Immagini della pagina
PDF
ePub

lopublico detineatur: juventusa probitati, et industriæ, non sumtibus, neque divitiis, studeat. Id ita eveniet, si pecuniæ, quæ maxima omnium pernicies est, usum atque decus demseris. Nam sæpe ego cum animo meo reputans, quibus quisque rebus clarių viri magnitudinem invenissent; quæ res populos nationesve magnis auctoribus auxissent; ac deinde quibus causis amplissima regna, et imperia, corruissent: eadem semper bona, atque mala reperiebam, omnesque victores divitias contemsisse, et victos cupivisse. Neque aliter quisquam extollere sese, et divina mortalis attingere potest, nisi, omissis pecuniæ et corporis gaudiis, animo indulgens, non assentando, neque concupita præbendo, perversam gratiam gratificans; sed in labore, patientia, bonisque præceptis, et factis fortibus exercitando.

Nam domum, aut villam extruere, eamque signis, aulæis, aliisque operibus exomare, et omnia potius, quam semet, visendum efficere; id est non divitias decori habere, sed ipsum illis flagitio esse. Porro ii, quibus bis die ventrem onerare, nullam noctem sine scorto quiescere mos est; ubi animum, quem dominari decebat, servitio oppressere, ne

NOTÆ 2 Ab malo] Homines vero pravo d Clari] In omnibus libris clari otio perditi, lues sunt et pestis Rei. legi Auctor est Carrio: non clarissimi. publicæ.

e Auctoribus] In quibusdam scripa Juventus] Optime Auctor, qui tum est auctionibus, pro quo Ciaccorerum caput attingit. Atque equi- nius reponit auctibus, phrasi Livio et dem haud istud dico per impuden. Tacito usitata. tiam, quasi in viro summe politico · f Victos] Scilicet in iis progressus aliquid ausim alibi reprehendere; facimus, quibus incumbimus : neque verum quia quantum in juventutem fieri potest ut, qui maximo cum la. peccetur, pænitet.

bore accumulandis divitiis studuit, b Usum] Non in totum, sed illum sine eo virtutem nactus fuerit. quem ante habuit.

8 Perversam] Id est, Quæ plus do© Decus] Cum, non homines modo, loris et mali afferat, quam voluptatis. sed omne quod est, esse porro, et

h Id est] Utinam istud aliquando , bene esse per naturam quærat, pro

illi animo reputarent, qui se, per dinum est ut id illi ante omnia suum vitiarum abusum, non modo illastres faciant, per quod reliqua comparan- fieri arbitrantur; sed, spretis insuper tur. Ex quo perspicuum est, quam quibus gloriari velle videntur titulis, pessime et flagitiose Reipublicæ con- et Christi nomine, ejus membra, sanbulant, qui Virtutem, Honores, om- guinemque, pro libitu, pedibus propia denique argento subjiciunt. culcant.

.

quaquam eo postea bebeti atque claudo, pro exercito uti volunt. Nam imprudentia pleraque et se præcipitant. Verum hæc et omnia mala pariter cum honore pecuniæ desinent, si neque magistratus, neque alia vulgo cupienda venalia erunt. Ad hoc providendum est, quonam modo Italia, atque provinciæ tutiores sint: id quod factu haud obscurum est. Nam iidem omnia vastant, suas deserendo domos, et per injuriam alienas occupando. Item ne, ut adhuc, militia injusta aut inæqualis sit: cum alii triginta, pars nullum stipendium faciet: et frumentum id, quod antea præmium ignaviæ fuit, per municipia et colonias illis dare conveniet, cum stipendiis emeritis domos reverterint. Quæ reipublicæ necessaria, tibique gloriosa ratus sum, quam paucissimis absolvi. Non pejus videtur, pauca nunc de facto meo disserere. Plerique mortales ad judicandum satis ingenii habent, aut similant; verum enim ad reprehendenda aliena facta, aut dicta, ardet omnibus animus; vix satis apertum os, aut lingua promta videtur, quæ meditata pectore evolvat; quibus me subjectum haud pænitet, magis reticuisset pigeret. Nam sive hac, seu meliore alia via perges; a me quidem pro virili parte dictum et adjutum fuerit. Reliquum est optare, uti, quæ tibi placuerint, ea Dii immortales approbent, beneque evenire sinant.

NOTÆ i 'Emeritis] Id est, postquam legi hendebant. bus destinatum tempus militiæ dedissent. k Reticuisse] Id est, de iis non ma

j Reprehendenda] Illos carpit qui nuisse Cæsarem quæ optima esse credesnum studium et scripturam repre

bat.

EPISTOLA II.“

AD C. CÆSAREM.

Scio ego, quam dificile, atque asperum factu sit, consilium dare regi, aut imperatori; postremo cuiquam mortali, cujus opes in excelso sunt: quippe cum et illis .consultorum copiæ adsint; neque de futuro quisquam satis callidus, satisque prudens sit. Quin etiam sæpe prava magis, quam bona consilia prospere eveniunt: quia plerasque res fortuna ex lubidine sua agitat. Sed mihi studium fuit adolescentulo rempublicam capessere: atque in ea cognoscenda multam, magnamque curam habui: non ita, uti magistratum modo caperem, quem multi malis artibus adepti erant: sed etiam, uti rempublicam domi militiæque, quantumque armis, viris, opulentia posset, cognitam haberem. Itaque mihi multa cum animo agitanti consilium fuit, famam modestiamqued meam post tuam dignitatem habere, et cujus rei lubet periculum facere, dum quid tibi ex eo gloriæ acciderit. Idque non temere, aut ex fortuna tua decrevi; sed quia in te, præ

a Sed etiam uti haberen Rempublicam cognitam, et cognitum haberem quantum Respublica posset domi et militiæ, armis, viris, opulentia.

NOTÆ a II] Nemini, qui utramque ora- versa sua consilia veris anteponant, tionem, seu epistolam legerit, dubium bonosque agitent. esse potest, quin hæc prior sit. d Modestiamque] Iniqua plerumque

b Copiæ] Maximam facit consu- hominum judicia et perversam volunlendi difficultatem consultorum nu- tatem experiuntur qui aliis consulere merus, dum ignarissimi loquacitate, satagunt: adeoque viam sibi munit aut pravo studio, bonorum consulta Sallustius, ne per imprudentiam aut depravatum eunt.

impudentiam Cæsari consilium de¢ Quia] Hinc fit ut imperiti per- disse videatur.

ter ceteras, artem unam egregie mirabilem comperi, semper tibi majorem in adversis, quam in secundis rebus animum esse. Sed per ceteros mortalese illa res clarior est, quod et prius defessi sint homines laudando atque admirando munificentiam tuam, quam tu faciendo, quæ gloria digna essent.

Equidem mihi decretum est, nihil tam ex alto reperiri posse, quod non cogitanti tibi in promtu sit. Neque ego, quæ visa sunt, de rep. tibi scripsi, quia mihi consilium atque ingenium meum amplius æquo probaretur: sed inter labores militiæ, interque prælia, victorias, imperium, statui admonendam te de negotiis urbanis. Namque tibi si ids modo in pectore consilii est, uti te ab inimicorum impetu vindices, quoque modo contra adversum consulem beneficia populi retineas: indigna virtute tua cogites. Sin in te ille animus est, qui jam a principio nobilitatis factionem disturbavit, plebem Rom. ex gravi servitute in libertatem restituit, in prætura inimicorum arma inerinis disjecit; domi militiæque tanta et tam præclara facinora fecit, uti ne inimici quidem fari quicquam audeant, nisi de magnitudine tua: quin accipe tu ea, quæ dicam de summa' republica. Quæ profecto aut tu vera invenies, aut certe haud procul a vero.

Sed quoniam Cn. Pompeius aut animi pravitate, aut quia nihil maluit, quam quod sibi obesset, ita lapsus est, ut hostibus tela in manus jaceret: quibus ille rebus remp. conturbavit, eisdem tibi restituendum est. Primum omnium summam' potestatem moderandi de vectigalibus, sumtibus,

NOTÆ

e Per ceteros mortales] Alii habent Marcello et Lentulo Consulibus, scripper Deos immortales.

tam fuisse hanc epistolam crediderim. Amplius æquo] Qui alteri consi- i De summa] Omnes libros de sumlium dat, superior esse videtur, Illud ma Republica, quomodo fere prisci loexcusat Sallustins.

cuti sunt, scriptum habere, testatur & Si id] Tacite innuit injurias vin. Carrio. dicandas, et supremam potestatem k Restituendum] In omnibus libris invadendam.

restituendum legi testatur Carrio; he Adversum consulem] Marcellum phrasi antiqua. intelligo, cum [Emilium, alterum Con- Summam] Si vera loquitur Sal. sulem pecunia Cæsar suum fecisset: lustius, hinc, ideo tantum Tribuni. his enim, non, ut quidam existimavit, tiam potestatem restituisse Pompei.

judiciis, senatoribus paucis tradidit; plebem Romanam, cujus antea summa potestas erat, nosqueTM his quidem legibus in servitute reliquit. Judicia tametsi, sicut antea," tribus ordinibus tradita sunt; tamen iidem illi factiosi regunt, dant, adimunt, quæ lubet: innocentes circumveniunt; suos ad honorem extollunt. Non facinus, non probrum, aut flagitium obstat, quo minus magistratus capiant: quod commodum est, trahunt, rapiunt: postremo tanquam urbe capta, lubidine ac licentia sua pro legibus utuntur. Ac me quidem mediocris dolor angeret, si virtute partam victoriam, more suo, per servitium exercerent. Sed homines inertissimi, quorum omnis vis virtusque in lingua sita est, forte, atque alterius' secordia dominationem oblatam insolentes agitant. Nam, quæ seditio ac dissensio civilis tot unquam illustres familias ab stirpe evertit? aut quorum unquam victoria animus tam præceps tamque immoderatus fuit?

L. Sylla, cui omnia in victoria lege belli licuerunt, tametsi supplicio' hostium partes suas muniri intelligebat: tamen, paucis interfectis, ceteros beneficio, quam metu, retinere

NOTÆ um intelligimus, quod eum antea fe- Sulpitio, supplicio reposuit; idque aucisse vidimus, ut auram popularem ream correctionem vocat, quam quicaptaret, volentibusque servitium im- dem cuivis, qui sensum communem poneret.

habeat, probatum iri non dubitat. m Nosque] Ordinem equestrem in- Me vero minime pnduerit cum paucis, tellige.

quibus sensus bonus fuerit, a com» Sicut antea] Lege Plautia Plebi muni recedere; eo præsertim induccommunicata judicia, ordini Senato- tus, quod nisi, Sulpitii mentione, senrio a Sylla translata fuerant. Lege tentiam suam Sallustius, tanquam mevero Aurelia, quam tulit L. Aurelius tis quibusdam coarctaverit, falsissima Cotta Prætor, inter Senatores, Equi- ejus oratio fuerit. Ceterum, ad pletes, et Tribunos ærarios, judicia ea- nam hujus loci intelligentiam omnino dem, ex Pompeii voluntate divisa .videndus est Paterculus. Histor. lib. sunt.

Urbe capta] Ab hostibus, scilicet, • Tamen, paucis interfectis] Assumit qui omnia pro libidine agunt..

Auctor quod commodum, et pro temp Per servitium] Id est, cum civibus, pore verum fuit, antequam Sylla in veluti cum servis agendo.

Asiam adversus Mithridatem profi9 Alterius] Id est, aliorum : neque cisceretur, Illi vero in laudem vertit hic quenquam singulatim designat. quod tunc temporis, coactus fecit : * Supplicio]

Carrio veteribus li. alioqui post ultimam et firmam vicbris, ut ille ait, manuductus, pro toriam, non alius unquam in cives

II.

« IndietroContinua »