Immagini della pagina
PDF
ePub

A. C. 193.

vendenda quæstori data : 'quod inde refectum est, militi U. c. 559. divisum.

II. Nondum ab Roma profectus erat C. Flaminius prætor, Contentio quum hæc in Hispania gerebantur. itaque tam adversæ, de supplequam secundæ res per ipsum amicosque ejus magnis sermo- Hispaniam. nibus celebrabantur : et tentaverat, quoniam bellum ingens in provincia exarsisset, et exiguas reliquias exercitus ab Sex. Digitio, atque eas ipsas plenas pavoris ac fugæ accepturus esset, ut unam sibi ex urbanis legionibus decernerent: ad quam quum militem ab se ipso scriptum ex senatusconsulto adjecisset, eligeret ex omni numero sexa millia et quingentos pedites, et equites trecentos. Ea se legione (nam in Sex. Digitü exercitu haud multum spei esse) rem gesturum. Seniores negare, Ad rumores, a privatis temere in gratiam magistratuum confictos, senatusconsulta facienda esse. nisi quod aut prætores er provinciis scriberent, aut legati renunciarent, nihil ratum haberi debere. Si tumultus in Hispania esset, placere, tumultuarios milites extra Italiam scribi a prætore. Mens ea senatus fuit, ut in Hispania tumultuarii milites legerentur. Valerius Antias et in Siciliam navigasse delectus caussa C. Flaminium scribit : et ex Sicilia Hispaniam petentem, tempestate in Africam delatum, vagos milites de exercitu P. Africani sacramento rogasse : his duarum provinciarum delectibus tertium in Hispania adjecisse.

III. Nec in Italia segnius Ligurum bellum crescebat. Pisas Res Ligujam quadraginta millia hominum, adfluente quotidie multi- riæ. tudine ad famam belli spemque prædæ, circumsedebant. Minucius consul Arretium* die, quem dixerat 8 ad conveniendum militibus, venit. inde quadrato agmine ad Pisas duxit b; et, quum hostes mille passuum ab oppidoi trans fluvium movissent castra, consul urbem, haud dubie servatam adventu suo, est ingressus. Postero die et ipse trans fluvium fere quingentos Minucii passus ab hoste posuit castra. inde levibus præliis a popula- Cosures in tionibus agrum sociorum tutabatur. in aciem exire non aude

gestæ. bat, novo milite, et ex multis generibus hominum conlecto, necdum noto satis inter se, ut fidere alii aliis possent. Ligures multitudine freti et in aciem exibant, parati de summa rerum decernere : et abundantes militum numero passim

d ser l. tria Gron. Crev.

e millibus Eæd.

E quam Kreyss. Bekk. 8 edixerat Gron. Crev. Bekk. h du.rit ad Pisas Bekk.

i hostes non plus passuum tribus millibus ab oppido Gron. Crev. hostes non plus mille passuum ab oppido Kreyss. Bekk. ferme mille passus Gron. Crev. quingentos fere passus Kreyss. quingentos ferme passus Bekk.

3 Quod inde refectum est] Quod ex divendita 5 Necdum noto satis inter se, ut fidere alii præda collectum pecuniæ est. Sic apud Cic. in aliis possent] Editi ante Gelenium, ut vix Paradoxis, antequam tibi ex tuis possessionibus fidere : quæ verior et magis Latina lectio tantum reficiatur, ut ...

videtur. Necdum noto satis, id est, parum 4 Die quem edirerat] Plurimi scripti, dixe- adhuc noto inter se, ita ut vix fidere alii aliis rat: quod magis placet.

possent.

res gestæ

U. C. 559. multas manus per extrema finium ad prædandum emittebant A. C. 193. et, quum coacta vis magna pecorum prædæque esset, paratu

erat præsidium, per quod in castella eorum vicosque ageretu L. Cornelii IV. Quum bellum Ligustinum ad Pisas constitisset, cons

alter L. Cornelius Merula per extremos Ligurum fines exe apud Boios.

citum in agrum Boiorum induxit, ubi longe alia belli rati quam cum Liguribus, erat. Consul in aciem exibat, host pugnam detrectabant: prædatumque, ubi nemo obviam exire discurrebant Romani; Boii diripi sua inpune, quam tuend ea conserere certamen, malebant. Postquam omnia feri ignique satis evastata erant, consul agro hostium excessit, ad Mutinam agmine incauto, ut inter pacatos, ducebat. Bo ubi egressum e finibus suis hostem sensere, sequebantı silenti agmine, locum insidiis quærentes. nocte prætergres castra Romana saltum, qua transeundum erat Romanis, ins derunt. Id quum parum occulte fecissent, consul, qui mul nocte solitus erat movere castra, ne nox terrorem in tumu tuario prælio augeret, lucem exspectavit : et, quum lud moveret, tamen turmam equitum exploratum misit. Pos quam relatum est, quantæ copiæ, et in quo loco essent, totii agminis sarcinas in medium conjici jussit. et triarios vallu circumjicere : cetero exercitu instructo ad hostem accessi Idem et Galli fecerunt, postquam apertas esse insidias, recto ac justo prælio, ubi vera virtus vinceret', dimicandu viderunt.

V. Hora secunda ferme concursum est. 'sinistra sociorum ala et & extraordinarii prima in acie pugnabant. præerant du consulares legati, M. Marcellus et Ti. Sempronius, prior anni consul. Novus consul nunc ad prima signa erat, nur legiones continebat in subsidiis ; ne certaminis studio prit procurrerent!, quam datum signum esset. equites earu extra aciem in locum patentem Q. et P. Minucios tribung militum educere jussit. inde m, quum signum dedisset, inpetu ex aperto facerent. Hæc agenti nuncius venit a Ti. Sempre nio Longo, non sustinere extraordinarios inpetum Gallorur et cesos permultos esse : et, qui supersint, partim labore, parti, metu remisisse ardorem pugna. legionem alteram ex duabus, videretur, submitteret, priusquam ignominia acciperetur. Sy cunda legio missa est ", et extraordinarii recepti. Tum redir tegrata est pugna. Quum et recens miles, et frequens ord

h mittebant Bekk. i vinceret virtus Ead. k ins. equilum Gron. Cre concurrerent Eæd.

n missa est legio Ead.

1

m unde Bekk.

6 Et Triarios vallum circumjicere] Nempe 7 Sinistra sociorum equitum ala] Dele fidei sarcinis ; circum sarcinas vallum jacere: ut ter cum Lipsio, I. II. de Mil. Rom. dial. 7, vel vallo objecto sarcinæ in tuto essent, ac præser cem equitum : hic enim de peditibus sociis ag tim, ut haberent ii qui pugnaturi erant, quo se tur. Hoc probat tota prælii narratio. Vid. no reciperent, si pellerentur. Mos erat Triarios ad

ad 1. XXV. c. 21 supra. custodiam castrorum relinqui : quod observat 8 Extraordinarii] Itidem pedites. Vid. no ex Dionysio Lipsius 1. sv. de Mil. Rom. ad l. XXVII. c. 12. dial. I.

9 Quum ... legio successit. sinistra) Al

nibus legio successisset, et sinistram ala ex prælio subducta U. c. 559. est; dextra in primam aciem subiit. Sol ingenti ardore tor- A. C. 193. rebat minime patientia æstus corpora Gallorum": densis tamen ordinibus nunc alii in alios, nunc in scuta incumbentes, sustinebant inpetus Romanorum. Quod ubi animadvertit consul, ad perturbandos ordines eorum C. Livium Salinatorem, qui præerat

1° alariis equitibus, quam concitatissimos equos inmittere jubet : et legionarios equites in subsidiis esse. Hæc procella equestris primo confudit et turbavit, deinde dissipavit aciem Gallorum ; non tamen, ut terga darent. Obstabant duces, hastilibus cædentes terga trepidantium, et redire in ordines cogentes : sed interequitantes alarii non patiebantur. Consul obtestabatur milites, Ut paullulum adniterentur : victoriam in manibus esse. dum perturbatos ° et trepidantes viderent, instarent. si restitui " ordines sissent P, integro rursus eos prælio et dubio dimicaturos. Inferre vexillarios jussit signa. omnes connisi tandem averterunt hostem. Postquam terga dabant, et in fugam passim effundebantur, tum ad persequendos eos legionarii equites inmissi. Quatuordecim millia Boiorum eo die cæsa suntq; vivi capti mille nonaginta duo: equites septingenti viginti unus, tres duces eorum, signa militaria ducenta duodecim, carpenta sexaginta tria. Nec Romanis incruenta victoria fuit. supra quinque millia militum, ipsorum aut sociorum, sunt amissa, centuriones tres et viginti, præfecti sociûm quatuor, et M. Genucius, et M. Marcius I tribuni militum secundæ legionis.

VI. Eodem fere tempore duorum consulum literæ adlatæ sunt, L. Cornelii de proelio ad Mutinam cum Boiis facto, et Q. Minucii a Pisis. Comitia suce sortis esse. ceterum adeo suspensa omnia in Liguribus se habere, ut abscedi inde, sine pernicie sociorum et damno reipublicæ, non possit. Si ita videretur Patribus, mitterent ad collegam, ut is, qui profligatum bellum haberet, ad comitia Romam rediret : si id facere gravaretur, quod non suæ sortis id negotium esset, se quidem facturum, quodcumque senatus censuisset ; sed etiam atque etiam " viderent, ne magis e republica esset

interregnum iniri, quam ab se in eo statu relinqui provinciam. Senatus C. Scribonio negotium dedit, ut duos legatos ex ordine senatorio mitteret ad L. Cornelium consulem, qui literas collegæ ad senatum missas deferrent ad eum ; et nunciarent, senatum, ni is ad magistratus subrogandos Romam veniret, potius, quam Q. Minucius a bello integro avoca

m successit. sinistra Gron. Crev. n Gallorum corpora Bekk. o turbatos Gron. Crev, P sivissent Eæd. 9 sunt casa Bekk. ret Q. et M. Marcii Kreyss. Bekk.

dreas, et Victor. codex cum uno

ex MSS.

12 Viderent ne magis e republica esset] Hearnii, successisset. Et sinistra : quod placet. Proba lectio : quæ tamen auctoritate non satis

10 Alariis equitibus) Sociorum equitibus. firma stat. Scripti etenim et omnes editi, teste Vid. not. ad l. XXVI. c. 14.

Hearnio, pro particula ne exhibent si. Nec 11 Ordines sivissent) MSS. Gronoviani scis- aliter Vict. codex. sent : Victor, siissent. Lege sissent.

U. C. 559. retur , interregnum iniri passurum. Missi legati renunciaru A. C. 193. L. Cornelium ad magistratus subrogandos Romam venturu

De literis L. Cornelii, quas scripserat secundum prælium cu Boiis factum, disceptatio in senatu fuit: quia privatim pler que senatoribus legatus M. Claudius scripserat, Fortune pop Romani et militum virtuti gratiam habendam, quod res be gesta esset. Consulis opera et militum aliquantum amissum, hostium exercitum, cujus delendi oblata fortuna fuerit, elapsu Milites eo plures perisse, quod tardius ex subsidiis, qui labord tibus opem ferrent, successissent. Hostes e manibus emiss quod equitibus legionariis et tardius datum signum esset, et po sequi fugientes non licuisset.

VII. De ea re nihil temere decerni placuit: ad freque tiores 'S consultatio dilata est. Instabat enim cura alia, qu civitas fænore laborabat: et quod', quum multis fænebrib legibus constricta avaritia esset, via fraudis inita erat, " ut socios, qui non tenerentur iis legibus, nomina transcriberer ita libero fænore obruebant debitores. Cujus coërceno quum ratio quæreretur, diem finiri placuit 16 Feralia, qu proxime fuissent: ut, qui post eam diem socii civibus Romai credidissent pecunias, profiterentur ; et ex ea die pecuniæ ci ditæ, " quibus debitor vellet legibus, jus creditori diceretu Inde, postquam professionibus detecta est magnitudo æ alieni, per hanc fraudem contracti, M. Sempronius tribun plebis ex auctoritate Patrum plebem rogavit, plebesque sciv ut " cum sociis ac nomine Latino pecuniæ creditæ jus ide quod cum civibus Romanis, esset. Hæc in Italia domi mi

tiæque acta. In Hispania nequaquam tantum belli fu Res Hispa- quantum auxerat fama. C. Flaminius in citeriori Hispai

oppidum Iluciam in Oretanis cepit : deinde in hiberna milit deduxit. et per hiemem prælia aliquot, nulla memoria dig, adversus latronum magis, quam hostium, excursiones, va tamen eventu, nec sine militum jactura, sunt facta. Majoi

quod del. Gron. Crev. scernendi Eæd. tredderetur Be

15

niæ.

9 avocaret Bekk.

[ocr errors]

13 Consultatio dilata] Sic conjecerat Gro- quibusdam Kalendariis a. d. IX. Kalend. M novius, et firmant MSS. Hearnii, consentiente tias, sive die 21. Februarii; in Fastis Ovi Victorino. Vulgo delata est.

a. d. XII. Kal. Martias, sive 18. Februarii. 14 . Ut in socios ... nomina transcriberent] 17 Quibus debitor vellet legibus] Appa Nomina hic interpretanda sunt obligations. Si ex iis quæ præcedunt, legibus Romanis quis Romanus a Romano pecuniam sumeret cumscriptam esse fænerandi licentiam, et e mutuam, jubebatur a creditore se profiteri scrip- debitoris fuisse, ut secundum eas potius to debitorem, non ejus a quo vere acceperat, pecuniæ creditæ diceretur, sive judicaren sed alicujus Latini.

controversiæ de pecuniis creditis, quam secil 15 Cujus cernendi] Sic quidem scripti. Nec dum leges, quibus socii Latini nominis uteb: malus omnino sensus. Cernendi erit inspiciendi, tur. Ut igitur faveant debitori, permittunt e perpendendi. Mallemus tamen, quod quidam arbitrio decernendum quibusnam legibus, I editi habebant, licet repudiatum a Sigonio et manis an Latinis, jus pecuniæ creditæ Gronovio, cujus coercendi.

vellet. 16_Feralia] Diis Manibus sacrata festa, in 18 • Cum sociis] Qui pecunias mutuas ci quit Festus. De hujus nominis origine sic ha- bus Romanis dedissent. Socii inter se suis le bet Ovidius in Fastis, I. II. Hanc, quia justa bus uti procul dubio sinuntur. ferunt, dixere Feralia lucem. Ea nolantur in

res gestæ a M. Fulvio. Is apud Toletum oppidum cum Vac-U. C. 559. cæis Vectonibusque et Celtiberis signis conlatis dimicavit : A. C. 193. exercitum earum gentium fudit fugavitque: regem Hilermum vivum cepit.

VIII. 1, Quum hæc in Hispania gerebantur', comitiorum jam adpetebat dies. itaque L. Cornelius consul, relicto ad L. Corneexercitum M. Claudio legato, Romam venit. Is in senatu lius Cos. quum de rebus ab se gestis disseruisset, 20 quoque in u statu

postulat

triumphum provincia esset; questus est cum Patribus conscriptis, quod, sibi decerni. tanto bello una secunda pugna tam feliciter perfecto, non esset habitus Diis inmortalibus honos. Postulavit deinde, ut' supplicationem simul triumphumque decernerent. Prius tamen, quam relatio fieret, Q. Metellus, qui consul dictatorque fuerat, Literas eodem tempore, dixit, et consulis L. Cornelii ad senatum, et M. Marcelli ad magnam partem senatorum, adlatas esse, inter se pugnantes : eoque dilatam esse consultationem, ut præsentibus auctoribus earum literarum disceptaretur. Itaque exspectasse sese, ut consul, qui sciret ab legato suo adversus se scriptum aliquid, quum ipsi veniendum esset, deduceret eum secum Romam: quum etiam verius esset, 2 T'i. Sempronio imperium habenti tradi exercitum, quam legato. Nunc videri esse amotum de industria, ney ea, quæ scripsisset," præsens diceret, aut argueret ? coram : et, si quid vani adferret, argui posset, donec ad liquidum veritas explorata esset. Itaque nihil eorum, quæ postularet consul, decernendum in præsentia censere.

Quum Nec impepergeret nihilo segnius referre, ut supplicatio decerneretur, trat. triumphantique sibi urbem a invehi liceret; M. et C. Titinii tribuni plebis, se intercessuros, si de ea re fieret senatusconsultum, dixerunt.

IX. Censores erant priore anno creati Sex. Ælius Pætus et C. Cornelius Cethegus. Cornelius lustrum condidit. censa Lustrum sunt civium capitacentum quadraginta tria millia, septin- conditum. genta quatuor. Aquæ ingentes eo anno fuerunt, et Tiberis

gtstæ res Bekk. Dum--agerentur Gron. Crev, u in del, Bekk. * ut del. Ead. y ne l. qui Gron. Crev. Bekk. 2 diceret, arguere Bekk. a in urbem Gron. Crev.

19 Dum hæc in Hispania agerentur] Modius perium ex consulatu prorogatum erat, ut collie MS. suo profert, Quum hæc in Hispania ge- gitur ex c. 56. 1. XXXIV. - Tamen supra c. Tebantur. Victor. quoque codex habet quum. 5, legatus ille, itidem ut M. Marcellus, dicitur. Nec moræ sumus cuiquam, quominus illam + Noster Vict. ut et unus e MSS. Gronovianis, particulam in locum row dum admittat. Sed Sempronio Tito : ut legendum videatur Semillud assentiri non possumus Gronovio, vulga- pronio Tiberio. Amat enim interdum Livius tam lectionem colouribav, et Latine dici om- prænomina postponere nominibus. nino debuisse Dum hæc agebantur. Utroque 22 Præsens diceret, aut argueret coram, et si enim modo Latina oratio est. Et ipse Grono- quid] Magis placeret: qui ea quæ scripsisset vius infra, c. 36, ubi legitur, libertatem, quum præsens diceret, et aut argueret coram, aut, si restitui videretur, interceptam, emendat, dum quid vani afferret, argui posset. restitui videretur.

23 • Centum] Admodum verisimile est hunc 20 Quoque in statu] Duo MSS. teste Grono- numerum justo minorem esse, et Livium scripvio abolent præpositionem : et sic nonnunquam sisse ducenta. Hoc probant numeri ejus lustri mavult Livius. Lib. III. c. 68. Quid tandem ? cujus proxime præcessit mentio, (supra XXIX. private res vestre quo statu sunt ?

37,) et lustri sequentis, infra XXXVIII. 36. 21 Ti. Sempronio imperium habenti] Cui im

« IndietroContinua »