Immagini della pagina
PDF
ePub
[ocr errors][ocr errors]

I

[ocr errors]

1

2

3

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

mine fæpe effe periclitandam fortunam negabat , eúmque aliis Reia
publicæ teinporibus fervari volebat, ERNESTUS.

UANQUAM mihi femper frequens con-
fpectus vefter', multo jucundiflimus ; hic
autem locus , ad agendum amplissimus',
ad dicendum ornatiffimus eft visus, Quiri-
tes : tamen hoc aditu laudis, qui femper
optimo cuique maximè patuit , non mea
me voluntas , fed meæ vitæ rationes ab

ineunte ætate susceptæ , prohibuerunt. Nam , cùm antea per ætatem nondum hujus auctoritatem loci contingere auderem ; ftatuerémque , nihil huc , nifi perfectum ingenio, elaboratum induftriâ, afferri oportere: omne meum teinpus amicoruin temporibus + transinittendum putavi.

* Ita neque hic locus vacuus unquam fuit ab iis , qui vestrain causam d fenderent: & meus labor in privatorum periculis caftè integréque versatus , ex veftro judicio fructum eft ampliffimum conlecutus. Nam cùm propter dilationem comitiorum ter prætor primus centuriis cunctis renuntiatus fum, facilè intellexi, Quirites, & quid de me judicaretis, & quid aliis præfcriberetis. Nunc

cùm DE LECTUS COMMENTARIORU M. 1. Frequens confpectus vester ] Magistratus , inquit , est rogare quid populum, quod fuffraquibus folis cum populo agendi jus erat, gus Juis au jubeat , aui veter.

Concionem geslegem trinundino per præconem promul rem habere, eft verba facere ad populum , fine gari in foro jubebant , ut tertiâ die comi- ulla rogatione. Ergo ad agendum amplifia tia haberentur, & populus fuffragia ferrer : mum appellat, quòd nullis nig amplitúding id est, legem latam aut juberet , aut anti- præditis viris , magistratum scilicet gerenciquaret. Eam, ut scribit Quintilianus , li- bus, agere cum populo liceret : ad conbro II. pro concione suadere, aut diffuade cionandum auiem, five ad dicendum ornare , moris fuit. L. ergo Manilius, tribunus tiffimum , quòd ornamento effet iis, qui conplebis , comitia in foro habcbat convocacionabantur , ut adolescentibus, qui de lauiis tribubus, legémque ferebat , quam Ci- de alicujus pro Roftris oraciones ad popucero prætor frequenti populo hac oratione lum habebant. Idem. fuadet. HOTOMANUS.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

4. Onine meum tempus amicorum tempori2. Hic aystem locus ) l'emplum in foro , bus ] Tempora, negotia, pericula , neceffiroftris, ut Livius scribit, navium Antiatiumtares , ut vulgus loquitur , fignificant. Ut

libr. de Offic. 11. cap. 1. Tantum erat philo3. vid agendum ampliffimus , ad dicendum Jophiæ loci , quantum Superfuerat amicorum Ø ernatissimus | Gellius , Noct. Att. XIII. 15. Reipublicæ temporibus : id eft, negotiis, ne docet aliud effe, Agere cum populo , aliud ceffitatibus. Idem. concionem babere. Nam, cum populo agere ,

>

>

exornatum. IDEM.

[ocr errors]

eum & auctoritatis in me tantum fit, quantum vos honoribus mandandis esse voluiftis ; & ad agendum facultatis tantum quantum homini vigilanti ex forenfi usu propè quotidiana dicendi exercitatio potuit afferre : certè , & fi quid auctoritatis in me eft, eâ apud eos utar, qui eam mihi dederunt; & fi quid etiam dicendo consequi poffum, iis oftendam potiffimum, qui ei quoque rei fructum luo judicio tribuendum esse cenfuerunt. Atque illud in primis mihi lætandum jure esse video, quòd in hac infolita mihi ex hoc loco ratione dicendi , caufa talis oblata eft, in qua oratio deesse nemini poteft

. Dicendum eft enim de Cn. Pompeii fingulari eximiáque virtute , hujus autem orationis difficilius est exitum , quàm principium invenire. Ita mihi non tam copia, quàm modus in dicendo quærendus eft.

Atque ut inde oratio mea proficiscatur, unde hæc omnis causa ducitur : bellum grave & periculofum veftris vectigalibus atque sociis , à duobus potentiffimis regibus infertur, Mithridate , & Tigrane?:quorum alter relictus , alter laceffitus, occafionem fibi ad occupandam Afiani oblatam esse arbitratur. Equitibus Romanis, honeftiffimis viris, afferuntur ex Afia quotidie literæ, quo. rum magnæ res aguntur , in veftris vectigalibus exercendis cupatæ : qui ad me pro neceffitudine , quæ mihi eft cum illo ordine caufam reipublicæ, periculáque rerum suarum detulerunt:

Bithy

2

1o

OC:

11

2

A 3

i

s. Propter dilationem comitiorum ] Differe. 8. Quorum alter reli&tus ] Lucullus Mibantur. plerumque propter obnunciationes. thridatem persecutus , à militibus desertus Nam fi, dum comitia haberentur, augur ali- elt : qui , cùm nihil propius eflet, quàm ut quis de cælo servasset, magiftratus obnun. Rex caperetur, effugis de ipfius Regis fententiare poterat , & comitia in alium diem dif- tia thelauris & pecuniis omnibus, in cas seferre. Differebantur præterea per tribuno- le, relicto Rege, projecerunt. Ita Rex in tum interceffionem. Has autem obnuntia- Armeniam ad locerum Tigranem profugit. tiones , dilatonélque comitiorum, candidatorum scilicet gratiâ faciebant : cùm aliqui 9. Ad occupandam Afiam ) Afia , anno Ur. fibi paratam repulfam videbant. Idem. bis 620, Actali teftamento, populum Ro

6. Quantum vos, honoribus mandandis effe manum inftituentis heredem sui regni, provoluiftis) Hoc est, quantum mihi ( auctori vincia eft Romanorum facta. Græv. ta:is scilicet ) esse voluittis , in eo , quòd ho- 10. In veftris vectiga ibus exercendis ] Quid nores mihi mandavistis : vel, dụm honores est exercere ve&tigalia? decumas ab aratorimihi mandaris. FABRITIUS.

bus exigere, fcripturam à pecuariis , porto7. Mithridate, & ligrane ] Altero Ponti, rium à mercatoribus. Hæc enim populi Roaliero Armeniæ rege , & luperioris focero, mani vectigalia. HoTOMANUS. ut Appianus : genero, ut Plutarchus fcri- 11, Pro neceffitudine, quæ mihi eft cum illo bit. HOTOMANUS.

ordine ) Plinius XXXIII. 8. M. Cicero denum

stabili

[ocr errors]

, non

Bithyniæ, quæ nunc vestra provincia est", vicos exuftos esse complures : regnum Ariobarzanis', quod finitimum eft veftris vectigalibus , totum esse in hoftium poteftate: Lucullum, magnis rebus geftis , ab eo bello discedere : huic qui fuccurrerit satis esse paratum ad tantum bellum adıniniftrandum: unum ab omnibus fociis & civibus ad id bellum imperatorein deposci , atque expeti: eundem hunc unum ab hoftibus metui , præterea neininem.

Caufa quæ sit , videtis : nunc, quid agendum sit , confiderate. Primùm mihi videtur de genere belli , deinde de magnitudine , tum de imperatore deligendo esse dicendum. Genus eft enim ejusinodi, quod maxime veftros animos excitare , atque inflammare debet : in quo agitur populi Romani gloria , quæ vobis à majoribus, ciun magna in rebus omnibus , tum fumma in re militari tradita eft: agitur falus fociorum, atque amicoruin , pro qua multa majores vestri magna & gravia bella gesserunt: aguntur certiffimna populi Romani vectigalia, & maxima, quibus amisfis, & pacis ornamenta, & fubsidia belli requiretis: aguntur bona multoruin civium, quibus eft à vobis , & ipforum, & reipublicæ causâ confulenduin.

Et quoniam semper appetentes gloriæ præter cæteras gentes, atque avidi laudis fuiftis, delenda vobis eft illa macula , Mithridatico bello superiore "s suscepta; quæ penitus jamn insedit, atque inveteravit in populi Romani nomine : quòd is , qui uno die tota

3

Afiâ,

necato

7

Stabilivit equeftre nomen in Confulam fuo , ei Romanis reftitutum Mithridates, Lucullo a sena!um concilians , ex eo se ordine prof Etum senatu revocato, tertiò dejecit : & tamdiu efle celebrans, & ejus vires peculiari popusla- eo regno potitus est, dùm Pompeius ipso laritate quærens. Hotoman. Vide pro Rabi & Tigrane devictis , Ariobarzanem tercio lorio Poll.

co reftituit. Idem. 12. Bithyniae, quæ nunc veftra provincia 14. Huic qui fuccurrerit ] Modius, epift. eft ] Nicomedes cognomento Philopator , xcvii. Novane. teftatur in Colonient se reNicomedis filius, qui patre

Pruga

periffe, qui fuccefferit : id & ego reperi in Bithyniæ regnum occuparat, regno à Mi Erfurt. necnon in anonymo ; quod procul thridate pullus, à Sylla restitutus eft. Hac dubio præferendum rem fuccurrerit. Succurrede caula paucis poft annis, hoc est, Odavio re bello à Lacinorum consuetudine remorum & Cotta Cofr. moriens , populum Roma eft. GRÆVIUS. num regni sui heredem fecit, regaúmque 15. Mithridatico bello superiore ) Quod inejus in provinciæ formam redactum est. Eu- ftauratum elt Q. Pompeio, L. Sylla Coff, trop. App. Flor. Idem.

Nam initio ejus belli Mithridates Q. Ope 13. Regnum Ariobarzanis ] Cappadociam, pium , ut Florus appellat, Proconfulem ; ut ex qua ipsum bis antea pulsum , & bis à Appianus, cui potiùs atentior , Proprætorem

Afià, tot in civitatibus , uno nuntio , atque una literarum fignificatione cives Romanos necandos trucidandósque denotavit,

non modò adhuc pænam nullam , suo dignam scelere suscepit , fed ab illo tempore annum jam tertium & vicefimum regnat: & ita regnat, ut fe non Ponto, neque Cappadociæ latebris occultare velit, sed emergere è patrio regno, atque in veftris vectigalibus, hoc eft , in Afiæ luce versari. Etenim adhuc ita veftri cum illo rege contenderunt imperatores , ut ab illo insignia victoriæ, non victoriam reportarent. Triumphavit L. Sylla, triumphavit L. Murena de Mithridate, duo fortiffimi viri , & fummi imperatores: sed ita triumpharunt, ut ille pulsus fuperatúfque regnaret. Veruntamen illis imperatoribus laus eft tribuenda , quòd egerunt: venia danda , quod

reliquerunt: propterea quòd ab eo bello Syllam ' in Italiam respublica , Murenam Sylla revocavit "?

Mithridates autem omne reliquum tempus , non ad oblivionem veteris belli , fed ad comparationem novi contulit: qui poft

4 eaquàm maximas ædificasset ornassétque classes; exercitúsque permagnos, quibuscunque ex gentibus potuiffet , comparasset; & fe Bosporanis , finitimis fuis, bellum inferre fimulafTet: usque in Hispaniam legatos Ecbatanis misit ad eos duces, quibuscum tum bellum gerebamus: ut, cùm duobus in locis disjunctiffimis , maximéque diversis, uno confilio , à binis hoftium copiis ' bellum terrâ marique gereretur , vos ancipiti contentione districti, de imperio ' dimicaretis.

Sed

:

[ocr errors]

cepit , & in vincula conjecit : Manium At- 17. Murenam Sylla revocavit ] Propter pacilium afino incidentem Pergamum usque de- cem , quam ipse cum Mithridate fecerat : duci juffit , præeunte præcone , & procla. nam ille in Aha legatus à Sylla relictus mante adesse Manium Attilium ; eíque ut cum duabus legionibus , ut Afiæ negotia Pergamum venit, aurum liquefactum in os constitueret, triumphi cupiditate incensus infundi juffit : præfectis deinde Afiæ uni- Regi bellum facere non defiftebat , usqueverfis mandavit, ut intra diem trigefimum dum revocatus eft. IDEM. Romanos & Italos omnes ad unum,

viros ,

18. Uno confilio , à binis hoftium copiis ] mulieres , pueros , qui in Afia effent, truci. Sertorii enim copias cum fuis conjun&urum darent, & necatos ne fepelirent , sed eorum se putabat , ut fcribit hic ipse in Mureniana , corpora feris objicerent : ut auctor eft Ap- cap. 15. Idem. pianus. Occisa autem civium Romanorum 19. De imperio , id eft, non de aliqua centum quinquaginta millia Plutarchus in imperii parte, sed in totius imperii certavita Syllæ fcribit : Val, Max, octoginta mil- men & discrimen deveniretis ; & ancipiti : lia. HOTOMANUS.

quoniam utrinque bellum inferebatur , ab 16. Sylam. ... Refp. J Oppreffa à Mario , Afia fcilicet, & Hifpania. IDEM. & Cinna, & Carbone. IDEM.

>

20

ܙܐ

[ocr errors]

C.

Sed tamen alterius partis periculum, Sertorianæ , atque Hispa nienfis , quæ multò plus firmamenti ac roboris habebat, Cn. Pompeii divino consilio ac singulari virtute depullum eft : in altera parte ita res à L. Lucullo, suinino viro , eft adıninistrata , ut initia illa geftarum rerum magna atque præclara, non felicitati ejus, fed virtuti; hæc autem extrema , quæ nuper acciderunt, non culpæ, fed fortunæ tribuenda esse videantur. Sed de Lucullo dicum alio loco, & ita dicam , Quirites, ut neque vera laus, ei detracta oratione noftrâ , neque falsa , afficta esse videatur. De vestri imperii dignitate , atque gloriâ, quoniam is eft exorsus orationis meæ, videte, quein vobis animum suscipiendum putetis.

Majo veftri fæpe, mercatoribus ac naviculatoribus injurio5 fiùs tractatis a , bella gesserunt : vos tot civium Romanorum mil

libus, uno nuntio , atque uno tempore necatis , quo tandem animo effe debetis ? Legati quòd erant appellati superbius?, Corinthum patres veftri , totius Græciæ lumen , extinctum esse voluerunt: vos eum regem inultum esse patiemnini, qui legatum populi Romani , consularem, vinculis ac verberibus,

atque omni lupplicio excruciatum necavit?Illi libertatem civium Romanorum imminutam non tulerunt: vos vitam ereptam negligetis? Jus le gationis verbo violatum illi persecuti sunt: vos legatum populi Romani, omni fupplicio interfectum, inultum relinquetis? Videte, ne, ut illis pulcherrimuin fuit, tantam vobis imperii gloriani relinquere; fic vobis turpisfimum sit, illud , quod accepistis, tueri & conservare non posse.

Quid, quòd falus fociorum fummum in periculum ac discrimen vocatur? Regno expulsus eft Ariobarzines , rex , focius populi Romani atque amicus : imminent duo reges toti Aliz, non folùn vobis inimicislimi, fed etiam veftris sociis atque amicis :

1

civi

20. Ur initia illa gestarum rerum ] Mithri. fui regni partem: multarum nationum condarem enim prælio fudit in Ponto ; ut ille tracta belli societas cum Tigrane & Mithriin extremam Armeniam profugerit ad Ti date adversus populum Rom. IDEM. granem : quorum utrumque poltea uno con- 22. Injuriofius trataris ) Leviter offenfis. filio, unis copiis in sc invadentem repulit Nam, injurifiùs, minus eft, quàm injurioac profiigavit. HOTOMAN.

. MANUTIUS. 21. Hæc autem extrema ) Clades accepta 23. Appellati superbiùs ] Sordes in eos primùm à Fabio, deinde à L. Triario ; Mi. de rectis injectas, ait Strabo ; pullatos, thridatis reditus in Poncum, & magnam Livius & Alcopius. Cicero neutrum dicit ,

red,

« IndietroContinua »