Immagini della pagina
PDF
ePub

10

gatorum ad Hannibalem arcessendum mittendorum. Pars maxima classem, quæ ad commeatus excipiendos parata erat, mittere jubent ad opprimendam stationem navium ad Uticam, incaute agentem; forsitan etiam navalia castra, relicta cum levi præsidio, oppressuros. In hoc consilium maxime inclinant: legatos tamen ad Hannibalem mittendos censent. Quippe, classi ut felicissime gerantur " res, parte aliqua levari Uticæ obsidionem : Carthaginem ipsam qui tueatur, neque imperatorem alium, quam Hannibalem, neque exercitum alium, quam Hannibalis, superesse. Deductæ ergo postero die naves, simul et legati in Italiam profecti, raptimque omnia, stimulante fortuna, agebantur ; et, in quo quisque cessasset, prodi ab se salutem omnium rebatur. Scipio, gravem jam spoliis multarum urbium exercitum trahens, captivis aliaque præda in vetera castra ad Uticam missis, jam in Carthaginem intentus, occupat relictum fuga custodum Tuneta. Abest ab Carthagine quindecim millia ferme passuum locus, cum operibus, tum suapte natura tutus," et qui et "3 ab Carthagine conspici, et præbere ipse prospectum, cum ad urbem, tum ad cir. cumfusum mare urbi, posset.

Jibrr. vett. et edd. exbibetar.-10' Forte leg. vetera castra, ut mox dicuntur, vel hyemalia castra, ut sint ea, de quibus v. ad xxix. 35. Rupert.-11 Classibus ... geratur edd. ante Gron. Mox tueantur Gron. Donjat. Crev.-12 In edd. ante Gron. ita exhibetur Tuneta (abest a Carthagine duodecim millia ferme passuum) locum c. oper. t. sua natura tutum.—13 Et posterior olim defuit.

NOTÆ eversa ab Arabibus, prorsus jacet in * Tuneta] Tupes, aliis Tunetam : ruinis, ex quibus crevit Tunetum. Plinio Tunicense oppidum. Urbs est Portus ejus dicitur nunc Marcia, ut Africæ ad meridiem Carthaginis, quinvolunt; mons autem, qui hac urbe decim ab ea milliaribus, ex ipso Livio cingehatur, hodie ab Africanis Alme. mox: hodie Tunis, regni sui caput, nara vocatur, et a Christianis Roca de sub clientela Turcarum, piratica ip. Mastinaces. Nominum vestigia ser. famis. vant, Carthaginis quidem locus adhnc y Quindecim millia ferme passuum) Cartin appellatus, Byrsæ vero Bersak. Sic legitur in omnibus Gallicis, quod

u Classi, ut felicissime] Vulgo classi. Sigon. ex Polybio conficit: male ita. bus ; Gallici omnes classi, in ablativo que correxerat Rhen. cum duodecim tamen; ut lib. iv. C. 34. 'Classi quo millia scriberet. que ad Filenas pugnatum.'

10. Inde, cum maxime vallum Romani jacerent, conspecta classis hostium est, Uticam Carthagine petens. Igitur, omisso opere, pronuntiatum iter, signaque raptim ferri sont coepta ;? ne naves, in terram et obsidionem versæ, ac mi. nime navali prælio aptæ, opprimerentur. Qui enim restitissent agili et nautico instrumento aptæ et armatæ classi naves, tormenta machinasque portantes, et aut in onerariarum usum versæ,'* aut ita appulsæ ad muros, ut pro aggere ac pontibus præbere ascensus possent? Itaque Scipio,“ contra quam in navali certamine solet,'s idstratis, quæ præsidio aliis esse poterant, in postremam aciem receptis prope terram, onerariarum quadruplicem ordinem pro muro adversus hostem opposuit; easque ipsas, ne in tumultu pugnæ turbari ordines possent, malis antennisque de nave in navem trajectis, ac validis funibus velut uno inter se vinculo illigatis, comprendit : tabulasque superinstravit,16

14 Aut in onerariarum usum versæ delet Rhenan. Mox pulsæ pro appulsa Gron. Donjat. Crev.-15 Vulgo legebatur postquam eo ventum est, ut in navali, aut contra atque in navali. ‘Sed quatuor voces, postquam eo ventum est, melioris nota codd. apud Gionov, et Drakenb. ignorant. Intrisæ illæ videntur ab homine, qui, quod sponte intelligirur, excidisse putaret. Nos. tram lectionem primum a Rhenano propositam bene adstruxit J. Fr. Gronovi' Doering. Vid. Gron.-16 Tabulisque superstravit olim legebatur. Mox · Rhenanus tentabat ut perrius in totum navium ordo esset. J. F. Gron. ut perrii inter se ordines essent, vel ut pervium inter ordines esset, satis audacter! Crev. ut pervium in totum ordinem esset.' Doering. Edd. Gron. Donjat. Crev. ut

NOTÆ 2 Signaque raptim ferri sunt cæpta] tum est, hæc geri potuere. Raptim sane eundum fuit, ut Tuneto b Contra quam in navali certamine] exercitus Uticam perveniret ante Ita haud dubie legendum. Revera Carthaginiensem classem, com Car enim rostratæ in prima acie ex mare thago in medio sit. Nec video qua collocabantur, ut primam in hostes ratione intra diem unum tantum iti. impressionem facerent, essentque neris conficere potuerit exercitus : præsidio aliis navibus: quod et ratio necesse est nt Scipio cum eqnitatu monet, et Thucydidis, Polybii, ipsiapproperaverit ordinandæ ad Uticam

usque Livii auctoritate probat Gropugnæ.

nov, sed contra consuetum usam SciScipio [postquam ventum est] Depio nunc rostratas rejicit in postreest in quibusdam illud postquam ren. mam aciem, quod numero navium imtum est : habetur tamen in uno Regio, par esset Pænis, ad pugnam aperto et mihi necessarium videtur. Non mari committendam, neque satis haenim apud Tuneta, sed ubi ad castra bebat temporis ad eas quæ aderant Cornelii Scipionis prope Uticam ven. instruendas. Sic itaque oppositis in Delph. et Var. Clas. Livius.

8 F

ut pervium ordinem faceret : et sub ipsis pontibus intervalla fecit, qua procurrere speculatoriæ naves in hostem, ac tuto recipi possent. His raptim pro tempore instructis, mille ferme delecti propugnatores onerariis imponuntur: telorum maxime missilium, ut, quamvis longo certamine, sufficerent, vis ingens congeritur. Ita parati atque intenti hostium adventum opperiebantur. Carthaginienses, qui, si maturassent, omnia permixta turba trepidantium primo impetu oppressissent,' perculsi terrestribus cladibus, atque inde ne in mari quideni, ubi ipsi plus poterant, satis fidentes, die segni navigatione absumto, sub occasum solis in portum (Rusucurona 18 d Afri vocant) classe appulere. Postero die sub ortum solis instruxere ab alto naves, velut ad justum prælium navale, et tanquam exituris contra Roma

Cum diu stetissent, postquam nihil moveri ab hostibus viderunt, tum demum onerarias aggrediuntur. Erat res minime certamini navali similis,"9 proxime speciem muros oppugnantium navium. Altitudine aliquantum onerariæ superabant:ex rostratis Pæni vana pleraque (utpote supino jactu) tela in superiorem locum mittebant: gravior ac pondere ipso libratior superne ex onerariis ictus erat. Speculatoriæ naves ac levia ipsa navigia,2° quæ sub constratis

Rhen.-17 Deprehendissent edd. ante Gron.—18 ‘Ita ex emend. Jac. Gron. recepi pro vulg. Ruscinona. In Mss. Rusucinona, Rusucinova, Rusicinona, Rusuamona, Rusuomona, Rusuemona ; in Put. Flor. et Pal. pr. Rusucmona. Ru. pert.–19 Put. Men. Voss. ignorant to res. Unde conj. Gron. erat minime certamen navali simile.--20 • Crev. Id ipsa, at Dukerus to ac delendum et ipse pro ipsa scribendam suspicatur. Mihi quidem omnes illas quatror voces ac levia ipsa navigia homo naves speculatorias interpretaturus allevisse videtnr. Nam primum de vullis aliis navibus, nisi de speculatoriis, sermo esse potest; deinde Noster paulo post non incommoda sed incommode scripsit.' Doering.

NOTÆ fronte onerariis, atque inter se injecto intelligitur pronomen sibi; ut scili. velut ponte colligatis, et inter eas cet Carthaginienses sibi, etiam in ma. procurrentibus in hostem speculato. ri, diffiderent. riis minoribus navigiis, rostratas ser d Rusucurona [Ruscinona) Ruscino. vavit; et fortasse iis usus est ad lon. næ hujus non meminere geographi. ginqua tela tormentis mittenda. Fuit tamen hic locus, ut hinc appa

Satis fidentes) Dicimus fidere ali. ret, inter Carthaginem et Uticam, cui, non fidere in aliquo: sed hic sub forte ubi nunc Marsa, quod nomen

pontium per intervalla excurrebant, primo-ipso tantum impetu' ac magnitudine rostratarum obruebantur: deinde et propugnatoribus quoque incommodæ erant, quod permixtæ cum hostium navibus inhibere sæpe tela cogebant, metu, ne ambiguo ictu suis inciderent: postremo asseres ferreo unco præfixi (harpagones vocant ) ex Punicis navibus injici in Romanas cæpti. Quos cum neque ipsos, neque catenas, quibus suspensi injiciebantur, incidere possent; ut quæque retro inhibita rostrata onerariam hærentem unco traheret, scindi videres vincula, quibus alia aliis innexa erat, seriem aliam 3 f simul plurium navium trahi. Hoc maxime modo lacerati quidem omnes pontes, et vix transiliendi in secundum ordinem navium spatium propugnatoribus datum est. Sex ferme onerariæ puppibus abstractæ Carthaginem sunt: major quam pro re lætitia, sed eo gratior, quod inter assiduas clades ac lacrymas unum quantumcumque ex insperato gaudium affulserat; cum eo, ut appareret, haud procul exitio fuisse Romanam classem, ni cessatum a præfectis suarum navium foret, et Scipio in tempore subvenisset.

11. Per eosdem forte dies, cum Lælius et Masinissa quintodecimo ferme die in Numidiam pervenissent, Massyli,4 regnum paternum Masinissæ, læti ut ad regem diu

1 ' Primo ipsæ tanto impetu Put. et Flor. prob. Crev. ut ipsæ opponantor propugnatoribns, qui in navibus onerariis erant. primo ipso adactæ i. conj. Gron.' Rupert.—2 Vocem milites, quam pauci tantum librr. vett. post vocant exbi. bent, recte delevit Drak. nec magis probanda altera lectio, vocat miles.' Doering. (Harpagonas cocat miles) Gron. Doujat. et Crev.—3 Vulgat. olim lectio, (omisso rų alia) erat et seriem. Seriemque quidam Mss. et edd. Asyndeton probabat Gron.' Rupert. 4 Massylii, ut antea, Gron. Doujat. Crev. Distinctionem emendav. Jac.

NOTÆ Arabibus portum significat. Ab hoc autem dicit, ut ostendat a puppe inloco videtur Ruscino Sardonum nrbs jectos barpagones in proras oneraria. in Galliæ Hispaniæque confinio nomen sumsisse.

| Seriem (serienque) aliam] Intele Ut quæque retro inhibita] Ut inhi lige naves ex ordine cohærentes, cum bere aliqnando a Nostro dicitur pro iis quæ in primo ordine connexæ in. adhibere ; ita inhibita pro adhibita, vicem erant. sive admota onerariæ rostrata : retro

rum.

[ocr errors]

desideratum concessere. Syphax, pulsis inde præfectis præsidiisque suis, vetere se continebat regno, neutiquam quieturus. Stimulabant ægrum amore uxor socerque; et ita viris equisque abundabat, ut subjectæ oculis regni per multos florentis annos vires etiam minus barbaro atque im. potenti animo spiritus possent facere. Igitur omnibus, qui bello apti erant,s in unum coactis, equos, arma, tela dividit. Equites in turmas, pedites in cohortes, sicut quondam ab Romanis centurionibus didicerat, distribuit. Exercitu haud minore, quam quem prius habuerat, ceterum omni prope novo atque incondito, ire ad hostes pergit. Et castris in propinquo positis, primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi; inde jaculis summoti recurrere ad suos : inde excursiones in vicem fieri, et, cum pulsos indignatio accenderet, plures subire : quod irritamentum certaminum equestrium est, cum aut vincentibus spes, aut pulsis ira aggregat suos. Ita tum a paucis prælio accenso, omnem utrimque postremo equitatum certa, minis studium effudit. Ac dum sincerum equestre prælium erat,' multitudo Masæsylorum, ingentia agmina Syphace emittente, sustineri vix poterat ; deinde, ut pedes Romanus repentino per turmas suas viam dantes intercursu stabilem aciem fecit, absterruitque effuse invehentem

* Cum ad equites utriusque partis alii earundem partium se adjungunt ; sice ex spe plenioris victoriæ , si victores fuerint ; sive ex dolore, si victi fuerint,

? Pugna mere equestris et inter solos equites, non admixtis peditibus.

Gron. com antea esset, regnum paternum Masinissæ læti, ut ad regem.-5 Emendatio Sigon. ab antiq. capti erant.-- 6 Imperat Rhenan. omnes utrimque postreme equitum certam, slud. eff. Mavult Sigon, exercitum pro equitum. Amborum erat toû sincerum prætermissio. In quibusd. codd. apud Drak. effundit.

NOTÆ

6 Spiritus possent facere). Gall. Lui certaminis studium effudit, ac dum equesenfler le cæur.

tre prælium erat, quæ et ipsa admilti + Omnem utrimque postremo equita. potest: etsi enim initio res inter equitum] Duæ hic sunt lectiones : meli tes agebatur; intervenere etiam post. or, meo judicio, quæ in texta habe. ea pedites, et sic universus exercitus tur ex optimis codicibus ; alia vulga- paulatim in certamen venit. ris, omnem utrimque postremo exercitum i Repentino per turmas suas riam

« IndietroContinua »