Immagini della pagina
PDF
ePub

Dio.

capita, quam suos ipsius humeros Cæsarem attollere : cun eo deinceps onere, cum mox gravius ipsius culpa esset factum quam ut ferendo amoliendove esse possit, in rempublicam procubiturum. Tum demum, ubi præter pænitentiam nihil sit futurum reliqui, Catonis cogniturum consilia; qui non minus tuta et salubria, quam justa et honesta suasisset.'

22. Atque id vaticinium paulo post comprobavit eventus. Tum vero Pompeius inflatus magnitudine sua, neque commutationem fortunæ timens, cum Crasso provincias, tanquam oppressæ captæque reipublicæ spolia, dividebat. Sortem adhiberi placuerat : ea Syriam Crasso, Africam Plut.

Pomp. et omnem et Hispanias' cum legionibus quatuor, Pompeio Crass. dedit.

Appian. 23. His ita confectis, ad emendandos civitatis mores egregii auctores se contulerunt. Nihil erat civitatis ju- Dio, p. 61. diciis corruptius, nihilque frequentius, quam ut atrocissimorum criminum manifesti per gratiam aut pecuniam absolverentur. Præcipue erat invidiosum, quod, accepta a Ptolemæo rege pecunia, multi occidendos curaverant legatos Alexandrinos, aut eos qui eo crimine postulati frequenter fuerant, sibi timentes eripiebant. Etiam P. As-Cic. pro

Cæl. c. 10. citius, qui conscius et adjutor occidendi Dionis fuisse credebatur, judicio erat liberatus. Aurelia lege cautum Ascon. in erat, ‘ut ex tribus ordinibus judices legerentur:' id mu

Pis. tari non placuit: modus legendorum immutatus, latumque • ut amplissimo ex censu lecti e centuriis judicarent tre- Vell. 11. 76. centi sexaginta viri.' Paupertatem plerisque fuisse ad

Plut.Pomp. accipienda munera prætextum videbant: sed nec fallebat eos, non fore innocentiores qui per scelera ad divitias pervenissent. Sed in ea morum fæditate nihil aliud fieri poterat, ipsique auctores legis tales erant, ut severis incorruptisque judicibus sibi nihil opus esse existimarent. Dio, p. 67.

Africam omnem et Hispanias] Africam Pompeius imperio obIta quidem memorant Plutar. tinuerit. Certe in tota seqnenchus et Appianus. Sed non sine tiun annorum historia frequens causa dubitat Pighius, sive occurrit mentio legatorum PoinSchottus, Annal. Rom. ad an. peii in Hispaniis : in Africa non num quo L. Domitius cum Ap. item. Creo. Claudio consulatum gessit, an

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Nec enim crimina aut accusatores vel Magno Pompeio

deerant, si judicia rite et libere exercerentur.
Val.Max. 24. Neque dissimulatum hoc a Cn. Pisone, qui Mani-
vi. 2. 4.

lium Crispum accusans, cum evidenter reum a Pompeio
videret eripi, juvenili temeritate multa crimina præpotenti
defensori objecit. Ad hæc cum Pompeius dixisset, Cur
igitur me quoque non accusas ? Respondit : Da prædes
reipublicæ, te, si postulatus fueris, civile bellum non ex-
citaturum : etiam de tuo prius, quam de Manilii capite in

consilium judices mittam.' Laudanda tamen est in his Val. Max. Pompeii moderatio, qui etiam infimorum hominum conv1.2. 4.8. vicia civiliter tulit, in quibus et Helvium Manciam For

Cic, de mianum, libertini filium, importunissimum senem, et a
Or.... 65. juventute magnorum virorum inimicitias rabiosa dicaci-
et 06.
Quint.v1.3. tate provocare solitum.

25. Talis Pompeius tum erat, cum legibus constitueret Pigh. Ann. civitatem : ex quibus quæ de parricidiis fuit, hodie quoDio. que vim aliquam obtinet; ceteræ exoleverunt. Nam et

de ambitu tulerat, aucta largitionum pæna, quas nemo
fecerat impudentius. Sumtuaria cum esset promulgata,
celeriter concidit, Hortensio speciosis nominibus tuente
luxum, consulesque ipsos laudante, quod cultu sumtu-
que magnifici et lauti, vitam convenientem majestati prin-

cipis populi, suæque ipsorum dignitati ac opibus degerent." Plin. ix.

26. Et pervaserat ea tempestate in omnes ferme intolerabilis luxus, multique civitatis principes mira sumtuum

insania notabantur. Philippi, Hortensii, Luculli, decora Cic. ad et ornamenta senatus, luxu diffuebant: quos ob insanum Att. 1. 19. in has ineptias studium piscinarios' vocare Cicero soleet 11. 1.

bat, negligi præ his rempublicam' arguens, dum illi
principes digito cælum putanta attingere, si mulli barbati
in piscinis sint, qui ad manum accedant.'

27. Eratque inveteratum hoc malum, et lege Cornelia
Macrob.
Sat. 11. 15. sumtibus magis quam luxui detractum, permissis ciborum

deliciis, et minore tantum rebus venalibus imposito pretio.
Æmiliam deinde legem Lepidi consulis, primo pravitas
auctoris, postea calamitas enervavit : Antiam a Restione

[ocr errors]

54.

[merged small][ocr errors]

2 Putent habent edd. quæd. ante Crev. et mox multi pro mulli. In ed. Cler. invenitur mulli post multi.

[ocr errors][ocr errors]

perlatam, cum esset optima, solus servavit qui tulerat, in
ceteris rationem et metum vincente consuetudine. Igitur
post hæc experimenta morbum remedio validiorem esse
prudentes judicabant : et cum severam aliquis in senatu Plut. Luc.
orationem habuisset, reprehensus ab alio est, quod divi- c. 83.
tiis Crasso, luxuria Lucullo similis, tanquam Cato loque-
retur.' Etiam consules, ne invidere aliis dicerentur, quod
ipsi usurparant, omissa lege, plane diversis negotiis dede-

[ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors]

runt operam.

[ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors][merged small][ocr errors]

28. Jam ille temperantiæ et frugalitatis magister thea- Dio. trum suum absolverat, idque post hominum memoriam Cic. in

Pis. c. 27. apparatissimis magnificentissimisque ludis volebat dedi

et ibi Asc,
cari. Antiquitus stans populus spectare erat solitus: Tac. xiv.

Anp. 20.
deinde scena gradusque subitarii, finito spectaculo tol-
lendi, struebantur. Primus Pompeius mansuram theatri

Cassiod,
sedem posuit, admirabili opere, nisi quod admirabilius est, Var. iv.51.
sumtum a Demetrio subministratum fuisse, liberto Pom- Dio.
peii; sed qui nimio illius favore factus fuerat patrono di- Senec. de
tior. Theatro circumjecta haud minoris impensæ alia Tranq. An.
ædificia erant: inter quæ templum Veneris Victricis Plut.
eminebat. Id astruxisse creditur, ne severior aliquando Pomp.c.86.
censura opus suum tolleret, sicuti patrum memoria factum, de Spectac.
auctore Nasica, noverat. Igitur et, ad dedicationem
edicto populum vocans, non theatrum, sed Veneris tem-
plum nuncupavit, cui subjecimus, inquit,' gradus spec-
taculorum."

29. Ceterum id templum tertio demum ejus consulatu A. Gell. perfectum atque dedicatum est. Maximum enim opus *. 1. erat, et ad hoc toto, qua patebat, imperio ornamenta conquisita : inter quæ memorantur effigies variarum gentium, Suet. Ner. itemque certorum hominum, qui mirabili aliqua fortuna c. 46.

Plin, V11.3. ad famam pervenerunt, ob id magnorum artificum inge

[ocr errors][merged small][merged small]

Templum Veneris Victricis] tam esse patet ex Gellio. Sed
De boc templo Plutarchus men testimonia Plutarchi, Dionis,
tionem facit ubi narrat somni. Tertulliani, Plinii, Asconii, Ci-
um Pompeii ante pugoam Phar ceronis ipsius, nullam dubitandi
salicanı, Creo.

locum relinquunt, quin secundo
Ceterum id templum tertio de consulatu suo Pompeius thea-
mum ejus consulatu perfectum at trum templumque dedicaverit.
que dedicatum est] Ultimam ope Crev.
ri manom tum demum imposi-

c. 13.

Dio. Plut, niis diligentius elaboratæ. Sed hoc tempore spectacula

musica, ludique gymnici scenicique sunt editi, et CircenCic. ad

ses, cum ejusmodi venationibus, ut spatio quinque dierum Faw.vi1.1.

leones quingenti occiderentur. Dio, Plut. 30. Elephantorum extremus dies fuit, plus miseratioCic.

nis, quam delectationis, habens. Quippe pugnavere in Sen, de Brev. Vit. circo duodeviginti, commissis more prælii noxiis homini

bus, et præterea jaculatoribus Gætulis. Cum aliquot es. Plut. Plin. viii, sent vulnerati, tentaverunt eruptionem universi, non sine 7.

metu populi : sed clathros ferreos, qui erant circumdati, Dio. Plin. non potuerunt perfringere. Tum vero, porrecta in cælum

proboscide, tam miserabili habitu sonoque veluti complo

rationem ediderunt, ut dolore ardens populus consurgeret, Dio. Pompeioque dira omnia imprecaretur. Pervaserat opi

nio, proximum humanis sensibus animal poscere vindic

tam Deos, obviolatum jusjurandum, quo decepti in Cic. Africa naves conscendissent, non aliter facturi. · Esse

profecto belluæ illi cum humano genere societatem : eam-
que sermonem horum intelligere.'

31. Sane ab his, quæ veteres tradiderunt, non abhor-
rent testimonia plurimorum, qui, postquam Indiæ Africæ-
que interiora penitius sunt cognita, maxima belluarum
istarum armenta viderunt. Ceterum amanissimi vir in-
genii Justus Lipsius, in Epistolis, elephantorum admiran-

da diligenter suaviterque descripsit. Dio.

32. At populus Romanus non tam Pompeii munificentia delinitus, quam offensus delectu, quem consules instituerant agere, Catonem, et qui cum eo senserant, efferre laudibus; ceteros incusare modis pessimis cæpit. Unde, resumta fiducia, tribuni duo judicium minari amicis consulum, criminibus in ipsos consules expetituris. Tum consules ad invidiam tribunorum vestem mutarunt : idemque a parte senatus, quæ consulum sectam sequebatur, factitatum. Cito tamen resumta est : tam sine causa, quam po

sita modo fuerat. Plut. 33. Sed dispar consulibus sicut apparatus et consilium, Pomp. et

sic etiam animus erat. Pompeius, qui ad Urbem manere Crasso. malebat, vel uxoris gratia, vel ut res Hispanas per lega

3 Iterum . , . cognita edd. ante Crev.

[ocr errors][ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors]

tos, urbanas præsens in potestate haberet, levius ferebat Dio.

. tribunorum voces, consules Urbe egredi passuros negantium : atque ultro struebat morandi causas, imposita rei frumentariæ curatione obtentui sumta. Crassus dies noc- Plut.Crass. tesque nil nisi Parthicum bellum, Bactrosque et Indos, et ultimi Orientis opes effræni cupiditate cogitabat. Ni- Appian.

Parthic. hil horum lege quæ de imperio consulum erat lata, diserte jussum fuerat: sed in omnem sententiam interpretari verha legum non erat his arduum, quibus facile fuerat curare, ut, qua ipsi conceptione verborum voluissent, leges rogarentur. Crassi amentiam Cæsar, incertum quo consilio, Plut. augebat, propositum ejus dilaudans, et quidlibet pollicitus. Idcirco et ipse arma opposuit tribunorum actioni- Dio. bus, et cum illi adversus vim invalidi, ad invidiam et de- Vell. 11. 4.

Flor.111.11. testationes se contulissent, oravit collegam, ut, quo die

Plut. paludatus profecturus erat, adesset, seque prosequeretur.

34. Maxima erat in foro collecta turba mortalium, ita præparatis animis, ut exeuntem Crassum convicio et jurgiis retinerent. Sed ubi Pompeium ante illum incedere composito vultu viderunt, ejus honori gratiæque datum, ut cum silentio decederent de via. Unus Ateius, qui et vota in Capitolio nuncupanti + obnuntiaverat, manere jubebat, Deos hominesque testatus, illam contra fæderatos populos expeditionem lugubrem et ignominiosam populo Romano fore.' Cum nihilo secius videret pergere

Cras-
sum, viatore misso duci eum in vincula jussit. Ubi id Dio et

Plut.
quoque, tribunis aliis intercedentibus, irritum fuit, præ-
currit ad portam, foculoque ibi posito, vetustas et arcanas
devotiones peregit: quarum nunquam vanas fuisse impre-
cationes superstitiosa antiquitas credidit, sed devotis pari-
ter devoventibusque calamitosas. Unde vulgo reprehen-
debatur Ateius, quod eum cui propter rempublicam fac-
tus erat inimicus, diris in rempublicam casuris conse-
crasset.

35. Crassus Brundisium profectus, cum inde non ex-
pectato cursu transmitteret, multas naves tempestatibus
amisit : deditque diras metuentibus occasionem sermo-

[merged small][merged small][merged small][ocr errors]

4 Nuncianti legitur in edd. ante Crev,

« IndietroContinua »