediterraneum. tiam præcipue, atque potentiorum Optimis) Hoc illud est quod dixit superbian, ortæ sunt. Ceterum lo- in Jngurtha, Senatum et P. Romanum cuțas fuerit de primis omnino Roma. placide inter se, modesteque Remnorum divisionibus, an non, nostra publicam tractasse. parum interest: illud est maximum P Suetu] Ab iis itaque sibi cavenquod nobis verum discordiarum nos- dum esse intelligant qui favente utuntrarum fontem ostendit; quen ob- tur fortuna. struet qui volet et poterit.

[ocr errors]

exactis, dum metus a Tarquinio? et bellum grave cum Etruria' positum est, æquo et modesto jure agitatum :" dein servili imperio paties plebem exercere, de vita atque tergos regio more consulere: agro pellere, et, ceteris expertibus, soli in imperio agere. Quibus sævitiis, et maxime fænoris onere oppressa plebes, cum assiduis bellis tributum simul et militiam toleraret, armata montem sacrum atque Aventinum insedit. Tumque Tribunos' plebis et alia sibi jura paravit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum bellum Punicum. Augustin.

Postquam, remoto metu Punico, simultates exercere vacuum fuit, plurimæ 'turbæ, seditiones, et ad postremum bella civilia orta sunt: dum pauci potentes, quorum in gratia" plerique concesserant, sub honestof patrum aut plebis nomine, dominationes affectabant, bonique et mali cives appellati, non ob merita in rempublicam, omnibus pariter corruptis, sed uti quisque locupletissimus et injuria validior : quia præsentia' defendebat, pro bono ducebatur. Ex quo tempore majorum mores non paulatim, ut antea, sed torrentis modo præcipitati : adeo juventus luxu atque avaritia corrupta est, uti merito dicatur, genitos esse, qui

Neque amplius Romæ agitatum est æquo et modesto jure, quam dum metus a Tarquinio, et bellum grave positum est cum Etruria, postquam reges pulsi essent.

NOTÆ

9 Tarquinio] Superbo, scilicet, re- scriptum reliquit. gum Romanorum postremo, qui una * Sub honesto] Patres pro dignitate cum filiis adversus Romanos bellum Senatus, Tribuni pro libertate plebis movit, eos manu in regnum reducente dum contendere videbantur, quisque Etruscorum rege Porsena.

pro gloria sua certabat. r Etruria] Italiæ regio ad Urbis v Quia præsentia] Hinc discere posOcciduum. Hodie Toscane.

sunt qui Reipublicæ student commo. Tergo] Quia verberibus in dam- ditatibus, quanto cum molimine, natos sæviebant.

quantaque prudentia ex prædonum Sacrum] Capitolium.

manibus ea sit retrahenda. Tribunos] Per quos a potentiorum 2 Ex quo tempore] Hæc cum præinjuria tati agitarent.

cedentibus una serie non refert AuIn gratia] Arusianus a Sallustio gustinus. dictum notat concedere in gratia. Au- a Præcipitati] Hunc locum diligen. gustinus, qui fragmentum hoc totum ter excussisse non pænitebit eos, qui conservavit, in gratiam concesserunt, ad Reipublicæ sedent gubernacula. Delph, et Var. Clus. Sallust.

S

W

neque ipsi habere possent res familiares, neque alios pati. Agellius et Augustin.

Igiturb venditis proscriptorum bonis, aut dilargitis. Agellius.

Id bellum excitabat metus Pompeii victoris Hiempsalemd in regnum restituentis. Idem.

Maximeque ferocia regis Mithridatise in tempore bellaturi. Donatus et Arusianus.

Quin lenones et vinarii laniique, quorum præterea vulgus in dies usum habet, pretio compositi. Carisius.

Genus armis ferox, et servitii insolitum. Arusianus.

M. ÆMILII LEPIDI

COS. AD P. R. ORATIO CONTRA SYLLAM.

Clementia et probitas vestra, Quirites, quibus per ceteras gentes maximi et clari estis, plurimum timoris mihi faciunt, adversus tyrannidem L. Syllæ : ne ipsi nefanda quæ æstimatis, ea parum credendo de aliis, circumveniamini (præsertim cum illi spes omnis in scelere atque perfidia sit; neque se aliter tutum putet, quam si pejor atque intestábilior metui vestro fuerit, quo captivis libertatis curam

Quibus maximi estis inter ceterus gentes.

NOTÆ

[ocr errors]

.b Igitur] De Sylla hoc loco ser- demti. monem esse quando non probaret & Tyrannidem] Dictaturam ante Augustinus, res ipsa satis declararet. Lepidi Consulatum deposuisse Syl

Metus] Gellius Pompeii metum lam, non est dubium : adeoque de explicat, non quod ille metueret, sed ejus dominatione hic agitur, qnatenus quod metueretur.

eam per Satellites, posito nomine tanHiempsalem] Huic Numidiam

tum, exercebat. cum Gætulis Pompeius tradidit, cu- h Neque] Igitur, vel Principiis objus filium Jubam Cæsar profligavit. standum ; vel semel et mature, cui

e Mithridatis] Rex fuit Ponti Mi- ea lubet arripere, tradenda sunt Rei. thridates, Romanorum acerrimus hos- publicæ gubernacula. tis, usque adeo veneno assuetns, ut eo Metu] Quem vobis incusserit Sylla, taudem male tentatum spiritum, ferro scilicet :

: ne, si parum tyrannus esset; coactus sit expellere.

aut vos aliquid auderetis, ipsum acerof Compositi] Nonius exponit re- bissime puniretis.

i

miseria eximat“) aut si provideritis, in tutandis periculis magis, quam in uloiscendo teneamini." Satellites quidem ejus, homines maximi nominis, non minust optimis majorum exemplis, nequeo satis mirari, dominationis in vos, servitium suum mercedem dant :' et utrumque per injuriam malunt, quam optimo jure libere agere: præclara Brutorum," atque Æmiliorum et Lutatiorum proles, geniti ad ea, quæ majores virtute peperere, subvertenda. Nam quid a Pyrrho,' Hannibale, Philippoques et Antiocho9 defensum est aliud, quam libertas, et suæ cuique sedes ; neu cui, nisi legibus, pareremus ? quæ cuncta sævus iste Romulus," quasi ab externis rapta, tenet : non tot exercituum clade, neque consulis et aliorum principum, quos fortuna belli consumserat, satiatus ; sed tum crudelior, cum plerosque secundæ res in miserationem ex ira vertunt. Quin solus omnium, post memoriam hominum, supplicia in post futuros composuit: quis prius injuria, quam vita certa esset : pravissimeque per sceleris immanitatem adhuc tutus furit ; dum vos, metu gravioris servitii, a repetenda libertate terremini. Agendum atque obviam eundum est, Quirites; ne spolia vestra penes illum sint: non prolatandum neque

c Ut miseria adimat vobis captivis curam libertatis.

d Aut, si provideritis, magis attenti sitis ad vos a periculis liberandos, quam ad injurias ulciscendas.

NOTÆ

* Non minus] Id est, qui, præter no- Fuit autem Pyrrhus rex Epirotarum. men, exempla insuper optima a suis Ma- p Philippoque] Rex fuit Macedojoribus habuerunt.

niæ. | Mercedem dant] Id est, Illi, ut vo- 9 Antiocho] Rex fuit Syriæ, quem bis imperent, servi fiunt.

luxuria sua debellatum nullo negotio m Brutorum] Hujus præsertim me- P. Romanus superavit. minit, quia tyrannorum hostis fuit I Romulus] De Sylla invidiose lo. acerrimus, quique Tarquinium super- quitur. bom expulit, ejusque filium plane • Consulis] Videtur de Marii filio quasi ad inferos usque persecutus loqui.

+ Post futuros] Hoc dicit, quia ProLutatiorum] A Lutatio Catulo, scriptorum liberos Sylla a Republica ipse Lepidus, bellum civile movens, submovit, eosque petendorum honoretro pulsus est.

rum jure privavit. • Pyrrho] Id est, adversus ipsum. ·

est.

« IndietroContinua »