Immagini della pagina
PDF
ePub

bant, et ab incendio intellegēbat urbem vigiliīs mūnītam, optumum factū crēdēns exercitum augēre, ac, prius quam legionēs scriberentur, multa antecapere quae bello ūsui

forent, nocte intempestā cum paucis in Mänliāna castra 5 profectus est. Sed Cethēgo atque Lentulo cēterīsque,

quorum cognoverat promptam audaciam, mandat, quibus. rēbus possent, opēs factionis confirment, insidias consulī mātūrent, caedem, incendia aliaque bellī facinora parent;

sēsē prope diem cum māgno exencitū ad urbem acces10 sūrum.

33. Dum laec Romae geruntur, C.. Manlius ex suo numero lēgātos ad Mārcium Rēgem mittit cum mandātīs hūiusce modi: “Deos hominēsque testāmur, imperā

tor, nõs: arma neque contrā patriam cēpişse neque quo 16 periculum aliīs facerēmus, sed úti corpora nostra ab iniū

riā tūta forent; qui, miserī, egentēs, violentiâ atque crūdēlitāte faenerātorum plērīque patriae, sed omnēs fāmā atque fortūnīs expertēs sumus; neque cuiquam nostrum

licuit more mājórum lēge ūtī, neque ämisso patrimonio 20 liberum corpus habēre: tanta saevitia faenerātorum atque

praetoris fuit. Saepe māiūrēs vostrum, miseritī plēbis Romānae, dēcrētīs suis inopiae ĉius opitulāti sunt, ac novissumē memoriā nostrā propter māgnitūdinem aeris

aliēnī, volentibus omnibus bonis, argentum aere solūtum 25 est. Saepe ipsa plēbēs, aut dominandi studio permõta

aut superbia magistrātuum, armāta à patribus sēcessit. At nos non imperium neque divitiās petimus, quarum rērum causā bella atque certāmina omnia inter mortālīs sunt, sed libertātem, quam nēmo bonus nisi cum animā

[ocr errors]
[ocr errors]

24, 4-5. Dēmonstrābā iter: Aurēliā viā profectus est; si accelerāre volent, ad vesperam consequentur. — II. iv.

[ocr errors]

5

simul amittit. Tē atque senātum obtestāmur, consulātis miserīs cīvibus, lēgis praesidium, quod inīquitās praetoris ēripuit, restituātis, nēve nobis eam necessitūdinem imponātis, ut quaerāmus, quonam modo māxumē ultī sanguinem nostrum pereāmus."

34. Ad haec Q. Mārcius respondit: Si quid ab senātā petere vellent, ab armīs discēdant, Romam supplicēs proficīscantur; eā mānsuētudine atque misericordiā senātum populi Romānī semper fuisse, ut nēmā umquam ab eo früstrā auxilium petiverit.

At Catilīna ex itinere plērīsque consulāribus, praetereā optumo cuique litteras mittit, sē falsīs criminibus circumventum, quoniam factioni inimicorum resistere nequīverit, fortūnae cēdere, Massiliam in exsilium proficiscī, nõn quo sibi tanti sceleris conscius esset, sed uti rēs publica quiēta 15 foret, nēve ex suā contentione sēditio orerētur. Ab his longē dīvorsās litterās Q. Catulus in senātū recitāvit, quās sibi nomine Catilīnae redditās dīcēbat. Eārum exemplum īnfrā scrīptum est:

10

25, 11-19. In exsilium Õiciēbam, quem iam ingressum esse in bellum vidēbam ? Etenim, crēdā, Mānlius iste centurio, qui in agro Faesulāno castra posuit, bellum populo Rāmānā suo nomine indixit, et illa castra nunc non Catilīnam ducem exspectant, et ille ēiectus in exsilium sē Massiliam, ut aiunt, 5 non in haec castra conferet.

Ō condicionem miseram non modo administrandae, vērum etiam conservandae rei pūblicae! Nunc si L. Catilina consiliis, laboribus, periculis meīs circumclūsus ac dēbilitātus subito pertimuerit, sententiam mūtāverit, dēseruerit suos, consilium belli 10 faciendi abiēcerit et ex hoc cursū sceleris ac belli iter ad fugam atque in exsilium converterit, non ille ā mē spoliātus armis audāciae, non obstupefactus ac perterritus meā diligentiā, non dē spē cānātūque dēpulsus, sed indemnātus, innocēns, in exsi

35. “L. Catilīna Q. Catulo. Egregia tua fidēs rē cõgnita, grāta mihi māgnīs in meīs periculis, fīdūciam commendātiònī meae tribuit. Quam ob rem dēfēnsionem in

novo consilio non statui parāre, satisfactionem ex nulla 5 conscientia de culpā proponere dēcrēvī, quam, mē dīus

Fidius, vēram lịcet cognoscās. Iniūriis contumēliīsque concitātus, quod frūctū laboris industriaeque meae privātus statum dignitatis non obtinēbam, publicam mise

rõrum causam pro meā cõnsuētūdine suscēpī, non qui 10 aes aliēnum meīs nominibus ex possessionibus solvere

non possem, - nam et aliēnīs nominibus liberālitās · Orestiddae suis fīliaeque copiīs persolveret, sed quod

nõn dignos homines honore honestātos widēbam mēque

falsă suspicione aliēnātum esse sentiēbam. Hoc nomine 15 satis honestās pro meo cāsū spēs reliquae dīgnitātis con

servandae sum secātus. Plūra cum scrībere vellem, nūntiātum est vim mihi parārī.) Nunc Orestillam commendő tuaeque fidei trādo; eam ab iniūriā dēfendās, per līberos tuos rogātus. Havēto.”

lium ēiectus ā cõusule vi et minīs esse dicētur; et erunt, qui illum, si hoc fēcerit, non improbum, sed miserum, mē non diligentissimum consulem, sed crūdēlissimum tyrannum existimārī

velint. — II. VI-VII. 5 26, 1-19. Est mihi tantī, Quirītēs, hūias invidiae falsae

atque inīquae tempestātem subīre, dum modo à võbis hūius horribilis belli ac nefārii periculum dēpellătur. Dicātur sānē ēiectus esse ā mē, dum modo eat in exsilium. Sed, mihi.cré

dite, non est itūrus. Numquam ego ab dīs immortālibus optābā, 10 Quirītēs, invidiae meae levandae causā, ut L. Catilinam dūcere

exercitum hostium atque in armīs volitāre audiātis; sed trīduo tamen audiētis; multoque magis illud timeo, nē mihi sit invidiõsum aliquando, quod illum ēmīserim potius quam quod jēcerim. - II. vii.

36. Sed ipse paucos diēs commorātus apud C. Flāminium in agro Arrētīnā, dum vīcīnitātem anteā sollicitātam armis exornat, cum fascibus atque aliis imperī insignibus in castra ad Manlium contendit. Haec ubi Romae comperta sunt, senātus Catilinam et Mānlium hostīs jūdicat, 5 cēterae multitūdinī diem statuit, ante quam sine fraude licēret ab armis discedere, praeter rērum capitālium condemnātīs; praeterea dēcernit, uti consulės dilectum habeant, Antonius cum exercitu Catilīnam persequi mātūret, Cicero urbî praesidio sit. T

10 Eā tempestāte mihi imperium populi Romānī multo māxumē miserābile vīsum est. Cui cum ad occāsum ab ortū sõlis omnia domita armīs pārērent, domi õtium atque divitiae, quae prīma mortālēs putant, affluerent, fuēre tamen cīvēs, qui sēque remque publicam obstinātīs 15 animis perditum irent. Namque duobus senāti dēcrétiß ex tantā multitūdine neque praemio inductus coniúrātionem patefècerat neque ex castrīs Catilīnae quisquam omnium discesserat: tanta vīs morbi ac veluti tābēs plērosque civium animos invāserat.

37. Neque solum illīs aliēna mēns erat, qui conscii coniūrātionis fuerant, sed omnīnā cūncta plēbēs novārum rērum studio Catilinae incepta probābat. Id adeo more suo vidēbātur facere. Nam semper in civitāte, quibus opēs nūllae sunt, bonīs invident, malos extollunt, vetera 25 ādēre, nova exoptant, odio suārum rērum mūtārī omnia

[ocr errors]

20

27, 11-16. Nūlla est enim nātio, quam pertimēscāmus; nūllus rēx, qui bellum populo Romāno facere possit. Omnia sunt externa ūnius virtūte terrā marique pācāta; domesticum bellum manet, intus insidiae sunt, intus inclūsum periculum est, intus est hostis. Cum lūxuriā nābis, cum āmentiā, cum scelere cer- 8 tandum est. — II. v.

student, turbā atque sēditionibus sine cūrā aluntur, quoniam egestās facile habētur sine damno. Sed urbāna plēbēs, ea vērā praeceps erat dē multīs causīs. Prīmum

omnium, qui ubique probro atque petulantiā māxumē 5 praestābant, item aliī per dēdecora patrimoniis āmissīs,

2 postrēmo omnēs, quos flāgitium aut facinus domo expulerat, iī Romam sīout in sentīnam confluxerant. Deinde multi memorēs Sullānae victoriae, quod ex gregāriīs mīli

tibus alios senātörēs vidēbant, alios ita divitēs, ut rēgio 10 vīctū atque cultū aetātem agerent, sibi quísque, si in

armīs foret, ex victoriā tālia spērābat. Praeterea iuventūs, quae in agrīs manuum mercēde inopiam tolerāverat, prīvātīs atque püblicīs largītionibus excīta urbānum

28, 3–7. Ūnum genus est eorum, qui māgno in aere aliēnā mājörēs etiam possessiõnēs habent, quārum amore adducti dissolvī nūllo modo possunt. — II. viii.

28, 3–7. Alterum genus est eorum, qui quamquam premun5 tur aere aliēnā, dominātionem tamen exspectant, rērum potīrī

volunt, honārēs, quos quiētā rē pūblicā dēspērant, perturbātā sē consequi posse arbitrantur.— II. ix.

28, 7-11. Tertium genus est aetāte iam adfectum, sed tamen exercitātione rõbustum; quo ex genere iste est Mānlius, cui 10 nunc Catilina succēdit. Hi sunt hominēs ex eis coloniis, quās

Sulla constituit; quās ego ūniversās cīvium esse optimorum et fortissimorum virorum sentio, sed tamen ei sunt coloni, qui sē in inspērātīs ac repentīnīs pecūniīs sūmptuosius insolentiusque

iactārunt. Hi dum aedificant tamquam beātī, dum praediīs 15 lēctīs, familiīs māgnīs, convīviis apparātīs dēlectantur, in tan

tum aes aliēnum incidērunt, ut, si salvi esse velint, Sulla sit eis ab inferīs excitandus; qui etiam non nūllōs agrestēs, hominēs tenuēs atque egentēs, in eandem illam spem rapinārum

veterum impulērunt. — II. ix. 20 28, 11-29, 4. Quārtum genus est sānē varium et mixtum et

turbulentum; qui iam pridem premuntur, qui numquam ēmer.

« IndietroContinua »